Sürekli ve Geçici İş Göremezlik Tazminatı

SÜREKLİ VE GEÇİCİ İŞ GÖREMEZLİK TAZMİNATI
İş Kazası, Trafik Kazası ve Haksız Fiillerde Maddi Tazminat Hakkı

Bir kişinin trafik kazası, iş kazası, meslek hastalığı veya başka bir hukuka aykırı olay sonucunda yaralanması, yalnızca tedavi giderlerine neden olmaz. Yaralanma nedeniyle kişinin çalışma hayatından geçici olarak uzak kalması veya kalıcı bir çalışma gücü kaybına uğraması da önemli bir ekonomik zarar meydana getirebilir.

Bu tür durumlarda, olayın hukuki niteliğine ve sorumluluğun dayanağına göre geçici iş göremezlik tazminatı ve sürekli iş göremezlik tazminatı gündeme gelebilir.

Türk hukukunda bedensel zararların tazmini bakımından temel düzenlemelerden biri 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 54. maddesidir. TBK m. 54; tedavi giderlerini, kazanç kaybını, çalışma gücünün azalmasından veya yitirilmesinden doğan kayıpları ve ekonomik geleceğin sarsılmasından doğan zararları bedensel zarar kapsamında düzenlemektedir.

Bunun yanında TBK'nın haksız fiil sorumluluğuna ilişkin 49 ve devamı maddeleri, zarar ve kusura ilişkin 50-52. maddeleri ile tazminatın belirlenmesine ilişkin 55. maddesi de önem taşımaktadır.

Özellikle trafik kazalarında 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu, iş kazalarında ise 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ve işverenin hukuki sorumluluğuna ilişkin hükümler ayrıca değerlendirilmelidir.

1. GEÇİCİ VE SÜREKLİ İŞ GÖREMEZLİK NEDİR?

İş göremezlik tazminatının doğru şekilde anlaşılabilmesi için geçici iş göremezlik ile sürekli iş göremezlik arasındaki farkın bilinmesi gerekir.

Geçici İş Göremezlik

Geçici iş göremezlik, kişinin yaralanma veya hastalık nedeniyle belirli bir süre boyunca çalışma faaliyetini yerine getirememesi durumudur.

Örneğin trafik kazası sonucunda bacağı kırılan bir kişinin üç ay boyunca çalışamadığını düşünelim.

Kişi tedavi sürecini tamamladıktan sonra yeniden çalışabilecek duruma geliyorsa, bu dönem geçici iş göremezlik dönemi olarak değerlendirilir.

Bu dönemde kişinin çalışamaması nedeniyle uğradığı gelir kaybı, somut olayın şartlarına göre tazminat hesabına konu olabilir.

Sürekli İş Göremezlik

Sürekli iş göremezlik ise meydana gelen bedensel zararın kalıcı nitelik taşıması ve kişinin çalışma gücünde sürekli bir azalma meydana gelmesi hâlidir.

Örneğin bir kişinin kaza sonucunda elini kullanma yeteneğinin kalıcı olarak azalması veya başka bir bedensel fonksiyon kaybının meydana gelmesi durumunda sürekli iş göremezlik söz konusu olabilir.

Burada önemli olan yalnızca kişinin mevcut işini yapıp yapamadığı değildir. Bedensel zarar nedeniyle kişinin çalışma gücünde meydana gelen kalıcı kayıp ve bunun ekonomik sonuçları değerlendirilir.

Bu nedenle "iş göremezlik" ile "meslekte kazanma gücü kaybı" ve "maluliyet" kavramlarının her olayda aynı anlama gelmediği unutulmamalıdır.

2. TÜRK BORÇLAR KANUNU'NA GÖRE İŞ GÖREMEZLİK TAZMİNATI

Sürekli ve geçici iş göremezlik tazminatının en önemli hukuki dayanaklarından biri 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 54. maddesidir.

TBK m. 54 – Bedensel zarar

Türk Borçlar Kanunu'nun 54. maddesinde bedensel zararlar düzenlenmiştir.

Madde kapsamında özellikle:

Tedavi giderleri,
Kazanç kaybı,
Çalışma gücünün azalmasından veya yitirilmesinden doğan kayıplar,
Ekonomik geleceğin sarsılmasından doğan kayıplar

bedensel zarar kapsamında kabul edilmektedir.

Bu düzenleme bakımından geçici ve sürekli iş göremezlik zararlarının ayrılması önemlidir.

Geçici dönemde

Kişinin tedavi süresince çalışamaması nedeniyle oluşan kazanç kaybı gündeme gelebilir.

Sürekli dönemde

Kişinin kalıcı çalışma gücü kaybı nedeniyle gelecekte elde etmesi beklenen gelir bakımından ortaya çıkan ekonomik kayıp hesaplamaya konu olabilir.

Bu nedenle bir kaza sonrasında yalnızca hastane ve tedavi masraflarının karşılanması, her durumda kişinin bütün maddi zararlarının giderildiği anlamına gelmez.

3. TBK m. 49-55 ARASINDAKİ DÜZENLEMELERİN ÖNEMİ

İş göremezlik tazminatı değerlendirilirken yalnızca TBK m. 54'e bakılması yeterli değildir.

TBK m. 49 – Haksız fiil sorumluluğu

Hukuka aykırı ve kusurlu bir fiille başkasına zarar veren kişi, bu zararı gidermekle yükümlüdür.

Dolayısıyla bir kişinin hukuka aykırı eylem sonucunda yaralanması hâlinde, şartların oluşmasıyla maddi tazminat sorumluluğu gündeme gelebilir.

TBK m. 50 – Zararın ve kusurun ispatı

Zarar gören, kural olarak zararını ve zarar verenin kusurunu ispat etmekle yükümlüdür.

Ancak zararın miktarının tam olarak ispat edilemediği durumlarda hâkim, olayların olağan akışını ve zarar gören tarafından alınan önlemleri değerlendirerek zararı hakkaniyete uygun biçimde belirleyebilir.

TBK m. 51 – Tazminatın belirlenmesi

Hâkim, tazminatın kapsamını ve ödeme biçimini durumun gereğine ve özellikle kusurun ağırlığına göre belirler.

TBK m. 52 – Zarar görenin kusuru

Zarar gören kişinin zararın meydana gelmesine veya artmasına etkisi varsa tazminatta indirim gündeme gelebilir.

Örneğin trafik kazasında yaralanan kişinin de kazanın meydana gelmesinde kusurunun bulunması, somut olayın özelliklerine göre hesaplanan tazminatı etkileyebilir.

TBK m. 55 – Tazminatın belirlenmesi

TBK m. 55, özellikle bedensel zararların ve destekten yoksun kalma zararlarının belirlenmesi bakımından önemlidir.

Kanun, bu zararların kanun hükümleri ve sorumluluk hukuku ilkelerine göre hesaplanacağını düzenlemektedir.

Bu nedenle iş göremezlik tazminatı hesabında yalnızca basit bir gelir çarpımı yapılması yeterli değildir. Hukuki sorumluluk, kusur, zarar oranı, gelir ve gelecekteki ekonomik kayıp birlikte değerlendirilmelidir.

4. GEÇİCİ İŞ GÖREMEZLİK TAZMİNATI

Geçici iş göremezlik tazminatı, kişinin kaza veya hukuka aykırı olay nedeniyle belirli bir süre çalışamamasından doğan ekonomik kaybın giderilmesine yöneliktir.

Örneğin bir çalışan trafik kazası sonucunda 90 gün boyunca çalışamayacak hâle gelmişse, bu dönemde meydana gelen ekonomik kayıp somut olayın özelliklerine göre hesaplanabilir.

Burada şu hususlar önemlidir:

İş göremezlik süresi,
Kişinin gelir durumu,
Çalışma şekli,
Kazadan önceki gelir,
İş göremezlik süresince elde edilen ödemeler,
SGK tarafından yapılan ödemeler,
Kişinin kendi kusuru,
Karşı tarafın kusuru,
Kazayla zarar arasındaki nedensellik bağı.
Geçici iş göremezlik raporu

Geçici iş göremezlik süresinin belirlenmesinde sağlık raporları önemli deliller arasındadır.

Ancak yalnızca raporun varlığı tazminat miktarını otomatik olarak belirlemez.

Raporun hangi tarihler arasındaki iş göremezliği gösterdiği, kişinin yaptığı iş, gelir durumu ve olayın hukuki niteliği birlikte değerlendirilmelidir.

Geçici iş göremezlik döneminde gelir

Kişinin çalışamadığı dönemde herhangi bir sosyal güvenlik ödemesi alması, tazminat hesabının ayrıca incelenmesini gerektirebilir.

Bu nedenle SGK tarafından yapılan ödemelerin niteliği ve hangi zararı karşılamaya yönelik olduğu dosya özelinde değerlendirilmelidir.

5. SÜREKLİ İŞ GÖREMEZLİK TAZMİNATI

Sürekli iş göremezlik tazminatı, bedensel zararın kalıcı hâle gelmesi nedeniyle kişinin çalışma gücünde meydana gelen sürekli kaybın ekonomik sonuçlarının karşılanmasına yöneliktir.

Burada temel mesele, kişinin kaza sonrasında kalıcı bir bedensel zarara uğrayıp uğramadığı ve bu zararın çalışma hayatı bakımından ne ölçüde ekonomik kayıp oluşturduğudur.

Sürekli iş göremezlik tazminatında özellikle:

Kalıcı sağlık sorunu,
Sürekli iş göremezlik oranı,
Kişinin yaşı,
Geliri,
Mesleği,
Çalışma hayatının kalan süresi,
Kusur oranı,
Gelecekteki gelir kaybı,
İyileşme ve çalışma durumu

gibi unsurlar önem taşır.

6. SÜREKLİ İŞ GÖREMEZLİK ORANI NASIL BELİRLENİR?

Sürekli iş göremezlik oranının belirlenmesi, tazminat hesabının en önemli aşamalarından biridir.

Bir kişinin kaza nedeniyle herhangi bir sağlık sorunu yaşaması, tek başına belirli bir tazminat oranının ortaya çıkacağı anlamına gelmez.

Sağlık kurulu ve ilgili uzmanlık değerlendirmeleri sonucunda kişinin kalıcı durumunun belirlenmesi gerekir.

Özellikle trafik kazaları ve iş kazalarında kullanılan mevzuat ve sağlık değerlendirme kriterleri olayın tarihine, olayın niteliğine ve ilgili sosyal güvenlik düzenlemelerine göre değişebilir.

Bu nedenle eski tarihli bir raporun güncel mevzuata göre otomatik olarak doğru kabul edilmesi doğru değildir.

Önemli nokta

Sürekli iş göremezlik oranı ile tazminat oranı aynı kavram değildir.

Sağlık raporunda belirlenen oran, hukuki ve aktüeryal tazminat hesabının girdilerinden biridir.

Tazminat miktarının belirlenmesinde bunun yanında gelir, yaş, kusur, yaşam süresi, çalışma dönemi ve diğer ekonomik unsurlar da dikkate alınır.

7. TRAFİK KAZALARINDA İŞ GÖREMEZLİK TAZMİNATI

Trafik kazaları, sürekli ve geçici iş göremezlik tazminatlarının en sık gündeme geldiği olaylardan biridir.

Bir motorlu aracın işletilmesi nedeniyle kişinin bedensel zarara uğraması hâlinde, olayın şartlarına göre sürücü, işleten ve sigorta şirketinin sorumluluğu gündeme gelebilir.

2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun 85. maddesi, motorlu aracın işletilmesinden doğan zararlar bakımından işletenin hukuki sorumluluğunu düzenleyen temel hükümler arasındadır.

Trafik kazalarında ayrıca zorunlu mali sorumluluk sigortasının kapsamı incelenir.

KTK m. 90

2918 sayılı Kanun'un 90. maddesi, zorunlu mali sorumluluk sigortası kapsamındaki tazminatların Karayolları Trafik Kanunu'nda öngörülen usul ve esaslara tabi olduğunu düzenlemektedir.

Ancak burada önemli bir hukuki gelişme bulunmaktadır.

Anayasa Mahkemesi, 29 Aralık 2022 tarihli E.2021/82, K.2022/167 sayılı kararıyla, KTK m. 90'a 2021 yılında eklenen ve destekten yoksun kalma ile sürekli sakatlık tazminatlarının belirli hayat tabloları ve iskonto oranları üzerinden hesaplanmasını öngören düzenlemeyi iptal etmiştir.

Bu nedenle trafik kazalarından kaynaklanan iş göremezlik tazminatlarında eski mevzuat hükümlerinin güncel uygulama gibi kullanılması doğru değildir.

8. İŞ KAZALARINDA İŞ GÖREMEZLİK TAZMİNATI

İş kazası sonucunda yaralanan işçi bakımından iki farklı hukuki alanın birlikte değerlendirilmesi gerekebilir.

Birincisi sosyal güvenlik sistemi kapsamında SGK tarafından sağlanan haklar, ikincisi ise şartları varsa işverene veya diğer sorumlulara karşı talep edilebilecek maddi ve manevi tazminatlardır.

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu, iş kazası sonucunda ortaya çıkan geçici iş göremezlik ve sürekli iş göremezlik durumlarına ilişkin sosyal güvenlik hükümleri içermektedir.

Örneğin iş kazası nedeniyle geçici olarak çalışamayan sigortalı bakımından SGK tarafından kanundaki şartlara göre geçici iş göremezlik ödeneği gündeme gelebilir.

Kalıcı çalışma gücü kaybı söz konusu olduğunda ise kanundaki şartların oluşması hâlinde sürekli iş göremezlik geliri bakımından değerlendirme yapılabilir.

Ancak SGK tarafından bağlanan gelir ile işverenden veya sorumlu üçüncü kişilerden talep edilen maddi tazminat aynı hukuki kavram değildir.

Bu ayrım tazminat hesabında son derece önemlidir.

9. İŞ GÖREMEZLİK TAZMİNATINDA KUSURUN ÖNEMİ

Tazminat hukukunda kusur önemli unsurlardan biridir.

Özellikle trafik ve iş kazalarında kazanın meydana gelmesindeki kusur oranlarının belirlenmesi, tazminat miktarını etkileyebilir.

Örneğin:

İşverenin iş sağlığı ve güvenliği önlemlerini almaması,
Trafik kurallarına aykırı davranılması,
Hız sınırının aşılması,
Kırmızı ışık ihlali,
Takip mesafesine uyulmaması,
Koruyucu ekipman kullanılmaması,
İş güvenliği talimatlarına aykırı çalışma

gibi durumlar somut olayın özelliklerine göre kusur değerlendirmesinde önem taşıyabilir.

Ancak kusur oranının yalnızca tek bir belgeye dayanılarak belirlenmesi her zaman yeterli değildir.

Kaza tespit tutanağı, ceza soruşturması, bilirkişi raporları, iş güvenliği incelemeleri, tanık anlatımları, kamera kayıtları ve diğer deliller birlikte değerlendirilebilir.

10. İŞ GÖREMEZLİK TAZMİNATI NASIL HESAPLANIR?

İş göremezlik tazminatı hesaplaması, dosyanın özelliklerine göre aktüeryal yöntemlerle yapılır.

Geçici iş göremezlik hesabında

Öncelikle kişinin ne kadar süre çalışamadığı belirlenir.

Ardından bu dönemdeki ekonomik kayıp değerlendirilir.

Örneğin:

Aylık gelir × iş göremezlik süresi

şeklinde basit bir yaklaşım her dosyada yeterli olmayabilir. Kişinin gerçek geliri, SGK ödemeleri, kusur oranı ve diğer hukuki unsurların ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

Sürekli iş göremezlik hesabında

Sürekli dönemde hesaplama daha kapsamlıdır.

Örneğin:

Kişinin yaşı,
Geliri,
Sürekli iş göremezlik oranı,
Çalışma hayatının kalan süresi,
Yaşam süresi,
Kusur oranı,
Gelecekteki gelir kaybı,
Aktüeryal hesaplama yöntemi

birlikte dikkate alınabilir.

Bu nedenle internet üzerinde bulunan basit "tazminat hesaplama" araçlarının kesin tazminat miktarını göstermesi mümkün değildir.

11. GERÇEK GELİRİN BELİRLENMESİ

İş göremezlik tazminatında gelir hesabı büyük önem taşır.

Ölen veya yaralanan kişinin gerçek geliri;

Maaş bordroları,
SGK kayıtları,
Banka hesap hareketleri,
Vergi kayıtları,
İş sözleşmesi,
Ticari kayıtlar,
Meslek ve emsal ücret araştırmaları,
Düzenli ek gelirleri gösteren belgeler

üzerinden araştırılabilir.

Kayıt dışı veya belgesiz gelir iddiası bulunduğunda ise mahkeme tarafından somut olayın özelliklerine göre araştırma yapılması gerekebilir.

Gelirin eksik belirlenmesi, sürekli iş göremezlik tazminatının da düşük hesaplanmasına yol açabilir.

12. TEDAVİ GİDERLERİ VE DİĞER MADDİ ZARARLAR

İş göremezlik tazminatı, yaralanma nedeniyle ortaya çıkabilecek tek maddi zarar değildir.

TBK m. 54 kapsamında bedensel zarar nedeniyle:

Tedavi giderleri,
Kazanç kaybı,
Çalışma gücü kaybı,
Ekonomik geleceğin sarsılması

gibi zarar kalemleri gündeme gelebilir.

Bunun yanında somut olayın özelliklerine göre sürekli bakım ihtiyacı, yardımcı kişi giderleri veya başka ekonomik zararların da ayrıca değerlendirilmesi gerekebilir.

Bu nedenle tazminat talebinde yalnızca "çalışamadığım günlerin ücretini istiyorum" yaklaşımıyla hareket edilmesi bazı zarar kalemlerinin gözden kaçmasına neden olabilir.

13. EKONOMİK GELECEĞİN SARSILMASI

TBK m. 54'te düzenlenen önemli zarar kalemlerinden biri de ekonomik geleceğin sarsılmasından doğan kayıplardır.

Bir kişinin bedensel zarar nedeniyle mesleki geleceğinin olumsuz etkilenmesi, iş bulma imkânlarının azalması veya ekonomik potansiyelinin ciddi biçimde düşmesi somut olayın şartlarına göre değerlendirmeye konu olabilir.

Örneğin fiziksel güç gerektiren bir mesleği yapan kişinin kalıcı bedensel zarara uğraması, yalnızca mevcut işini değil gelecekteki çalışma kapasitesini de etkileyebilir.

Bu nedenle tazminat hesabında yalnızca olay tarihindeki gelir değil, bedensel zararın kişinin gelecekteki ekonomik hayatına etkisi de dikkate alınabilir.

14. SÜREKLİ İŞ GÖREMEZLİK VE MANEVİ TAZMİNAT

Sürekli iş göremezlik tazminatı ile manevi tazminat birbirinden farklıdır.

Sürekli iş göremezlik tazminatı, kişinin bedensel zararı nedeniyle meydana gelen ekonomik kaybın giderilmesine yöneliktir.

Manevi tazminat ise kişinin yaşadığı elem, acı, üzüntü ve bedensel bütünlüğünün ihlalinden kaynaklanan manevi zararın giderilmesi amacı taşır.

Bu nedenle bir trafik veya iş kazasında şartların oluşması hâlinde aynı kişi hem:

maddi tazminat,
sürekli iş göremezlik tazminatı,
geçici iş göremezlik tazminatı,
tedavi giderleri,
manevi tazminat

gibi farklı talepleri ileri sürebilir.

Ancak her zarar kaleminin hukuki şartları ve hesaplama yöntemi farklıdır.

15. DESTEKTEN YOKSUN KALMA İLE İŞ GÖREMEZLİK ARASINDAKİ FARK

Bu iki tazminatın birbirine karıştırılmaması gerekir.

Destekten yoksun kalma tazminatı

Kişinin ölümü nedeniyle, onun ekonomik desteğinden mahrum kalan kişilerin uğradığı zararın giderilmesini amaçlar.

İş göremezlik tazminatı

Kişinin hayatta kalmasına rağmen yaralanması veya bedensel zarara uğraması nedeniyle meydana gelen ekonomik kayıpların giderilmesine yöneliktir.

Dolayısıyla:

Ölüm → Destekten yoksun kalma tazminatı

Yaralanma → Geçici/Sürekli iş göremezlik tazminatı

şeklinde temel bir ayrım yapılabilir.

Bununla birlikte olayın özelliklerine göre aynı kazada farklı kişilerin farklı tazminat talepleri bulunabilir.

16. DEĞERLENDİRİLMESİ GEREKEN DELİLLER

İş göremezlik tazminatı dosyalarında delillerin eksiksiz toplanması önemlidir.

Dosyanın niteliğine göre:

Kaza tespit tutanağı,
Hastane kayıtları,
Epikriz raporları,
Sağlık kurulu raporları,
İş göremezlik raporları,
SGK kayıtları,
Maaş bordroları,
İş sözleşmesi,
Gelir belgeleri,
Kamera görüntüleri,
Tanık anlatımları,
Bilirkişi raporları,
Kusur raporları,
Ceza soruşturması dosyası,
İş kazası tespit belgeleri,
Sigorta poliçeleri

delil olarak kullanılabilir.

Özellikle sürekli iş göremezlik bakımından sağlık durumunun kalıcı hâle gelip gelmediğinin ve uygun oran üzerinden değerlendirme yapılıp yapılmadığının ayrıca incelenmesi gerekir.

17. SİGORTA ŞİRKETİNE BAŞVURU

Trafik kazalarında zarar gören kişinin zorunlu mali sorumluluk sigortası kapsamında sigorta şirketine başvuru hakkı bulunabilir.

2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun 97. maddesi kapsamında, dava yoluna veya ilgili hukuki başvuru yollarına geçilmeden önce sigorta şirketine başvuru konusunda kanuni düzenleme bulunmaktadır.

Bu nedenle trafik kazası sonrasında sigorta şirketine yapılacak başvurunun usulüne uygun hazırlanması önemlidir.

Başvuruda olayın niteliğine göre:

Kaza belgeleri,
Sağlık raporları,
Sürekli iş göremezlik oranını gösteren belgeler,
Gelir belgeleri,
Kimlik ve ilgili kayıtlar,
Sigorta bilgileri,
Tazminat hesabına esas belgeler

sunulabilir.

Sigorta şirketinin yaptığı ödeme, her durumda gerçek zararın tamamının karşılandığı anlamına gelmeyebilir. Ödeme miktarı ile gerçek zarar arasında fark bulunduğu düşünülüyorsa dosya ayrıca incelenmelidir.

18. ZAMANAŞIMI

İş göremezlik tazminatında zamanaşımı konusu son derece önemlidir.

Haksız fiiller bakımından temel düzenlemelerden biri TBK m. 72'dir.

Trafik kazalarında ayrıca 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun 109. maddesi dikkate alınmalıdır.

İş kazalarında ise olayın niteliğine göre farklı hukuki düzenlemeler gündeme gelebilir.

Özellikle fiilin aynı zamanda suç oluşturması hâlinde ceza kanunlarındaki daha uzun zamanaşımı sürelerinin uygulanıp uygulanmayacağı ayrıca değerlendirilmelidir.

Bu nedenle her iş göremezlik dosyası için tek bir zamanaşımı süresi söylemek doğru değildir.

Kaza tarihi, zararın niteliği, fiilin suç oluşturup oluşturmadığı ve tarafların hukuki sıfatları birlikte incelenmelidir.

19. BİLİRKİŞİ RAPORU VE TAZMİNAT HESABI

İş göremezlik tazminatı davalarında bilirkişi raporları önemli bir yere sahiptir.

Ancak bilirkişi raporunun mahkeme açısından otomatik olarak kesin ve değiştirilemez bir belge olduğu düşünülmemelidir.

Raporun:

doğru sağlık oranını kullanması,
doğru geliri esas alması,
kusur oranını doğru uygulaması,
geçici ve sürekli dönemleri birbirinden ayırması,
hesaplamayı denetlenebilir şekilde göstermesi,
güncel hukuki esaslara uygun olması

gerekir.

Eksik veya hatalı raporlar bakımından itiraz ve ek rapor ya da yeni bilirkişi incelemesi talebi gündeme gelebilir.

Anayasa Mahkemesi'nin iş kazasına ilişkin bireysel başvuru kararlarında da tazminat yargılamalarının makul sürede ve etkili biçimde yürütülmesi, zararların gerçek anlamda giderilmesi bakımından önem taşımaktadır.

20. SIK SORULAN SORULAR
Geçici iş göremezlik tazminatı nedir?

Kaza veya hukuka aykırı olay nedeniyle kişinin belirli bir süre çalışamamasından kaynaklanan ekonomik kaybın giderilmesine yönelik maddi tazminat talebidir.

Sürekli iş göremezlik tazminatı nedir?

Bedensel zarar sonucunda kişinin çalışma gücünde kalıcı bir azalma meydana gelmesi nedeniyle oluşan ekonomik kaybın giderilmesine yönelik tazminattır.

Sürekli iş göremezlik oranı ile tazminat miktarı aynı şey midir?

Hayır. Sağlık raporunda belirlenen oran, tazminat hesabında kullanılan unsurlardan biridir. Gelir, yaş, kusur, çalışma süresi ve diğer aktüeryal veriler de hesaba katılır.

Trafik kazasında iş göremezlik tazminatı istenebilir mi?

Şartların oluşması hâlinde evet. Sürücü, işleten ve sigorta şirketinin sorumluluğu olayın özelliklerine göre ayrı ayrı değerlendirilebilir.

İş kazasında işveren tazminat öder mi?

İşverenin sorumluluğu, kazanın nasıl meydana geldiği, işverenin kusuru ve diğer hukuki sorumluluk koşullarına göre belirlenir.

SGK'dan ödeme almak tazminat davasına engel midir?

SGK tarafından yapılan ödemeler ile özel hukuk kapsamında talep edilen tazminatlar farklı hukuki niteliktedir. Ancak SGK ödemelerinin tazminat hesabına etkisi, ödemenin niteliğine ve somut olayın özelliklerine göre değerlendirilmelidir.

Hem geçici hem sürekli iş göremezlik tazminatı alınabilir mi?

Bir olayda önce geçici iş göremezlik dönemi, ardından kalıcı çalışma gücü kaybı oluşmuşsa, şartları bulunduğu ölçüde her iki dönem bakımından da zarar hesabı yapılabilir.

İş göremezlik tazminatı nasıl hesaplanır?

Gelir, yaş, iş göremezlik oranı, çalışma süresi, yaşam süresi, kusur oranı ve diğer aktüeryal veriler dikkate alınarak hesaplama yapılabilir.

Manevi tazminat da istenebilir mi?

Şartları oluştuğunda maddi tazminat taleplerinin yanında manevi tazminat da talep edilebilir.

Tazminat davasında zamanaşımı var mı?

Evet. Uygulanacak zamanaşımı süresi olayın hukuki niteliğine göre değişebilir. Trafik kazalarında ayrıca KTK m. 109, genel haksız fiil sorumluluğunda ise TBK m. 72 önem taşır.

SONUÇ

Sürekli ve geçici iş göremezlik tazminatı, trafik kazası, iş kazası ve diğer bedensel zarar oluşturan olaylar sonucunda kişinin uğradığı ekonomik kayıpların giderilmesi bakımından önemli bir hukuki korumadır.

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 54. maddesi, bedensel zararlar kapsamında tedavi giderleri, kazanç kaybı, çalışma gücünün azalmasından veya yitirilmesinden doğan kayıplar ve ekonomik geleceğin sarsılmasından doğan zararları düzenlemektedir.

Bunun yanında TBK'nın 49-55. maddeleri arasındaki hükümler, haksız fiil sorumluluğu, kusur, zarar ve tazminatın belirlenmesi bakımından birlikte değerlendirilmelidir.

Trafik kazalarında 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu, iş kazalarında ise 5510 sayılı Kanun ve işverenin hukuki sorumluluğuna ilişkin hükümler ayrıca dikkate alınmalıdır.

Özellikle trafik kazalarında tazminat hesaplama yöntemleri bakımından Anayasa Mahkemesi'nin 29 Aralık 2022 tarihli E.2021/82, K.2022/167 sayılı kararı önem taşımaktadır. Mahkeme, zorunlu mali sorumluluk sigortası kapsamındaki sürekli sakatlık ve destekten yoksun kalma tazminatlarının belirli hayat tablosu ve iskonto oranına göre hesaplanmasını öngören KTK m. 90'a ek düzenlemeyi iptal etmiştir.

Bu nedenle iş göremezlik tazminatında güncel mevzuat ve güncel yargı uygulamasına göre hesaplama yapılması büyük önem taşımaktadır.

Bir tazminat dosyasında yalnızca sağlık raporundaki iş göremezlik oranına bakılarak sonuç belirlenemez. Kişinin gerçek geliri, yaşı, mesleği, çalışma süresi, geçici iş göremezlik dönemi, sürekli iş göremezlik oranı, kusur durumu, tedavi süreci ve gelecekteki ekonomik kayıpları birlikte değerlendirilmelidir.

Ayturan Hukuk ve Danışmanlık, trafik kazaları ve iş kazaları başta olmak üzere bedensel zarar nedeniyle ortaya çıkan geçici ve sürekli iş göremezlik tazminatlarında; kusur, sağlık raporları, sigorta sorumluluğu, maddi zararlar ve aktüeryal hesaplama yönünden hukuki değerlendirme ve avukatlık hizmeti sunmaktadır.