Bozmadan Sonra Islah Yasağı İBK Kararları ve HMK m. 177/2 Yasal Düzenlemesi

Uyuşmazlık Konusu ve Hukuki Sorun

İlk derece mahkemesi kararının Yargıtayca bozulması veya bölge adliye mahkemesince kaldırılarak dosyanın ilk derece mahkemesine gönderilmesi sonrasında, tahkikata devam edilen aşamada tarafların ıslah (HMK m. 176 vd.) yoluna başvurup başvuramayacakları sorunudur.

Yüksek Mahkemenin Hukuki Değerlendirmesi ve Gerekçesi

04.02.1948 tarihli ve 1944/10 E., 1948/3 K. sayılı Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kararı ile mülga HUMK döneminde "bozmadan sonra ıslah yapılamayacağı" kuralı benimsenmişti. 6100 sayılı HMK'nın yürürlüğe girmesinin ardından bu içtihadın değiştirilmesi talep edilmiş, ancak Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulu 06.05.2016 tarihli ve 2015/1 E., 2016/1 K. sayılı kararıyla 1948 tarihli İBK'nın değiştirilmesine gerek olmadığına ve bozmadan sonra ıslah yapılamayacağı kuralının devamına karar vermiştir.

Ancak bu süreçte Anayasa Mahkemesi'nin bireysel başvuru kararları ve uygulamadaki hak kaybı tartışmaları üzerine kanun koyucu müdahale etmiş; 22.07.2020 tarihli ve 7251 sayılı Kanun'un 18. maddesi ile 6100 sayılı HMK'nın 177. maddesine ikinci fıkra eklenmiştir. Bu yasal değişiklik ile bozmadan sonra ıslah yasağı belirli şartlar altında kaldırılmıştır.

Yürürlükteki HMK m. 177/2 uyarınca; Yargıtayın bozma kararından veya bölge adliye mahkemesinin kaldırma kararından sonra dosya ilk derece mahkemesine gönderildiğinde, ilk derece mahkemesinin tahkikata ilişkin bir işlem yapması halinde, tahkikat sona erinceye kadar da ıslah yapılabilir. Ancak bozma kararına uymakla ortaya çıkan hukuki durum (usulü kazanılmış haklar) ortadan kaldırılamaz.

Uygulamada Dikkat Edilmesi Gereken Somut İlkeler

• 7251 sayılı Kanun ile eklenen HMK m. 177/2 yürürlüğe girdiğinden, artık kanuni şartların varlığı halinde bozma veya kaldırma kararından sonra da ıslah yapılabilmektedir.
• Bozma veya kaldırma kararından sonra ıslah yapılabilmesi için ilk derece mahkemesinin bozmaya uyarak "tahkikata ilişkin bir işlem" yapması şarttır; mahkeme tahkikata yönelik hiçbir işlem yapmadan doğrudan karar verecekse ıslah yapılamaz.
• Bozmadan sonra yapılacak ıslah, bozma kararına uyulmasıyla karşı taraf lehine doğmuş olan "usulü kazanılmış hakları" (HMK m. 177/2, c. 2) ihlal edemez ve ortadan kaldıramaz.
• Her taraf aynı dava içinde ıslah yoluna yalnızca bir kez başvurabilir (HMK m. 176/2); bozmadan önce ıslah hakkını kullanmış olan taraf, bozmadan sonra ikinci kez ıslah yapamaz.
• Islah edilen dava değeri üzerinden eksik kalan nispi karar ve ilam harcının (ıslah harcı) yatırılması zorunludur.

Bu sayfadaki yüksek mahkeme karar incelemesi genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut olayın koşullarına göre hukuki değerlendirme farklılık gösterebilir.