Vadesi Gelmemiş (Muaccel Olmayan) Alacak İçin Açılan Davanın Usulden Reddi — Yargıtay İBK 2019/5 E., 2022/1 K.

Uyuşmazlık Konusu ve Hukuki Sorun

Dava açıldığı tarihte henüz vadesi gelmemiş (muaccel olmamış) bir alacak için açılan eda davasında, mahkemece "vadenin gelmemiş olması nedeniyle davanın esastan reddine" mi yoksa "dava şartı olan hukuki yarar yokluğu nedeniyle davanın usulden reddine" mi karar verilmesi gerektiği konusundaki içtihat farklılığının giderilmesidir.

Yüksek Mahkemenin Hukuki Değerlendirmesi ve Gerekçesi

Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulu, 18.02.2022 tarihli ve 2019/5 E., 2022/1 K. sayılı kararında, bir alacağın muaccel olmasının (istenebilir hale gelmesinin) maddi hukuka ilişkin bir kavram olduğunu, ancak henüz muaccel olmamış bir alacağın dava yoluyla talep edilmesinde davacının mahkemeden hukuki korunma istemesinde güncel bir "hukuki yararının" (HMK m. 114/1-h) bulunup bulunmadığının usul hukuku sorunu teşkil ettiğini değerlendirmiştir.

Davacının bir eda davası açabilmesi için, talep ettiği hakkın dava tarihinde ihlal edilmiş veya tehlikeye düşürülmüş olması, dolayısıyla mahkeme kararına o an için ihtiyaç duyması gerekir. Vadesi henüz gelmemiş bir borçta borçlunun borcunu vadede ifa etmeyeceği peşinen varsayılamayacağından, kural olarak vadeden önce açılan davada davacının güncel hukuki yararı mevcut değildir.

Davanın esastan reddedilmesi halinde bu karar maddi anlamda kesin hüküm (HMK m. 303) oluşturabilecek veya esastan ret sebebiyle nispi vekalet ücreti gibi ağır mali sonuçlar doğurabilecektir. Oysa alacak mevcut olmakla birlikte sadece dava tarihinde henüz talep edilebilir değildir. Bu nedenle Kurul, muaccel olmayan alacak için açılan davada hukuki yarar dava şartı yokluğundan HMK m. 114/1-h ve m. 115/2 uyarınca "davanın usulden reddine" karar verilmesi gerektiğine hükmetmiştir.

Uygulamada Dikkat Edilmesi Gereken Somut İlkeler

• Dava tarihinde henüz muaccel olmamış (vadesi gelmemiş veya muacceliyet şartı gerçekleşmemiş) alacaklar için açılan davalarda, mahkemece hukuki yarar yokluğu nedeniyle davanın usulden reddine karar verilir.
• Davanın usulden reddi kararı maddi anlamda kesin hüküm teşkil etmediğinden, alacak muaccel hale geldikten sonra alacaklı yeniden dava açabilir.
• Usulden ret kararlarında karar ve ilam harcı ile vekalet ücreti maktu tarife üzerinden hesaplanır; esastan ret kararlarında olduğu gibi nispi vekalet ücretine hükmedilmez.
• Dava açıldığı sırada muaccel olmayan alacağın yargılama devam ederken muaccel hale gelmesi durumunda, usul ekonomisi ilkesi ve HMK m. 115/3 uyarınca dava şartı noksanlığı ortadan kalkmış sayılır ve davanın esası incelenir.

Bu sayfadaki yüksek mahkeme karar incelemesi genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut olayın koşullarına göre hukuki değerlendirme farklılık gösterebilir.