Davanın Hukuki Niteliği, Tarafları ve Konusu
5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu m. 13 uyarınca sigortalının işyerinde bulunduğu sırada, işveren tarafından yürütülmekte olan iş nedeniyle, görevli olarak işyeri dışında başka bir yere gönderilmesi yüzünden asıl işini yapmaksızın geçen zamanlarda, emziren kadın sigortalının süt izni sürelerinde veya işverence sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere gidiş gelişi sırasında meydana gelen ve sigortalıyı hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen engelli hâle getiren olay "iş kazası"dır. Sigortalının çalıştığı veya yaptığı işin niteliğinden dolayı tekrarlanan bir sebeple veya işin yürütüm şartları yüzünden uğradığı geçici veya sürekli hastalık, bedensel veya ruhsal engellilik hâlleri ise "meslek hastalığı"dır (5510 s. K. m. 14).
6098 sayılı TBK m. 417/2 ve 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu m. 4 uyarınca işveren, işyerinde iş sağlığı ve güvenliğinin sağlanması için gerekli her türlü önlemi almak, araç ve gereçleri noksansız bulundurmak, işçilere eğitim vermek ve alınan önlemlere uyulup uyulmadığını denetlemekle yükümlüdür. İşverenin bu yükümlülüğüne kusurlu olarak aykırı davranması sonucunda işçinin yaralanması, sakat kalması veya ölmesi halinde SGK tarafından bağlanan gelirlerle karşılanmayan zararın tazmini için İş Mahkemesinde maddi ve manevi tazminat davası açılır.
İşçinin yaralanması veya meslek hastalığına yakalanması halinde bizzat işçi; geçici iş göremezlik, sürekli iş göremezlik (maluliyet), tedavi ve bakıcı giderleri ile manevi tazminat talep edebilir. İşçinin iş kazası sonucu vefatı halinde ise ölenin desteğinden yoksun kalan yakınları (eş, çocuklar, anne-baba) TBK m. 53/3 ve m. 56 uyarınca "destekten yoksun kalma tazminatı", cenaze giderleri ve manevi tazminat davası açma hakkına sahiptir.
Dava Şartları, Yargılama Aşamaları ve Hukuki Sonuçları
Zorunlu Arabuluculuktan Muafiyet (7036 s. İMK m. 3/3)
İşçilik alacakları ve işe iade davalarından farklı olarak, 7036 sayılı Kanun m. 3/3 hükmü gereğince iş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat davalarında arabulucuya başvurulması dava şartı değildir; doğrudan İş Mahkemesinde dava açılabilir.
SGK Tahkikatı, İş Kazası Tespiti ve Sürekli İş Göremezlik Oranının Belirlenmesi
Olayın SGK tarafından iş kazası olarak kabul edilmemiş olması halinde öncelikle SGK ve işverene karşı "iş kazasının tespiti" talep edilir veya mevcut davada ön sorun olarak incelenir. İşçideki kalıcı maluliyet (sürekli iş göremezlik) oranı; SGK Sağlık Kurulu, Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulu ve itiraz halinde Adli Tıp Kurumu 3. İhtisas Kurulu / İhtisas Kurulu raporlarıyla (Çalışma Gücü ve Meslekte Kazanma Gücü Kaybı Oranı Tespit İşlemleri Yönetmeliğine göre) kesinleştirilir.
İş Güvenliği Bilirkişi Heyetinden Kusur Raporu Alınması
Olayın meydana geldiği işkolunda 3 kişilik A sınıfı iş güvenliği bilirkişi heyetinden; işverenin, alt işverenin, üçüncü kişilerin ve kazazede işçinin (müterafik) kusur oranlarını ve kaçınılmazlık (beklenmeyen hal) payını 6331 sayılı Kanun ve ilgili yönetmeliklere göre belirleyen gerekçeli kusur raporu alınır.
TRH-2010 Yaşam Tablosu, Progresif Rant ve SGK Peşin Sermaye Değerinin Mahsubu
Aktüerya (hesap) bilirkişisi; TRH-2010 Ulusal Mortalite Tablosu’nu, işçinin gerçek net ücretini (emsal ücret araştırmasıyla), aktif (60 yaşa kadar) ve pasif (60 yaştan bakiye ömre kadar) dönemleri ve %10 artırım / %10 iskonto (progresif rant) yöntemini kullanarak brüt zararı hesaplar. Mükerrer zenginleşmeyi önlemek amacıyla, SGK tarafından işçiye veya hak sahiplerine bağlanan gelirin "ilk peşin sermaye değerinin rücu edilebilir kısmı" (5510 s. K. m. 21) hesaplanan tazminattan mahsup edilir.
Manevi Tazminatın Takdiri (TBK m. 56) ve Kaza Tarihinden Faiz
Hâkim; tarafların kusur oranlarını, maluliyet derecesini, olayın ağırlığını ve tarafların sosyal-ekonomik durumlarını gözeterek TMK m. 4 uyarınca hakkaniyete uygun bir manevi tazminata hükmeder. İş kazası tazminatlarında hem maddi hem de manevi tazminata "olay (kaza) tarihinden itibaren" yasal faiz işletilir.
Yüksek Mahkeme (Yargıtay / Danıştay) Uygulama İlkeleri
- İş kazası tazminat hesabında işçinin SGK’ya bildirilen bordro ücreti gerçeği yansıtmıyorsa, işçinin kıdemi ve yaptığı işin niteliği belirtilerek ilgili meslek odalarından ve sendikalardan "emsal ücret araştırması" yapılır ve gerçek net kazanç üzerinden hesaplama gerçekleştirilir.
- İşverenin kusuru 6331 sayılı İSGK m. 4 uyarınca yalnızca mevzuatta yazılı önlemlerle sınırlı olmayıp, teknolojik ve bilimsel gelişmelerin gerektirdiği her türlü önlemi almayı kapsar; işçinin dikkatsizliği işverenin denetim ve gözetim sorumluluğunu tamamen ortadan kaldırmaz.
- Meslek hastalığı veya zaman içinde gelişen (gelişen durum) maluliyet hallerinde zamanaşımı süresi, maluliyet oranının kesin olarak saptandığı son sağlık kurulu raporu tarihinden itibaren işlemeye başlar.
- İş kazasından doğan maddi ve manevi tazminat alacaklarında temerrüt için ihtara gerek olmayıp, haksız fiil esasları uyarınca kaza (meslek hastalığında tespit) tarihinden itibaren yasal faize hükmedilir.
Sık Sorulan Sorular
İş kazası tazminat davası açmadan önce arabulucuya gitmek zorunlu mudur?
Hayır. 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m. 3/3 uyarınca iş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat davaları zorunlu arabuluculuk kapsamı dışındadır; doğrudan İş Mahkemesinde dava açılır.
Sigortasız (kayıt dışı) çalışırken iş kazası geçiren işçi tazminat alabilir mi?
Evet. İşçinin sigorta girişinin yapılmamış olması işverenin ağır kusurudur ve işçinin iş kazası haklarını ortadan kaldırmaz. Olay SGK’ya ihbar edilerek müfettiş incelemesi veya İş Mahkemesinde "iş kazasının tespiti davası" ile kanıtlanır ve hem SGK’dan sürekli iş göremezlik geliri bağlanır hem de işverenden maddi-manevi tazminat tahsil edilir.
İş kazasında maluliyet (iş göremezlik) oranı %0 çıksa bile manevi tazminat istenebilir mi?
Evet. İşçide kalıcı bir uzuv kaybı veya sürekli iş göremezlik (%0 maluliyet) oluşmamış olsa dahi, işçi kaza nedeniyle yaralanmış, ameliyat olmuş, geçici iş göremezlik yaşamış ve acı/elem duymuşsa TBK m. 56 uyarınca manevi tazminata ve geçici iş göremezlik dönemindeki kazanç kaybına hak kazanır.
Asıl işveren, alt işveren (taşeron) işçisinin geçirdiği iş kazasından sorumlu mudur?
Evet. 4857 sayılı İş Kanunu m. 2/6 uyarınca asıl işveren, alt işverenin işçilerine karşı o işyeri ile ilgili olarak kanundan ve iş sözleşmesinden doğan yükümlülüklerinden alt işveren ile birlikte "müteselsilen (zincirleme)" sorumludur.
İlgili Mevzuat, Emsal İçtihatlar, Dilekçe ve Hesaplama Araçları
İlgili Çalışma Alanları
İlgili Temel Kanunlar
İlgili Emsal İçtihatlar
İlgili Dilekçe Rehberleri
Bu sayfada yer alan bilgiler yürürlükteki Türk mevzuatı ve yüksek mahkeme içtihatları çerçevesinde genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut uyuşmazlıklarda hak düşürücü süreler ve delil durumu dosya bazında değerlendirilmelidir.