Çevrenin Kasten veya Taksirle Kirletilmesi ve Gürültüye Neden Olma Suçu (TCK m. 181-183)

Suçun Hukuki Tanımı, Korunan Değer ve Unsurları

5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun "Çevreye Karşı Suçlar" bölümünde yer alan 181, 182 ve 183. maddeleri; Anayasa’nın 56. maddesinde güvence altına alınan sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkını ceza hukuku yaptırımlarıyla koruma altına alır. 2872 sayılı Çevre Kanunu’nda öngörülen idari para cezalarının ötesinde, atık ve artıkların ilgili kanunlarla belirlenen teknik usullere aykırı olarak ve çevreye zarar verecek şekilde toprağa, suya veya havaya verilmesi TCK m. 181 (kasten) ve TCK m. 182 (taksirle) kapsamında suç olarak tanımlanmıştır.

TCK m. 181/1 uyarınca çevreyi kasten kirleten kişi 6 aydan 2 yıla kadar hapis; atık veya artıkları izinsiz olarak ülkeye sokan kişi 1 yıldan 3 yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır (m. 181/2). Atık veya artıkların toprakta, suda veya havada kalıcı özellik göstermesi halinde verilecek cezalar iki katına çıkarılır (m. 181/3); insan veya hayvanlar açısından tedavisi zor hastalıkların ortaya çıkmasına, üreme yeteneğinin körelmesine, hayvanların veya bitkilerin doğal özelliklerini değiştirmeye neden olabilecek niteliklere sahip olan atık veya artıklarla işlenmesi halinde ise 5 yıldan az olmamak üzere hapis ve 1.000 güne kadar adlî para cezasına Ağır Ceza Mahkemesince hükmolunur (m. 181/4).

TCK m. 182’de düzenlenen çevrenin taksirle kirletilmesi suçunun birinci fıkrası (kalıcı etki bırakan 2 aydan 1 yıla kadar hapis hali dahil), 7188 sayılı Kanunla değişik TCK m. 75/6-a hükmü uyarınca "önödeme" kapsamındadır! TCK m. 183’te ise ilgili kanunlarla belirlenen yükümlülüklere aykırı olarak, başka bir kimsenin sağlığının zarar görmesine elverişli bir şekilde gürültüye neden olan kişi 2 aydan 2 yıla kadar hapis veya adlî para cezası ile cezalandırılır.

Temel Şekli, Nitelikli Halleri ve Ceza Hükümleri

Yargıtay Uygulama İlkeleri ve İspat Kriterleri

• Numune Analizi ve Çevre Mühendisi / Ekoloji Bilirkişi Heyeti Raporu: Yargıtay 4. ve 18. Ceza Dairesi yerleşik içtihatlarına göre; TCK m. 181 ve 182 davalarında Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü ekiplerince alınan atık/su/toprak numunelerinin laboratuvar analiz sonuçları getirtilmeli ve üniversitelerin çevre mühendisliği, kimya ve biyoloji bölümlerinden oluşturulacak bilirkişi heyetinden; atığın çevreye zarar verecek nitelikte olup olmadığı, kalıcı etki bırakıp bırakmadığı (m. 181/3, 182/1-2. cümle) ve m. 181/4 kapsamındaki ağır nitelikleri taşıyıp taşımadığı konusunda rapor alınmalıdır.
• Kasten Kirletme (TCK m. 181) ile Taksirle Kirletme (TCK m. 182) Ayrımı: İşletme sahibinin arıtma tesisi maliyetinden kaçınmak için bypass hattı kurarak veya arıtmayı bilerek kapatarak atık suyu alıcı ortama deşarj etmesi "kasten kirletme" (TCK m. 181); arıtma tesisindeki ani bir mekanik arıza, boru patlaması veya personel dikkatsizliği sonucu taşma yaşanması ise "taksirle kirletme" (TCK m. 182) suçunu oluşturur.
• Gürültü Suçunda (TCK m. 183) Teknik Desibel Ölçümü Zorunluluğu: TCK m. 183’ten mahkûmiyet kurulabilmesi için salt tanık beyanları yeterli değildir; yetkili kurumlarca akredite cihazlarla usulüne uygun arka plan ve kaynak gürültü ölçümü (dBA) yapılmış olması, yönetmelik sınırlarının aşıldığının ve bu düzeydeki gürültünün insan sağlığına zarar vermeye elverişli olduğunun hekim/akustik bilirkişi raporuyla kanıtlanması gerekir.
• TCK m. 184/5 Etkin Pişmanlık Hükmünün Çevre Suçlarında Uygulanamaması: TCK m. 184/5’te düzenlenen eski hale getirme suretiyle etkin pişmanlık hükmü yalnızca "imar kirliliğine neden olma" suçu için geçerlidir; TCK m. 181-183 kapsamındaki çevre suçlarında kanuni etkin pişmanlık maddesi bulunmamaktadır.

Ceza Muhakemesi Süreci: Soruşturmadan Kanun Yoluna

Sık Sorulan Sorular

Bu sayfada yer alan ceza hukuku bilgileri 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu ve ilgili özel ceza kanunları hükümleri çerçevesinde genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Her ceza soruşturması ve kovuşturması somut olayın delil durumuna göre değerlendirilir.