Hapis Cezasının Ertelenmesi ve Kısa Süreli Hapse Seçenek Yaptırımlar

Kavramın Tanımı ve Hukuki Çerçevesi

Türk ceza hukukunda hükümlünün ceza infaz kurumuna girmeden sosyalleştirilmesini sağlayan bireyselleştirme kurumlarının başında "kısa süreli hapis cezasına seçenek yaptırımlar" (TCK m. 50), "hapis cezasının ertelenmesi" (TCK m. 51) ve "hükmün açıklanmasının geri bırakılması - HAGB" (CMK m. 231) gelir. TCK m. 49/2 uyarınca "Hükmedilen bir yıl veya daha az süreli hapis cezası, kısa süreli hapis cezasıdır." TCK m. 50/1 uyarınca kısa süreli (1 yıl veya daha az) hapis cezası, suçlunun kişiliğine, sosyal ve ekonomik durumuna, yargılama sürecinde duyduğu pişmanlığa ve suçun işlenmesindeki özelliklere göre; "adli para cezasına" veya TCK m. 50/1-b,c,d,e,f bentlerinde sayılan tedbirlere (zararın giderilmesi, eğitim kurumuna devam, belirli yerlere gitmekten yasaklanma, kamuya yararlı bir işte çalıştırılma) çevrilebilir.

TCK m. 50/3'te hâkimin takdir yetkisini kaldıran emredici bir kural öngörülmüştür: Daha önce hapis cezasına mahkûm edilmemiş olmak koşuluyla, mahkûm olunan "otuz gün ve daha az süreli hapis cezası" ile fiili işlediği tarihte "onsekiz yaşını doldurmamış veya altmışbeş yaşını bitirmiş bulunanların mahkûm edildiği bir yıl veya daha az süreli hapis cezası", TCK m. 50/1'deki seçenek yaptırımlardan birine "çevrilmek zorundadır". Taksirli suçlardan (örneğin trafik veya iş kazasından) dolayı hükmolunan hapis cezası ise "uzun süreli (1 yıldan fazla, örneğin 3 veya 4 yıl) olsa dahi" (bilinçli taksir hariç) TCK m. 50/4 uyarınca diğer koşulların varlığı halinde adli para cezasına çevrilebilir! Uygulamada para cezasına veya tedbire çevrilen mahkûmiyetlerde esas alınan hüküm TCK m. 50/5'tir: Uygulamada asıl mahkûmiyet, bu madde hükümlerine göre çevrilen adli para cezası veya tedbirdir.

TCK m. 51'de düzenlenen "hapis cezasının ertelenmesi" ise, işlediği suçtan dolayı "iki yıl veya daha az süreyle" hapis cezasına mahkûm edilen kişinin cezasının cezaevinde değil, dışarıda 1 yıldan 3 yıla kadar belirlenecek bir denetim süresiyle infaz edilmesidir (18 yaşını doldurmamış veya 65 yaşını bitirmiş olanlar bakımından erteleme üst sınırı "üç yıl"dır). Erteleme kararı verilebilmesi için: a) Kişinin daha önce kasıtlı bir suçtan dolayı üç aydan fazla hapis cezasına mahkûm edilmemiş olması ve b) Suçu işledikten sonra yargılama sürecinde gösterdiği pişmanlık dolayısıyla tekrar suç işlemeyeceği konusunda mahkemede bir kanaatin oluşması şarttır. Denetim süresi yükümlülüklere uygun ve iyi halli olarak geçirildiği takdirde, "ceza infaz edilmiş sayılır" (TCK m. 51/8).

Şartları ve Uygulama İlkeleri

• Kısa süreli hapis cezası "1 yıl veya daha az" olan hapis cezasıdır ve adli para cezasına veya seçenek tedbirlere çevrilebilir (TCK m. 49/2, m. 50/1).
• Bilinçli taksir hali hariç, adi taksirli suçlarda hükmedilen hapis cezası 1 yıldan fazla (uzun süreli) olsa dahi adli para cezasına çevrilebilir (TCK m. 50/4).
• Hapis cezasının ertelenmesi (TCK m. 51) yalnız hapis cezaları için uygulanır (adli para cezaları ertelenemez); sınır yetişkinlerde 2 yıl, 18 yaş altı ve 65 yaş üstünde 3 yıldır.
• Kısa süreli hapis cezası TCK m. 50 uyarınca adli para cezasına çevrildiğinde artık TCK m. 51 uyarınca ertelenemez.
• HAGB'den (CMK m. 231) farklı olarak TCK m. 51 uyarınca ertelenen hapis cezası hukuki varlığını koruyan bir mahkûmiyet hükmüdür, adli sicil kaydına işlenir ve denetim süresi sonunda hüküm düşmez, "ceza infaz edilmiş sayılır" (TCK m. 51/8).

Hapis Cezasının Ertelenmesi ve Kısa Süreli Hapse Seçenek Yaptırımlar Hakkında Sık Sorulan Sorular

Bu madde Türk hukuku mevzuatı çerçevesinde genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut uyuşmazlıklar için hukuki görüş niteliği taşımaz.