Kavramın Tanımı ve Hukuki Çerçevesi
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu (TCK) m. 58'de düzenlenen "suçta tekerrür", daha önce işlediği bir suçtan dolayı verilen mahkûmiyet hükmü kesinleştikten sonra kişinin kanunda öngörülen süreler içinde yeniden suç işlemesidir. TCK m. 58/1 uyarınca "Önceden işlenen suçtan dolayı verilen hüküm kesinleştikten sonra yeni bir suçun işlenmesi halinde, tekerrür hükümleri uygulanır. Bunun için cezanın infaz edilmiş olması gerekmez." (Önceki mahkûmiyetin kesinleşmiş olması yeterlidir). Ancak tekerrür hükümleri, önceki cezanın tamamen infaz edildiği (çekildiği veya düştüğü) tarihten itibaren; a) Beş yıldan fazla süreyle hapis cezasına mahkûmiyet halinde "beş yıl", b) Beş yıl veya daha az süreli hapis ya da adli para cezasına mahkûmiyet halinde "üç yıl" geçtikten sonra işlenen suçlar dolayısıyla uygulanmaz (TCK m. 58/2).
TCK sisteminde tekerrür, ikinci suçun "ceza miktarını artıran" bir neden değildir; cezanın "infaz rejimini ağırlaştıran" bir güvenlik tedbiridir. Tekerrür halinde etkiler şunlardır: 1) Sonraki suça ilişkin kanun maddesinde seçimlik olarak hapis cezası ile adli para cezası öngörülmüşse, "hapis cezasına" hükmolunur (TCK m. 58/3), 2) Hükmolunan ceza "mükerrirlere özgü infaz rejimine" göre çektirilir ve ayrıca mükerrir hakkında cezanın infazından sonra "denetimli serbestlik tedbiri" uygulanır (TCK m. 58/6-7). Kasıtlı suçlarla taksirli suçlar arasında tekerrür hükümleri uygulanmaz (TCK m. 58/4) ve fiili işlediği sırada 18 yaşını doldurmamış olan kişilerin işlediği suçlar dolayısıyla tekerrür hükümleri uygulanamaz (TCK m. 58/5).
Tekerrürün ceza infazındaki (yatar hesabındaki) somut karşılığı 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun (CGTİHK) m. 108'de düzenlenmiştir: Birinci defa tekerrür hükümleri uygulanan mükerrirler hakkında koşullu salıverilme oranı genel oran olan 1/2 yerine; süreli hapis cezalarının "üçte ikisi (2/3)" (CGTİHK m. 108/1-c; özel katalog suçlarda ise dörtte üçü - 3/4) olarak uygulanır! En ağır sonuç ise CGTİHK m. 108/3'te yer alır: "İkinci defa tekerrür hükümlerinin uygulanması durumunda, hükümlü koşullu salıverilmez" (cezası bihakkın / tamamı üzerinden infaz edilir).
Şartları ve Uygulama İlkeleri
- Tekerrür için ilk suçun hükmünün "kesinleştiği tarihten sonra" yeni suçun işlenmiş olması şarttır; ilk hüküm kesinleşmeden işlenen suçlarda tekerrür olmaz (TCK m. 58/1).
- İlk cezanın infazından itibaren; 5 yıldan fazla hapiste 5 yıl, 5 yıl ve altı hapis veya adli para cezasında 3 yıl geçtikten sonra işlenen suçlarda tekerrür uygulanmaz (TCK m. 58/2).
- Kasıtlı suçlarla taksirli suçlar arasında ve 18 yaşından küçükken (suça sürüklenen çocuk olarak) işlenen suçlarda tekerrür uygulanmaz (TCK m. 58/4-5).
- Birinci defa mükerrir olanlarda genel koşullu salıverilme oranı 1/2'den 2/3'e (bazı suçlarda 3/4'e) yükselir (5275 s. CGTİHK m. 108/1).
- İkinci defa tekerrür hükümlerinin uygulanması halinde hükümlü "koşullu salıverilmeden yararlanamaz", cezasının tamamını (4/4) infaz eder (5275 s. CGTİHK m. 108/3).
Ceza Hukukunda Tekerrür (TCK m. 58) ve İnfaz Etkisi Hakkında Sık Sorulan Sorular
İlk suçtan dolayı Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (HAGB) kararı verilmişse, denetim süresinde işlenen ikinci suçta tekerrür uygulanır mı?
Hayır. CMK m. 231 uyarınca verilen HAGB kararı hukuki anlamda kesinleşmiş bir mahkûmiyet hükmü olmadığından tekerrüre esas alınamaz (denetim süresinde kasıtlı suç işlenmesi yalnız ilk HAGB hükmünün açıklanmasına yol açar). Ancak TCK m. 51 uyarınca ertelenmiş hapis cezası kesinleşmiş bir mahkûmiyet olduğundan tekerrüre esas oluşturur.
Doğrudan verilen adli para cezası kesinleştikten sonra işlenen suçta tekerrür uygulanır mı?
Kesinleşmiş "doğrudan adli para cezaları" TCK m. 58 kapsamında tekerrüre esas teşkil eder. Ancak Yargıtay Ceza Genel Kurulunun yerleşik içtihatları uyarınca, kısa süreli hapis cezasından TCK m. 50/1-a uyarınca "çevrilen adli para cezaları" (TCK m. 50/5 gereği) hapis cezası yönünden tekerrüre esas alınamaz.
Sanığın birden fazla sabıkası varsa mahkeme hangisini tekerrüre esas almalıdır?
5275 sayılı Kanun m. 108/2 uyarınca tekerrür nedeniyle koşullu salıverme süresine eklenecek miktar tekerrüre esas alınan cezanın en ağırından fazla olamayacağından, Yargıtay içtihatlarına göre birden fazla kesinleşmiş ilam bulunması halinde "en ağır cezayı içeren ilamın" kararda açıkça gösterilerek tekerrüre esas alınması gerekir (ancak ilk derece kararında daha hafif ilam esas alınmış ve yalnız sanık kanun yoluna başvurmuşsa aleyhe bozma yasağı gözetilir).
Ceza Hukukunda Tekerrür (TCK m. 58) ve İnfaz Etkisi İle İlgili Kanun, İçtihat ve Hesaplama Rehberleri
İlgili Çalışma Alanları
İlgili Temel Kanunlar
İlgili Hesaplama Araçları
Bu madde Türk hukuku mevzuatı çerçevesinde genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut uyuşmazlıklar için hukuki görüş niteliği taşımaz.