Kavramın Tanımı ve Hukuki Çerçevesi
5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun (CGTİHK) m. 107 uyarınca "koşullu salıverilme (şartla tahliye)", mahkûm olunan hapis cezasının kanunda belirlenen bir bölümünü ceza infaz kurumunda "iyi halli" olarak geçiren hükümlünün, cezasının kalan kısmını dışarıda denetim altında infaz etmesini sağlayan bir infaz kurumudur. 7242 sayılı Kanun ile yapılan değişiklik sonrasında genel koşullu salıverilme oranı süreli hapis cezalarında cezanın "yarısı (1/2)" olarak belirlenmiştir (CGTİHK m. 107/2). Ancak kasten öldürme (TCK m. 81-82), neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralama (m. 87/2-d), işkence, cinsel saldırı (m. 102/1), reşit olmayanla cinsel ilişki (m. 104/1), özel hayata karşı suçlar, devlet sırlarına karşı suçlar ve mükerrirler (CGTİHK m. 108) gibi istisnai suçlarda koşullu salıverilme oranı "üçte iki (2/3)"; cinsel dokunulmazlığa karşı nitelikli suçlar (m. 102/2, m. 103, m. 104/2-3), uyuşturucu imal ve ticareti (m. 188) ve terör suçlarında ise "dörtte üç (3/4)" olarak uygulanır. Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasında 30 yıl, müebbet hapis cezasında 24 yıl kurumda infaz şarttır (CGTİHK m. 107/2).
CGTİHK m. 105/A'da düzenlenen "denetimli serbestlik tedbiri uygulanarak cezanın infazı" ise, hükümlülerin dış dünyaya uyumlarını sağlamak ve aileleriyle bağlarını sürdürmelerini temin etmek amacıyla, koşullu salıverilme tarihine belirli bir süre kala ceza infaz kurumundan tahliye edilmelerini öngörür. Açık ceza infaz kurumunda veya çocuk eğitimevinde bulunan ve koşullu salıverilmesine bir yıl veya daha az süre kalan iyi halli hükümlülerin talebi halinde, cezalarının koşullu salıverilme tarihine kadar olan kısmının denetimli serbestlik tedbiri uygulanmak suretiyle infazına İnfaz Hâkimliğince karar verilebilir (CGTİHK m. 105/A-1).
Sıfır-altı yaş grubunda çocuğu bulunan kadın hükümlüler ile ağır hastalık, engellilik veya kocama nedeniyle hayatını yalnız idame ettiremeyen hükümlüler bakımından bu süre koşullu salıverilmeye iki yıl (veya belirli hallerde üç yıl) kala uygulanabilir (CGTİHK m. 105/A-2, 3). Ayrıca 30.03.2020 tarihinden önce işlenen suçlarda Geçici Madde 6 ve 31.07.2023 tarihi itibarıyla Geçici Madde 10 kapsamında lehe geçiş hükümleri öngörülmüştür. Koşullu salıverilen hükümlünün denetim süresi içinde kasıtlı bir suç işlemesi veya yükümlülüklerine uymamakta ısrar etmesi halinde koşullu salıverilme kararı geri alınır (CGTİHK m. 107/12-13).
Şartları ve Uygulama İlkeleri
- Genel koşullu salıverilme (şartla tahliye) oranı süreli hapis cezalarında 1/2'dir; katalog olarak sayılan istisnai suçlarda 2/3 veya 3/4 olarak uygulanır (CGTİHK m. 107).
- Koşullu salıverilmeden ve denetimli serbestlikten yararlanabilmek için hükümlünün İdare ve Gözlem Kurulunca "iyi halli" olduğuna karar verilmesi ve açık cezaevine ayrılma şartlarını taşıması gerekir.
- Genel denetimli serbestlik süresi koşullu salıverilme tarihine 1 yıl kala başlar (CGTİHK m. 105/A-1).
- Suçta tekerrür (CGTİHK m. 108) halinde koşullu salıverilme oranı 2/3 olarak uygulanır; ikinci defa tekerrürde ise koşullu salıverilme uygulanmaz (tam infaz).
- Denetimli serbestlik ve koşullu salıverilmeye ilişkin kararlar İnfaz Hâkimliği tarafından verilir; bu kararlara karşı Ağır Ceza Mahkemesine itiraz edilebilir.
Denetimli Serbestlik ve Koşullu Salıverilme Hakkında Sık Sorulan Sorular
Doğrudan açık ceza infaz kurumuna ayrılabilen hükümlüler kimlerdir?
Açık Ceza İnfaz Kurumlarına Ayrılma Yönetmeliği m. 5 uyarınca; kasıtlı suçlardan toplam üç yıl veya daha az hapis cezasına mahkûm olanlar ile taksirli suçlardan toplam beş yıl veya daha az süreyle hapis cezasına mahkûm olanlar (terör, cinsel suçlar ve bazı istisnalar hariç) cezalarının infazına doğrudan açık ceza infaz kurumunda başlarlar.
Denetimli serbestlikten yararlanmak için hükümlünün talep etmesi şart mıdır?
Evet. 5275 sayılı CGTİHK m. 105/A-1 hükmü uyarınca denetimli serbestlik tedbiri uygulanarak cezanın infazına karar verilebilmesi için hükümlünün (veya müdafiinin) bu yönde talepte bulunması gerekir.
Koşullu salıverilme sonrasında denetim süresinde kasıtlı suç işlenirse ne kadar süre cezaevinde yatılır?
CGTİHK m. 107/12 ve 107/15 uyarınca koşullu salıverilen hükümlünün denetim süresi içinde hapis cezasını gerektiren kasıtlı bir suç işlemesi halinde koşullu salıverilme kararı geri alınır ve sonraki suçu işlediği tarihten itibaren kalan cezasının aynen (7242 s. K. sonrası hak ederek tahliye tarihine kadar olan kısmının) ceza infaz kurumunda çektirilmesine İnfaz Hâkimliğince karar verilir.
Denetimli Serbestlik ve Koşullu Salıverilme İle İlgili Kanun, İçtihat ve Hesaplama Rehberleri
İlgili Çalışma Alanları
İlgili Temel Kanunlar
İlgili Hesaplama Araçları
Bu madde Türk hukuku mevzuatı çerçevesinde genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut uyuşmazlıklar için hukuki görüş niteliği taşımaz.