Basit Yargılama Usulü ve Seri Muhakeme Usulü

Kavramın Tanımı ve Hukuki Çerçevesi

7188 sayılı Kanun (1. Yargı Paketi) ile 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun m. 250, 251 ve 252. maddelerinde yeniden düzenlenen "seri muhakeme usulü" ve "basit yargılama usulü", belirli suç tiplerinde yargılamanın süratle sonuçlandırılmasını ve sanık lehine cezanın kanuni oranlarda azaltılmasını öngören iki ayrı özel muhakeme yoludur. CMK m. 250'de düzenlenen "seri muhakeme usulü", soruşturma evresinin sonunda kamu davasının açılmasının ertelenmesine karar verilmediği takdirde, kanunda sınırlı olarak sayılan katalog suçlarda (hakkı olmayan yere tecavüz, genel güvenliğin kasten/taksirle tehlikeye sokulması, trafik güvenliğini tehlikeye sokma TCK m. 179/2-3, resmi belgenin düzenlenmesinde yalan beyan, mühür bozma, 6136 s. K. m. 13/1-3-5 ruhsatsız silah bulundurma vb.) uygulanır.

Seri muhakeme usulünde Cumhuriyet savcısı, şüpheliye müdafii huzurunda bu usulün uygulanmasını teklif eder. Şüphelinin müdafii huzurunda teklifi kabul etmesi halinde Cumhuriyet savcısı, TCK m. 61'e göre belirlediği temel cezayı "yarı oranında (1/2) azaltarak" yaptırımı belirler ve mahkemeden seri muhakeme usulünün uygulanmasını yazılı olarak talep eder. Mahkeme şüpheliyi müdafii huzurunda dinledikten sonra şartların oluştuğu kanaatine varırsa talepte belirlenen yaptırım doğrultusunda hüküm kurar; koşulları varsa bu hüküm HAGB'ye çevrilebilir, ertelenebilir veya seçenek yaptırımlara dönüştürülebilir.

CMK m. 251'de düzenlenen "basit yargılama usulü" ise kovuşturma evresinde (iddianamenin kabulünden sonra), Asliye Ceza Mahkemesince, adli para cezasını ve/veya üst sınırı iki yıl veya daha az süreli hapis cezasını gerektiren suçlarda duruşma açılmaksızın dosya üzerinden yürütülen takdirî bir usuldür. Mahkeme iddianameyi taraflara tebliğ ederek iki hafta içinde yazılı beyan ve savunmalarını sunmalarını ister; süre dolduktan sonra duruşma yapmaksızın CMK m. 223'teki kararlarından birini verir ve mahkûmiyet kararı verildiği takdirde sonuç ceza "dörtte bir (1/4) oranında azaltılır" (CMK m. 251/3). Basit yargılama usulüyle verilen hükümlere karşı tebliğden itibaren iki hafta içinde "itiraz" edilebilir (CMK m. 252). İtiraz üzerine hükmü veren mahkemece duruşma açılır ve genel hükümlere göre yargılamaya devam olunur (AYM'nin iptal kararı ve 7499 s. Kanun uyarınca itiraz başka bir mahkemece incelenir).

Şartları ve Uygulama İlkeleri

• Seri muhakeme (CMK m. 250) soruşturma aşamasında savcı tarafından teklif edilir; şüphelinin müdafi huzurunda kabulü zorunludur ve ceza 1/2 oranında azaltılır.
• Basit yargılama (CMK m. 251) kovuşturma aşamasında üst sınırı 2 yıl veya daha az süreli suçlarda mahkemece dosya üzerinden uygulanır ve sonuç ceza 1/4 oranında azaltılır.
• Yaş küçüklüğü, akıl hastalığı, sağır ve dilsizlik halleri ile soruşturma veya kovuşturma yapılması izne/talebe bağlı suçlarda bu iki usul uygulanamaz.
• Basit yargılama kararına 2 hafta içinde itiraz edilirse duruşma açılır; itiraz sanık dışındaki kişilerce (savcı veya katılan) yapılmışsa 1/4 oranındaki azaltma korunur (CMK m. 252/3).
• Basit yargılama kararına bizzat sanık tarafından itiraz edilir ve duruşma sonucunda yine mahkûmiyet kararı verilirse mahkeme 1/4 oranındaki azaltmayı geri alır (uygulamaz).

Basit Yargılama Usulü ve Seri Muhakeme Usulü Hakkında Sık Sorulan Sorular

Bu madde Türk hukuku mevzuatı çerçevesinde genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut uyuşmazlıklar için hukuki görüş niteliği taşımaz.