Davanın Hukuki Niteliği, Tarafları ve Konusu
Mirasbırakanın vefatı üzerine mirasçılar, terekeyi (mirasbırakanın aktif malvarlığı değerleri ile pasif borçlarının tamamını) bir bütün olarak ve kanun gereği kazanırlar (TMK m. 599 külli halefiyet ilkesi). Ancak uygulamada mirasçıların önemli bir kısmı mirasbırakanın hangi bankalarda mevduat, döviz, altın veya yatırım hesabı bulunduğunu, kiralık kasası olup olmadığını, hangi il ve ilçelerde taşınmaz veya araç sahibi olduğunu ya da üçüncü kişilerce gizlenen taşınır mallarını tam olarak bilememektedir.
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 589-592 hükümleri uyarınca mirasbırakanın son yerleşim yeri Sulh Hukuk Mahkemesi, istem üzerine veya re’sen tereke mallarının korunması ve hak sahiplerine geçmesini sağlamak üzere gerekli olan bütün önlemleri alır. Bu kapsamda mahkemece tereke mallarının ve haklarının yazımı (terekenin tespiti), terekenin mühürlenmesi ve gerektiğinde terekenin resmen yönetilmesi (TMK m. 592) karar altına alınır.
Bunun yanı sıra TMK m. 619-631 hükümlerinde düzenlenen "resmi defter tutulması" kurumu ise salt bilgi edinme amaçlı tereke tespitinden farklı olarak mirasçıların tereke borçlarından sorumluluğunu sınırlandıran özel bir yoldur. Mirası reddetmeye hakkı olan her mirasçı, bir (1) ay içinde Sulh Hukuk Mahkemesinden terekenin resmi defterinin tutulmasını isteyerek; defter incelemesi sonucunda mirası kayıtsız şartsız kabul etme, reddetme, resmi tasfiye isteme veya sadece defterde yazılı borçlarla sınırlı olmak üzere "tutulan defter gereğince kabul etme" (TMK m. 626) seçimlik hakkını elde eder.
Dava Şartları, Yargılama Aşamaları ve Hukuki Sonuçları
Mirasbırakanın Son Yerleşim Yeri Sulh Hukuk Mahkemesinin Kesin Yetkisi (TMK m. 576)
TMK m. 576 ve HMK m. 11/2 uyarınca terekenin yazımı, tespiti, mühürlenmesi ve resmi defter tutulması işlemlerinde mirasbırakanın son yerleşim yeri Sulh Hukuk Mahkemesi kesin yetkilidir. Koruma önleminin gecikmesinde sakınca bulunan hallerde malların bulunduğu yer Sulh Hukuk Mahkemesi de tedbiren tespit ve mühürleme yapıp dosyayı son yerleşim yeri mahkemesine gönderir.
Banka, Tapu (TAKBİS), Araç (EGM), Kiralık Kasa ve Şirket Hissesi Araştırması
Terekenin tespiti başvurusu üzerine Sulh Hukuk Mahkemesi; TAKBİS üzerinden Türkiye genelindeki tüm aktif/pasif taşınmaz kayıtlarını, Emniyet/Noterler Birliği üzerinden araç kayıtlarını, Merkezi Kayıt Kuruluşu (MKK) üzerinden hisse senedi ve yatırım fonlarını, Türkiye Bankalar Birliği ve bankalar nezdinde mirasbırakan adına açılmış vadeli/vadesiz TL, döviz, altın hesapları ile "kiralık kasaları" müzekkere ile celp eder.
Kiralık Kasanın ve Konutun Hâkim/Memur Huzurunda Açılması ve Yazımı (TMK m. 590)
Mirasbırakan adına bankada kiralık kasa bulunduğunun anlaşılması veya mirasbırakanın konutunda ziynet eşyası, nakit para ve antika eşyaların diğer mirasçılarca kaçırılma tehlikesinin bulunması halinde; hâkim ve bilirkişi (kuyumcu/eksper) marifetiyle mahallinde tespit yapılarak tüm kıymetli eşyalar tutanağa bağlanır, gerekirse mahkeme veznesine veya tevdi mahalline muhafaza altına alınır.
TMK m. 619 Resmi Defter Tutulması ve Alacaklılara İlanla Çağrı (TMK m. 621)
Mirasbırakanın borçlarının malvarlığını aşıp aşmadığından emin olmayan mirasçı, ölüm tarihinden (veya mirasçı olduğunu öğrendiği tarihten) itibaren 1 ay içinde TMK m. 619 uyarınca resmi defter tutulmasını talep ettiğinde; Sulh Hukuk Mahkemesi alacaklıları ve borçluları en az 1 ay arayla iki defa yapılacak ilanla alacak ve borçlarını bildirmeye çağırır (TMK m. 621). Defter 1 ay süreyle incelemeye açık tutulur ve ardından her mirasçı 1 ay içinde (mirası red, resmi tasfiye, defter gereğince kabul veya kayıtsız şartsız kabul) beyanda bulunmaya çağrılır (TMK m. 626).
İstihkak ve Mülkiyet Uyuşmazlıklarının Çözüm Yeri
Terekenin tespiti çekişmesiz yargı işi olduğundan, Sulh Hukuk Mahkemesi yalnızca mevcut mal ve hakları kaydeder; bir malın terekeye mi yoksa üçüncü kişiye mi ait olduğu yönündeki mülkiyet çekişmesini (istihkak iddiasını) çözemez. Mülkiyet çekişmesi çıkarsa tarafların Asliye Hukuk Mahkemesinde ayrıca dava açması gerekir.
Yüksek Mahkeme (Yargıtay / Danıştay) Uygulama İlkeleri
- Yargıtay 7. ve 14. HD yerleşik içtihadı: TMK m. 589 uyarınca yapılan terekenin tespiti ve koruma önlemi başvurusu çekişmesiz yargı işi olup, bu dosyada verilen karar mülkiyet hakkında kesin hüküm oluşturmaz; yalnızca tenkis, denkleştirme, muris muvazaası veya ortaklığın giderilmesi davalarına esas teşkil edecek malvarlığı envanterini ortaya koyar.
- TMK m. 589 kapsamındaki olağan tereke tespiti herhangi bir hak düşürücü süreye tabi olmaksızın miras paylaşılıncaya kadar her zaman istenebilir; 1 aylık hak düşürücü süre yalnızca TMK m. 619 kapsamındaki "resmi defter tutulması (sorumluluğun sınırlandırılması)" istemi için geçerlidir.
- Terekenin tespiti sırasında üçüncü kişinin veya mirasçılardan birinin zilyetliğinde bulunan bir malın kendine ait olduğunu ileri sürmesi halinde, Sulh Hukuk Mahkemesi bu iddiayı tutanağa geçirir ancak malı zilyedin elinden zorla alıp diğer mirasçıya teslim edemez.
- Mirasbırakanın vefatından önceki son 1 yıl veya daha önceki dönemde banka hesaplarından vekaletle ya da internet bankacılığıyla çekilen paraların tespiti için tereke tespit dosyasında geçmişe dönük hesap ekstresi celbi talep edilebilir.
Sık Sorulan Sorular
Vefat eden babamın hangi bankalarda parası veya kiralık kasası olduğunu tek başıma öğrenebilir miyim?
Evet. Mirasçılık belgesi (veraset ilamı) ile birlikte mirasbırakanın son yerleşim yeri Sulh Hukuk Mahkemesine başvurarak diğer mirasçıların iznine gerek olmaksızın tek başınıza "terekenin tespiti" talebinde bulunabilir ve tüm bankalardaki hesap ile kiralık kasa kayıtlarının getirtilmesini sağlayabilirsiniz.
Terekenin tespiti davası ile resmi defter tutulması (TMK m. 619) arasındaki fark nedir?
TMK m. 589’daki terekenin tespiti, mirasbırakanın mallarını belirlemek ve korumak amacıyla süre sınırı olmaksızın yapılan bir envanter işlemidir. TMK m. 619’daki resmi defter tutulması ise 1 aylık süre içinde başvurulan, gazete ilanıyla alacaklıların çağrıldığı ve mirasçının sadece deftere yazılan borçlarla sorumlu olmasını sağlayan özel bir sorumluluk sınırlandırma yoludur.
Diğer mirasçılar vefattan hemen sonra evdeki altınları ve eşyaları kaçırıyorsa ne yapılabilir?
TMK m. 589 ve m. 590 uyarınca derhal Sulh Hukuk Mahkemesinden "terekenin mühürlenmesi, yazımı ve muhafaza altına alınması" koruma önlemi talep edilerek hâkim ve memur marifetiyle konuttaki eşyaların tutanağa bağlanması sağlanabilir.
Terekenin tespiti davası hangi mahkemede açılır?
TMK m. 576 uyarınca mirasbırakanın vefatından önceki son yerleşim yeri Sulh Hukuk Mahkemesi kesin yetkilidir.
İlgili Mevzuat, Emsal İçtihatlar, Dilekçe ve Hesaplama Araçları
İlgili Çalışma Alanları
İlgili Temel Kanunlar
İlgili Emsal İçtihatlar
İlgili Dilekçe Rehberleri
Bu sayfada yer alan bilgiler yürürlükteki Türk mevzuatı ve yüksek mahkeme içtihatları çerçevesinde genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut uyuşmazlıklarda hak düşürücü süreler ve delil durumu dosya bazında değerlendirilmelidir.