Davanın Hukuki Niteliği, Tarafları ve Konusu
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu (KTK) m. 85/1 uyarınca bir motorlu aracın işletilmesi bir kimsenin ölümüne veya yaralanmasına yahut bir şeyin zarara uğramasına sebep olursa, motorlu aracın bir teşebbüsün unvanı veya işletme adı altında veya bu teşebbüs tarafından kesilen biletle işletilmesi halinde motorlu aracın işleteni ve bağlı olduğu teşebbüsün sahibi, doğan zarardan müştereken ve müteselsilen sorumludur. Aracın sürücüsü TBK m. 49 haksız fiil hükümlerine göre, aracın Zorunlu Mali Sorumluluk (Trafik) Sigortacısı ise KTK m. 91 uyarınca poliçe teminat limitleri dahilinde işletenle birlikte müteselsilen sorumludur.
Ölümlü trafik kazalarında TBK m. 53 uyarınca vefat edenin yakınları (gerçek veya varsayımsal destek alan eşi, çocukları, anne ve babası veya bakımını üstlendiği kişiler) "destekten yoksun kalma tazminatı", cenaze ve defin giderleri ile TBK m. 56 uyarınca "manevi tazminat" talep etme hakkına sahiptir.
Yaralanmalı trafik kazalarında ise TBK m. 54 ve m. 55 uyarınca kazazede; (1) Kalıcı sakatlık nedeniyle "sürekli iş göremezlik (maluliyet) tazminatı", (2) İyileşme sürecindeki "geçici iş göremezlik (çalışamama) zararı", (3) Tedavi ve "bakıcı giderleri" ile (4) TBK m. 56 uyarınca "manevi tazminat" talep edebilir (Ağır bedensel zararlarda yaralananın yakınları da manevi tazminat isteyebilir).
Dava Şartları, Yargılama Aşamaları ve Hukuki Sonuçları
KTK m. 97 Sigorta Şirketine Zorunlu Yazılı Başvuru ve TTK m. 5/A Arabuluculuk
Zorunlu trafik sigortası (ZMSS) ve varsa kasko poliçesi içindeki İhtiyari Mali Sorumluluk (İMM) sigortacısına karşı dava açmadan veya Sigorta Tahkim Komisyonuna gitmeden önce, KTK m. 97 uyarınca kaza tespit tutanağı, adli/tıbbi belgeler (yaralanmada sağlık kurulu maluliyet raporu, ölümde mirasçılık belgesi) ile yazılı başvuru yapılması ve 15 gün beklenmesi dava şartıdır. Mahkemede dava açılacaksa ayrıca ticari arabuluculuk süreci tamamlanır.
8 ve 15 Yıllık Uzamış Ceza Zamanaşımı (KTK m. 109/2 ve TCK m. 66)
KTK m. 109/1’de öngörülen 2 yıllık zamanaşımı süresi yalnızca maddi hasarlı kazalarda geçerlidir. KTK m. 109/2 uyarınca "dava, cezayı gerektiren bir fiilden doğar ve ceza kanunu bu fiil için daha uzun bir zamanaşımı süresi öngörmüş bulunursa, bu süre maddi tazminat talepleri için de geçerlidir" (Yargıtay İBK uyarınca manevi tazminat için de uygulanır). Dolayısıyla TCK m. 66 gereği yaralanmalı trafik kazalarında zamanaşımı kaza tarihinden itibaren 8 yıl, ölümlü trafik kazalarında (ve aynı kazada hem ölüm hem yaralanma varsa yaralananlar için de) 15 yıldır.
Kalıcı Maluliyet Raporu ve TRH-2010 Yaşam Tablosuyla Aktüerya Hesabı
Anayasa Mahkemesinin 09.10.2020 tarihli (E. 2019/40, K. 2020/40) iptal kararı sonrasında, trafik kazalarından doğan destekten yoksun kalma ve sürekli iş göremezlik tazminatları ZMSS Genel Şartları ekindeki kısıtlayıcı formüllere göre değil, TBK hükümlerine ve Yargıtay yerleşik içtihatlarına göre hesaplanır: Kalıcı maluliyet oranı kaza tarihindeki yönetmeliğe (Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik) göre belirlenir; aktüerya hesabında ise "TRH-2010 Ulusal Mortalite Tablosu" ve "progresif rant (%10 artırım - %10 iskonto, teknik faizsiz)" yöntemi uygulanır.
Destek Sürücünün Tam Kusurlu Olması Halinde Yakınlarının Sigortadan Talebi (Yargıtay İBK)
Önceden Yargıtay kararlarıyla kendi tam kusuruyla vefat eden sürücünün yakınları üçüncü kişi sayılarak aracın trafik sigortasından tazminat alabilmekteydi; ancak Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulunun 20.03.2026 tarihli (ve ilgili ZMSS Genel Şartları ile KTK m. 92/i değişikliği sonrasındaki) içtihatları doğrultusunda, kazanın meydana geldiği tarihte yürürlükte olan poliçe ve mevzuat hükümleri ile işletenin kendi kusuruna denk gelen taleplerin teminat dışı kalıp kalmadığı kaza tarihine göre titizlikle ayrıştırılmaktadır.
Manevi Tazminatın İşleten, Sürücü ve İMM Sigortasından Talebi
Zorunlu Mali Sorumluluk (Trafik) Sigortası (ZMSS) yalnızca maddi zararları (ölüm, sürekli/geçici iş göremezlik, tedavi ve bakıcı giderlerini) teminat altına alır; manevi tazminatı karşılamaz. Manevi tazminat doğrudan kusurlu aracın sürücüsü ve işleteninden (ve ayrıca karşı aracın kasko poliçesinde manevi tazminat klozu içeren İhtiyari Mali Sorumluluk - İMM teminatı varsa o sigorta şirketinden) talep edilir.
Yüksek Mahkeme (Yargıtay / Danıştay) Uygulama İlkeleri
- Anayasa Mahkemesinin E. 2019/40, K. 2020/40 sayılı iptal kararı uyarınca zorunlu trafik sigortacısının sorumluluğu da işleten gibi TBK’nın gerçek zarar ilkelerine tabi olup, destekten yoksun kalma ve sürekli iş göremezlik tazminatları TRH-2010 yaşam tablosu ve progresif rant yöntemiyle hesaplanmalıdır.
- Ağır yaralanmalı trafik kazalarında kazazedenin başkasının bakımına muhtaç kalması halinde, bakım hizmeti aile bireyleri (eşi, annesi vb.) tarafından sağlansa ve fatura ibraz edilmese dahi, bakıma muhtaçlık süresince "brüt asgari ücret" üzerinden bakıcı gideri tazminatına hükmedilir.
- Ölenin veya yaralananın kaza tarihinde düzenli bir geliri olmasa (ev hanımı, öğrenci veya çocuk olsa) dahi asgari ücret üzerinden; nitelikli bir mesleği veya zanaatı varsa ilgili meslek odasından yapılacak emsal ücret araştırması üzerinden tazminat hesaplanır.
- Trafik kazasından doğan tazminatlarda işleten ve sürücü için olay (kaza) tarihinden itibaren; sigorta şirketi için ise KTK m. 99 uyarınca başvuru belgelerinin sigortacıya tebliğinden itibaren 8 iş günü (Sigorta Tahkimde başvuru sonrası temerrüt tarihi) sonunda temerrüt faizi işlemeye başlar (aracın ticari olması halinde ticari avans faizi, hususi olması halinde yasal faiz yürütülür).
Sık Sorulan Sorular
Trafik kazası geçireli 4 yıl oldu, yaralanma nedeniyle hâlâ tazminat davası açabilir miyim?
Evet. Yaralanmalı trafik kazaları Türk Ceza Kanunu m. 89 kapsamında "taksirle yaralama" suçunu oluşturduğundan, KTK m. 109/2 uyarınca 2 yıllık kısa süre değil, TCK m. 66’daki "8 yıllık uzamış ceza zamanaşımı" süresi uygulanır. Ölümlü trafik kazalarında ise bu süre 15 yıldır.
Sigorta şirketi kaza sonrası bana bir miktar para ödeyip "ibraname" imzalattı; ödenen para gerçek zararımdan çok düşükse farkını isteyebilir miyim?
Evet. 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu m. 111/2 hükmü çok açıktır: "Tazminat miktarlarına ilişkin olup da, yetersiz veya fahiş olduğu açıkça belli olan anlaşmalar veya uzlaşmalar, yapıldıkları tarihten başlayarak iki yıl içinde iptal edilebilir." Ödeme tarihinden itibaren 2 yıl içinde başvurarak imzaladığınız ibranamenin makbuz hükmünde sayılmasını ve bakiye gerçek zararınızın ödenmesini talep edebilirsiniz.
Yolcu olarak bulunduğum araç tek taraflı kaza yaptı (şoför tanıdığım veya eşim); yine de trafik sigortasından tazminat alabilir miyim?
Evet. Araç içinde yolcu konumunda bulunan kişiler (sürücünün eşi veya çocuğu olsa dahi kendi yaralanmaları bakımından) "üçüncü kişi" konumundadır. Tek taraflı kazada içinde bulunduğunuz aracın zorunlu trafik sigortasından (ZMSS) kalıcı iş göremezlik ve bakıcı gideri tazminatınızı talep edebilirsiniz.
Kazaya karışan aracın zorunlu trafik sigortası yoksa veya kaza yapan araç plakası tespit edilemeden kaçmışsa tazminatı kim öder?
KTK m. 108 uyarınca; kazaya neden olan aracın kimliğinin tespit edilememesi (vurup kaçma) veya kaza tarihinde geçerli bir zorunlu trafik sigortasının (ZMSS) bulunmaması hallerinde, bedensel zararlar (ölüm ve kalıcı maluliyet tazminatları) poliçe limitleri dahilinde doğrudan "Güvence Hesabı"ndan talep ve tahsil edilir.
İlgili Mevzuat, Emsal İçtihatlar, Dilekçe ve Hesaplama Araçları
İlgili Çalışma Alanları
İlgili Temel Kanunlar
İlgili Emsal İçtihatlar
Bu sayfada yer alan bilgiler yürürlükteki Türk mevzuatı ve yüksek mahkeme içtihatları çerçevesinde genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut uyuşmazlıklarda hak düşürücü süreler ve delil durumu dosya bazında değerlendirilmelidir.