Hukuki Sürelerin Niteliği ve Genel İlkeler
İdari yargıda dava açma süreleri kamu düzenine ilişkin hak düşürücü sürelerdir; mahkemece ilk inceleme aşamasında (İYUK m. 14/3-e) ve yargılamanın her safhasında re’sen denetlenir. Süre geçirildikten sonra açılan davalar esasa girilmeksizin "süre aşımı nedeniyle" reddedilir.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun (İYUK) 7. maddesine göre özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hallerde genel dava açma süresi Danıştay’da ve İdare Mahkemelerinde 60 gün, Vergi Mahkemelerinde ise 30 gündür. Bu süreler hafta veya ay olarak değil gün olarak hesaplanır ve yazılı bildirimin (tebliğin) yapıldığı tarihi izleyen günden itibaren işlemeye başlar.
Özel kanunlarda ise daha kısa dava açma süreleri öngörülmüştür: Örneğin 6183 sayılı Kanun kapsamındaki ödeme emri ve ihtiyati hacze karşı 15 gün, 6458 sayılı YUKK kapsamındaki sınır dışı (deport) kararına karşı 15 gün, İYUK m. 20/A kapsamındaki ihale, acele kamulaştırma ve özelleştirme davalarında 30 gün, İYUK m. 20/B kapsamındaki merkezi ve ortak sınav (ÖSYM/MEB) davalarında ise 10 gündür.
Kanuni Süreler, Başlangıç Anları ve Uygulama Kuralları
İdare Mahkemesinde 60 Gün, Vergi Mahkemesinde 30 Gün Genel Dava Süresi (İYUK m. 7)
İdari işlemlere karşı İdare Mahkemesinde ve ilk derece mahkemesi olarak Danıştay’da dava açma süresi tebliği izleyen günden itibaren 60 gün; vergi/ceza ihbarnamelerine karşı Vergi Mahkemesinde dava açma süresi ise 30 gündür. Düzenleyici işlemlerde (yönetmelik, imar planı) süre ilan tarihini izleyen günden itibaren başlar; ancak düzenleyici işlemin uygulanması üzerine ilgililer uygulama işlemine veya düzenleyici işleme karşı da dava açabilirler (İYUK m. 7/4).
Üst Makama İtiraz (İYUK m. 11) ve Zımni Ret (30 Gün) Kuralı
İlgililer tarafından idari dava açılmadan önce, idari işlemin kaldırılması veya değiştirilmesi için 60 günlük dava açma süresi içinde üst makama (üst makam yoksa işlemi yapmış olan makama) başvurulabilir. Bu başvuru işlemeye başlamış olan dava açma süresini durdurur. İdare 30 gün içinde bir cevap vermezse istek reddedilmiş (zımni ret) sayılır ve 30. günün bittiği tarihten (veya açık ret tebliğinden) itibaren kalan dava açma süresi yeniden işlemeye başlar.
İdari Makamların Sükûtu / Yeni Başvuru (İYUK m. 10)
İlgililer, haklarında idari davaya konu olabilecek bir işlem veya eylemin yapılması için idari makamlara başvurabilirler. 30 gün içinde bir cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır; ilgililer 30 günün bittiği tarihten itibaren 60 gün içinde dava açabilirler.
İdari Eylemlerden Doğan Tam Yargı Davalarında 1 ve 5 Yıllık Ön Başvuru (İYUK m. 13)
İdari eylemlerden (örneğin devlet hastanesi ameliyat hatası, belediye yol kusuru veya kolluk müdahalesi) hakları ihlal edilmiş olanların idari dava açmadan önce, bu eylemleri yazılı bildirim üzerine veya başka suretle öğrendikleri tarihten itibaren 1 yıl ve her halde eylem tarihinden itibaren 5 yıl içinde ilgili idareye başvurarak haklarının yerine getirilmesini istemeleri zorunludur. Bu isteklerin kısmen veya tamamen reddi halinde tebliğden (veya 30 gün cevap verilmezse bu sürenin bitiminden) itibaren 60 gün içinde tam yargı davası açılır.
Görevli Olmayan Yerde Dava Açılması Halinde 30 Günlük Ek Süre (İYUK m. 9)
Çözümlenmesi Danıştay’ın, İdare ve Vergi Mahkemelerinin görevlerine girdiği halde adli yargı yerlerine açılmış bulunan davaların görev noktasından reddi halinde, bu husustaki kararların kesinleşmesini izleyen günden itibaren 30 gün içinde görevli idare veya vergi mahkemesinde dava açılabilir.
Yürütmenin Durdurulması İtirazı (7 Gün) ile İstinaf ve Temyiz Süreleri (30 Gün)
Yürütmenin durdurulması istemleri hakkında verilen kararlara karşı tebliği izleyen günden itibaren 7 gün içinde Bölge İdare Mahkemesine itiraz edilebilir (İYUK m. 27/7). İdare ve Vergi Mahkemesi nihai kararlarına karşı istinaf süresi 30 gün (İYUK m. 45), Bölge İdare Mahkemesi kararlarına karşı Danıştay’a temyiz süresi de 30 gündür (İYUK m. 46).
Hak Kaybı Yaşanmaması İçin Dikkat Edilecek Noktalar
- İYUK m. 8/1 uyarınca idari yargıda süreler, tebliğ, yayın veya ilan tarihini izleyen günden itibaren işlemeye başlar ve tatil günleri sürelere dahildir. Ancak sürenin son günü tatil gününe rastlarsa, süre tatil gününü izleyen çalışma gününün bitimine kadar uzar.
- İYUK m. 8/3 uyarınca sürelerin bitmesi çalışmaya ara verme zamanına (20 Temmuz – 31 Ağustos) rastlarsa, bu süreler ara vermenin sona erdiği günü izleyen tarihten (1 Eylül’den) itibaren 7 gün uzamış sayılır (yani 7 Eylül mesai bitiminde sona erer). Ancak nöbetçi mahkemenin baktığı ivedi işlerde çalışmaya ara verme uzaması uygulanmaz.
Sık Sorulan Sorular
60 günlük idari dava açma süresinin 40. gününde kuruma itiraz dilekçesi verdim, süre nasıl hesaplanır?
İYUK m. 11 uyarınca 40. günde kuruma başvurduğunuzda dava açma süreniz durur ve geriye 20 gününüz kalır. Kurum başvurunuzu açıkça reddederse ret yazısının size tebliğ edildiği günü izleyen günden itibaren; kurum 30 gün boyunca hiç cevap vermezse (zımni ret) 30. günün bitimini izleyen günden itibaren kalan 20 gün içinde İdare Mahkemesinde davanızı açmanız gerekir.
2 ay ile 60 gün aynı şey midir?
Hayır! İYUK m. 7’deki süre "2 ay" değil "60 gün"dür. İçinde 31 çeken ayların (Ocak, Mart, Mayıs, Temmuz, Ağustos, Ekim, Aralık) bulunduğu dönemlerde 60 günlük süre 2 aydan 1 veya 2 gün daha erken biter. Bu nedenle parmak hesabıyla 60 takvim günü tek tek sayılmalı veya sitemizdeki İdari Dava Süresi Hesaplama aracı kullanılmalıdır.