Hukuki Sürelerin Niteliği ve Genel İlkeler
Türk yargı sisteminde adli yargı (hukuk ve ceza mahkemeleri) için Adli Tatil, idari yargı (Danıştay, Bölge İdare, İdare ve Vergi Mahkemeleri) için ise Çalışmaya Ara Verme süresi her yıl 20 Temmuz’da başlar ve 31 Ağustos’ta sona erer. Yeni adli yıl 1 Eylül’de başlar (HMK m. 102, CMK m. 331, İYUK m. 61).
Adli tatilde sürelerin uzayıp uzamayacağı konusunda üç yargı kolunda farklı kurallar uygulanır: Hukuk yargısında adli tatile tabi davalarda sürenin bitimi adli tatile rastlarsa süre 1 Eylül’den itibaren 1 hafta (7 Eylül mesai bitimine kadar) uzar (HMK m. 104); Ceza yargısında tutuksuz kovuşturma işlerinde adli tatile rastlayan süreler 1 Eylül’den itibaren 3 gün (3 Eylül mesai bitimine kadar) uzar (CMK m. 331/4); İdari yargıda ise sürelerin bitimi çalışmaya ara vermeye rastlarsa 1 Eylül’den itibaren 7 gün (7 Eylül mesai bitimine kadar) uzar (İYUK m. 8/3).
Ancak uygulamada yapılan en büyük hata, adli tatilde de görülen ivedi dava ve işlerde (HMK m. 103) sürelerin uzayacağının sanılmasıdır! Örneğin İş Mahkemesi davalarında, İcra Mahkemesi işlerinde, ihtiyati tedbir/hacizde, nafaka ve velayet davalarında, çekişmesiz yargı işlerinde ve kadastro davalarında adli tatil hükümleri uygulanmaz; bu davalarda süreler Temmuz ve Ağustos aylarında da normal şekilde işler ve biter!
Kanuni Süreler, Başlangıç Anları ve Uygulama Kuralları
HMK m. 103 Uyarınca Adli Tatilde Görülen (Sürelerin Uzamadığı!) Hukuk Dava ve İşleri
HMK m. 103/1 uyarınca şu dava ve işler adli tatilde de görülür ve bunlarda süreler adli tatilde uzamaz: (a) İhtiyati tedbir, ihtiyati haciz ve delillerin tespiti gibi geçici hukuki koruma kararları; (b) Her çeşit nafaka davaları ile soybağı, velayet ve vesayete ilişkin dava ya da işler; (c) Nüfus kayıtlarının düzeltilmesi işleri ve davaları; (ç) Hizmet akdi veya iş sözleşmesi sebebiyle işçilerin açtıkları davalar (İş Mahkemesi davaları); (d) Ticari defterlerin kaybından dolayı kayıp belgesi verilmesi ve kıymetli evrakın kaybından doğan iptal işleri; (e) İflas ve konkordato ile sermaye şirketleri ve kooperatiflerin uzlaşma suretiyle yeniden yapılandırılmasına ilişkin işler ve davalar; (f) Adli tatilde yapılmasına karar verilen keşifler; (g) Tahkim hükümlerine göre mahkemenin görev alanına giren dava ve işler; (ğ) Çekişmesiz yargı işleri (veraset ilamı, reddi miras, vasi tayini vb.) ve kanunlarda ivedi olduğu belirtilen (İcra Mahkemesi, Kadastro Mahkemesi vb.) dava ve işler.
HMK m. 104 Uyarınca Adli Tatile Tabi Hukuk Davalarında 1 Haftalık Uzama (7 Eylül)
HMK m. 103’te sayılan istisnalar dışında kalan davalarda (örneğin Asliye Hukukta tapu iptal, tazminat, ecrimisil; Aile Mahkemesinde boşanma ve mal paylaşımı; Asliye Ticarette ticari alacak davalarında), kanuni sürelerin son günü adli tatile (20 Temmuz – 31 Ağustos arasına) rastlarsa, bu süreler ayrıca bir karara gerek olmaksızın adli tatilin bittiği günden (1 Eylül’den) itibaren 1 hafta uzatılmış sayılır ve 7 Eylül (tatil gününe denk gelirse ilk iş günü) mesai bitiminde sona erer.
CMK m. 331 Uyarınca Ceza Muhakemesinde Adli Tatil ve 3 Günlük Uzama (3 Eylül)
Ceza yargısında soruşturma evresi (savcılık işlemleri, KYOK itirazları) ile tutuklu işlere ilişkin kovuşturmaların ve ivedi sayılan diğer hususların adli tatilde de görülmesine devam edilir; bunlarda süreler adli tatilde işler. Buna karşılık tutuksuz kovuşturma dosyalarında adli tatile rastlayan istinaf, temyiz ve itiraz süreleri işlemez; bu süreler tatilin bittiği günden (1 Eylül’den) itibaren 3 gün uzatılmış sayılır ve 3 Eylül mesai bitiminde sona erer (CMK m. 331/4).
İYUK m. 8/3 Uyarınca İdari ve Vergi Yargısında 7 Günlük Uzama (7 Eylül)
İdare ve Vergi Mahkemeleri ile Danıştay’da dava açma (60, 30 ve 15 gün), istinaf ve temyiz sürelerinin son günü çalışmaya ara verme zamanına (20 Temmuz – 31 Ağustos) rastlarsa, bu süreler ara vermenin sona erdiği günü izleyen tarihten (1 Eylül’den) itibaren 7 gün uzamış sayılır ve 7 Eylül mesai bitiminde sona erer.
Hak Kaybı Yaşanmaması İçin Dikkat Edilecek Noktalar
- Bir sürenin adli tatil nedeniyle uzayabilmesi için sürenin son gününün 20 Temmuz – 31 Ağustos tarihleri arasına denk gelmesi gerekir! Örneğin 25 Ağustos’ta tebliğ edilen bir Asliye Hukuk gerekçeli kararında 2 haftalık istinaf süresinin son günü 8 Eylül olduğundan (adli tatil içinde bitmediğinden), bu süre 7 Eylül kuralından etkilenmez ve normal günü olan 8 Eylül’de sona erer.
- Anayasa Mahkemesine 30 günlük bireysel başvuru süresi adli tatilde durmaz ve uzamaz!
Sık Sorulan Sorular
İş Mahkemesi kararının gerekçesi 1 Ağustos’ta tebliğ edildi, istinaf sürem Eylül ayına uzar mı?
Hayır! HMK m. 103/1-ç uyarınca iş sözleşmesi sebebiyle açılan iş davaları adli tatilde de görülen işlerdendir. Bu nedenle İş Mahkemesi kararlarına karşı 2 haftalık istinaf süresi adli tatilde uzamaz; 1 Ağustos’ta tebliğ edilen karara karşı en geç 15 Ağustos günü istinaf başvurusu yapılmalıdır.
Boşanma davası gerekçeli kararı 10 Ağustos’ta tebliğ edildi, istinaf sürem ne zaman biter?
Boşanma davaları HMK m. 103’teki istisnalar arasında yer almadığından adli tatile tabidir. 10 Ağustos’ta yapılan tebligatta normal 2 haftalık süre 24 Ağustos’ta (adli tatil içinde) bittiğinden, HMK m. 104 uyarınca süre kendiliğinden 7 Eylül (hafta sonuna gelirse takip eden ilk iş günü) mesai bitimine kadar uzar.