Hukuki Sürelerin Niteliği ve Genel İlkeler
6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun (TKHK), zayıf konumda bulunan tüketiciyi korumak amacıyla hem hiçbir gerekçe göstermeksizin ve cezai şart ödemeksizin sözleşmeden cayma süreleri hem de satın alınan mal veya hizmetin ayıplı (kusurlu) çıkması halinde başvurulabilecek seçimlik hak zamanaşımı süreleri düzenlemiştir.
Ticari satışlardan (TTK m. 23’teki 2 ve 8 günlük sıkı ayıp ihbar sürelerinden) farklı olarak, 6502 sayılı TKHK’da tüketicinin ayıplı mal nedeniyle seçimlik haklarını kullanabilmesi için belirli bir günde ayıp ihbarında bulunma zorunluluğu kaldırılmış; malın tesliminden itibaren 2 yıllık (konut ve tatil amaçlı taşınmazlarda 5 yıllık) zamanaşımı süresi içinde doğrudan başvuru imkanı tanınmıştır.
Kanuni Süreler, Başlangıç Anları ve Uygulama Kuralları
Mesafeli Sözleşmelerde (İnternet Alışverişi), Tüketici Kredisinde ve Devre Tatilde 14 Günlük Cayma Hakkı
Mesafeli sözleşmelerde (TKHK m. 48), işyeri dışında kurulan sözleşmelerde (m. 47), tüketici kredisi sözleşmelerinde (m. 24) ve devre tatil/uzun süreli tatil hizmeti sözleşmelerinde (m. 50) tüketici, 14 gün içinde herhangi bir gerekçe göstermeksizin ve cezai şart ödemeksizin sözleşmeden cayma hakkına sahiptir. Taksitle satış sözleşmelerinde ise cayma süresi 7 gündür (m. 18).
Ayıplı Malda İlk 6 Ay İspat Yükü Karinesi (TKHK m. 10/1)
Teslim tarihinden itibaren 6 ay içinde ortaya çıkan ayıpların, teslim tarihinde var olduğu kabul edilir. Bu ilk 6 aylık sürede malın ayıplı olmadığını (hatanın tüketici kullanımından kaynaklandığını) ispat külfeti satıcıya aittir.
Ayıplı Mal (TKHK m. 12) ve Ayıplı Hizmet (m. 16) Zamanaşımı: 2 Yıl ve 5 Yıl
Kanunlarda veya taraflar arasındaki sözleşmede daha uzun bir süre belirlenmediği takdirde, ayıplı maldan ve ayıplı hizmetten sorumluluk, ayıp daha sonra ortaya çıkmış olsa bile malın tüketiciye teslim veya hizmetin ifa tarihinden itibaren 2 yıllık zamanaşımına tabidir. Konut veya tatil amaçlı taşınmaz mallarda ise bu süre taşınmazın teslim tarihinden itibaren 5 yıldır.
Ağır Kusur veya Hile İle Gizlenen Ayıplarda Zamanaşımı İşlememesi (TKHK m. 12/3, 16/2)
Ayıp, satıcının veya sağlayıcının ağır kusuru ya da hilesi ile gizlenmişse (örneğin ikinci el araçta kilometrenin düşürülmüş olması, şasi hasarının gizlenmesi veya inşaatta gizli statik/malzeme kusuru), 2 ve 5 yıllık zamanaşımı hükümleri uygulanmaz; tüketici bu sürelere bağlı olmaksızın seçimlik haklarını kullanabilir.
Garanti Belgesi ve Azami Tamir Süresi (20 / 30 İş Günü - TKHK m. 56, 58)
Garanti süresi malın teslim tarihinden itibaren asgari 2 yıldır. Satış sonrası hizmetler yönetmeliği uyarınca malın azami tamir süresi 20 iş günü (binek otomobil ve kamyonetlerde 30 iş günü) olup; malın garanti süresi içinde tekrar arızalanması veya azami tamir süresinin aşılması halinde tüketici ücretsiz değişim veya bedel iadesi isteyebilir.
Tüketici Hakem Heyeti Kararlarına İtiraz Süresi: 2 Hafta (TKHK m. 70/3)
Taraflar, İl veya İlçe Tüketici Hakem Heyetinin kararlarına karşı tebliğ tarihinden itibaren 2 hafta içinde Tüketici Hakem Heyetinin bulunduğu yer veya tüketicinin yerleşim yeri Tüketici Mahkemesine itiraz edebilirler.
Hak Kaybı Yaşanmaması İçin Dikkat Edilecek Noktalar
- Satıcı veya sağlayıcı cayma hakkı konusunda tüketiciyi usulüne uygun bilgilendirmemişse, tüketici 14 günlük cayma süresiyle bağlı değildir; bu süre her halükârda cayma süresinin bittiği tarihten itibaren 1 yıl sonra sona erer (Mesafeli Sözleşmeler Yönetmeliği m. 10).
- İkinci el mal satışlarında satıcının ayıplı maldan sorumluluğu 1 yıldan, konut veya tatil amaçlı taşınmaz mallarda ise 3 yıldan az olamaz (TKHK m. 12/2).
Sık Sorulan Sorular
3 yıl önce galeriden aldığım aracın kilometresinin düşürüldüğünü yeni öğrendim, 2 yıllık zamanaşımı geçti mi?
Hayır. TKHK m. 12/3 (ve TBK m. 225) uyarınca satıcının ağır kusuru veya hilesiyle gizlenen ayıplarda (kilometre düşürme, ağır hasar/change gizleme) 2 yıllık zamanaşımı süresi uygulanmaz. Arabuluculuk başvurusu sonrasında Tüketici (veya ticari alımsa Asliye Ticaret) Mahkemesinde dava açılabilir.
Tüketici Hakem Heyeti başvurusu ne kadar sürede sonuçlanır?
Tüketici Hakem Heyetleri Yönetmeliği m. 23 uyarınca yapılan başvurular, başvuru tarih ve sırasına göre en geç 6 ay içinde görüşülür ve karara bağlanır; yapılan başvurunun niteliği dikkate alınarak bu süre en fazla 3 ay daha uzatılabilir.