Mahkemenin Hukuki Niteliği ve Görev Çerçevesi
Tüketici Mahkemesi, 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’un (TKHK) 73. maddesi uyarınca ticari veya mesleki olmayan amaçlarla hareket eden gerçek veya tüzel kişi "tüketici" ile satıcı, sağlayıcı, kredi veren veya konut üreticisi arasındaki her türlü "tüketici işleminden" ve tüketiciye yönelik uygulamalardan doğabilecek uyuşmazlıklara bakan özel mahkemedir.
Türk tüketici hukukunda uyuşmazlık değeri belirleyici bir görev sınırına tabidir: TKHK m. 68 uyarınca her yıl yeniden değerleme oranında güncellenen parasal sınırın altındaki uyuşmazlıklarda Tüketici Mahkemesinde doğrudan dava açılamaz; İl veya İlçe Tüketici Hakem Heyetine başvurulması zorunludur. Bu parasal sınırın üzerindeki uyuşmazlıklarda ise Tüketici Hakem Heyetine başvurulamaz; önce dava şartı arabuluculuk (TKHK m. 73/A) yoluna gidilir, anlaşma sağlanamazsa Tüketici Mahkemesinde dava açılır.
TKHK m. 73/2 uyarınca Tüketici Mahkemeleri nezdinde tüketiciler, tüketici örgütleri ve Bakanlıkça açılacak davalar 492 sayılı Harçlar Kanunu’nda düzenlenen harçlardan muaftır (başvurma harcı, peşin karar harcı ve istinaf/temyiz harcı alınmaz; yalnızca gider avansı yatırılır).
Tüketici Mahkemesi Hangi Davalara ve İşlere Bakar?
Ayıplı Mal ve Ayıplı Hizmetten Doğan Seçimlik Hak Davaları (TKHK m. 8-16)
Sıfır veya ikinci el galeriden satın alınan otomobil, elektronik eşya, mobilya veya konuttaki maddi/hukuki/ekonomik ayıplar ile hatalı estetik operasyon, tadilat veya servis hizmeti nedeniyle sözleşmeden dönme (bedel iadesi), ayıpsız misliyle değişim, ayıp oranında bedel indirimi veya ücretsiz onarım davaları.
Ön Ödemeli Konut (Maketten Satış) ve Arsa Payı Karşılığı İnşaat Davaları
Müteahhitten oturum veya yatırım amacıyla (ticari amaç taşımaksızın) satın alınan konutların geç teslimi, eksik/ayıplı imalatı, tapu devri ve kira tazminatı davaları.
Bankacılık, Tüketici Kredisi, Konut Kredisi ve Kredi Kartı Uyuşmazlıkları
Tüketici kredisi, taşıt/konut kredisi, kredi kartı üyelik ücreti, haksız kesintiler, internet/mobil bankacılık dolandırıcılığında bankanın özen yükümlülüğünü ihlal etmesinden doğan menfi tespit ve tazminat davaları.
Mesafeli Sözleşmeler (E-Ticaret), Paket Tur ve Devre Tatil / Devre Mülk İptali
İnternet üzerinden yapılan alışverişlerde 14 günlük cayma hakkı uyuşmazlıkları, paket tur sözleşmesinin ayıplı ifası ve devre tatil/devre mülk sözleşmelerinin cayma veya şekil eksikliği nedeniyle iptali ve ödenen bedellerin iadesi davaları.
Özel Okul, Kurs, Abonelik (Elektrik, Su, İnternet, GSM) ve Özel Hastane Davaları
Özel hastane ve kliniklerde yapılan tıbbi müdahale (malpraktis) veya estetik işlemlerden, özel okul/üniversite kayıt iptallerinden ve abonelik sözleşmelerinden doğan tüketici davaları.
Tüketici Hakem Heyeti Kararlarına İtiraz Davaları (TKHK m. 70/3)
İl veya İlçe Tüketici Hakem Heyetlerinin verdiği kararlara karşı tebliğden itibaren 2 hafta içinde Tüketici Mahkemesinde açılan itiraz davaları.
Yargılama Usulü, Yetki ve Kanun Yolu Kuralları
- Tüketici davaları, davalının yerleşim yeri veya işlemin yapıldığı yer mahkemesinin yanı sıra tüketicinin kendi yerleşim yeri Tüketici Mahkemesinde de açılabilir (TKHK m. 73/5). Tüketici aleyhine yapılan yetki sözleşmeleri geçersizdir.
- Tüketici Hakem Heyeti kararlarına karşı tebliğ tarihinden itibaren 2 hafta içinde Tüketici Hakem Heyetinin bulunduğu yer veya tüketicinin yerleşim yeri Tüketici Mahkemesine itiraz edilebilir (TKHK m. 70/3). Tüketici Mahkemesinin hakem heyeti itirazı üzerine verdiği karar kesindir.
- Hakem heyeti parasal sınırının üzerindeki tüketici davalarında arabulucuya başvurulması dava şartıdır (TKHK m. 73/A). Ancak Tüketici Hakem Heyeti kararlarına itiraz davalarında ve taşınmazın aynına ilişkin tüketici davalarında arabuluculuk şartı aranmaz.
- TKHK m. 73/A-11 uyarınca tüketici lehine arabuluculukta veya davada tüketicinin talebi reddedilse dahi arabuluculuk ücreti Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanır.
Sık Sorulan Sorular
Tüketici Mahkemesinde dava açarken harç ödenir mi?
Hayır. 6502 sayılı TKHK m. 73/2 uyarınca tüketicilerin Tüketici Mahkemesinde açacağı davalar her türlü yargı harcından (başvurma harcı, peşin nispi harç, istinaf ve temyiz harcı) muaftır. Tüketici yalnızca tebligat ve bilirkişi için gider avansı yatırır.
Tüketici Hakem Heyeti kararına itiraz süresi kaç gündür ve karar icrayı durdurur mu?
TKHK m. 70/3-4 uyarınca Tüketici Hakem Heyeti kararlarına karşı tebliğden itibaren 2 hafta içinde Tüketici Mahkemesine itiraz edilebilir. İtiraz, Tüketici Hakem Heyeti kararının icrasını kendiliğinden durdurmaz; ancak talep halinde ve teminat karşılığında hâkim tedbiren icranın durdurulmasına karar verebilir.
Özel hastanede yapılan yanlış ameliyat (malpraktis) davası hangi mahkemede açılır?
Hasta ile özel hastane veya özel muayenehane hekimi arasındaki ilişki vekâlet veya eser sözleşmesi niteliğinde bir "tüketici işlemi" kabul edildiğinden, özel hastanelere ve özel hekimlere karşı açılacak tıbbi malpraktis davalarında görevli mahkeme Tüketici Mahkemesidir (Devlet ve üniversite hastanelerine karşı ise İdare Mahkemesinde tam yargı davası açılır).