Mahkemenin Hukuki Niteliği ve Görev Çerçevesi
İcra Mahkemesi, 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu’nun (İİK) 4. maddesi uyarınca icra ve iflas dairelerinin işlemlerine karşı yapılan şikâyetlerle itirazları incelemek, sınırlı delillerle hızlı icra uyuşmazlıklarını çözmek ve İİK’nın 16. Babında düzenlenen icra-iflas suçlarına bakmak üzere kurulan, tek hâkimli bir özel mahkemedir. Büyükşehirlerde ve iş yoğunluğu bulunan adliyelerde İcra Hukuk Mahkemesi ve İcra Ceza Mahkemesi olarak iki ayrı ihtisas dairesi şeklinde çalışır.
İcra Hukuk Mahkemesi genel mahkemelerden (Asliye Hukuk veya Asliye Ticaret) farklı olarak "dar yetkili (sınırlı inceleme yapan)" bir mahkemedir. İtirazın kaldırılması gibi süreçlerde tanık ve yemin deliline başvurulamaz; inceleme İİK m. 68’de sayılan imzası ikrar veya noterlikçe tasdik edilen senetler, resmi dairelerin veya yetkili makamların verdiği belgeler ve kredi kurumu belgeleri üzerinden yapılır.
İcra Hukuk Mahkemesinin istihkak davası (İİK m. 97) ve ihalenin feshi (İİK m. 134) dışındaki kararları genel mahkemelerde "maddi anlamda kesin hüküm" teşkil etmez; yani İcra Mahkemesinde itirazı kaldırılan borçlu, şartları varsa genel mahkemede menfi tespit veya istirdat davası açabilir.
İcra Mahkemesi Hangi Davalara ve İşlere Bakar?
İcra Müdürlüğünün İşlemlerine Karşı Şikâyet (İİK m. 16-18)
İcra ve iflas dairelerinin kanuna aykırı, hadiseye uygun olmayan veya bir hakkı yerine getirmeyen/sürüncemede bırakan işlemlerine (örneğin meskeniyet şikâyeti - İİK m. 82/12, maaş haczi kesinti oranı, kıymet takdirine itiraz - İİK m. 128/a, usulsüz tebligat şikâyeti) karşı 7 gün içinde (kamu düzenine aykırılıkta süresiz) yapılan başvurular.
İtirazın Kesin veya Geçici Kaldırılması (İİK m. 68-68/a)
İlamsız icra takibine itiraz eden borçlunun itirazının, alacaklının elinde İİK m. 68/1’de sayılan belgelerden biri bulunması halinde 6 ay içinde açılan dava ile kesin veya imzaya itiraz halinde geçici olarak kaldırılması ve %20 icra inkâr tazminatına hükmedilmesi.
Kambiyo Senetlerine (Çek, Bono, Poliçe) Özgü Takipte Borca ve İmzaya İtiraz (İİK m. 168-170)
Ödeme emrinin tebliğinden itibaren 5 gün içinde doğrudan İcra Hukuk Mahkemesine yapılan imzaya itiraz, borca (ödeme, zamanaşımı, yetki) itiraz ve senet vasfına ilişkin şikâyetler.
Kira Alacağı ve Tahliye Takiplerinde İtirazın Kaldırılması ve Tahliye (İİK m. 269-276)
Örnek 13 (kira ödenmemesi nedeniyle ilamsız tahliye) ve Örnek 14 (yazılı sözleşme veya tahliye taahhüdüyle tahliye) takiplerinde borçlunun itirazının kaldırılması ve kiralananın tahliyesine karar verilmesi.
İstihkak Davaları (İİK m. 96-99) ve İhalenin Feshi (İİK m. 134)
Haczedilen mal üzerinde üçüncü kişinin mülkiyet veya rehin hakkı iddia etmesi üzerine açılan istihkak davası ile elektronik açık artırma suretiyle yapılan taşınır veya taşınmaz ihalesinin usulsüzlük nedeniyle ihale tarihinden itibaren 7 gün içinde feshinin talep edilmesi.
İcra Ceza Mahkemesi Görevleri: Taahhüdü İhlal, Nafaka Ödememe ve Karşılıksız Çek
İİK m. 340 (ödeme şartını/taahhüdü ihlal), İİK m. 344 (nafaka hükmüne uymama), İİK m. 331 (alacaklıyı zarara uğratmak kastıyla mevcudu eksiltme), İİK m. 333/a (ticari işletme yöneticilerinin sorumluluğu) ve 5941 sayılı Çek Kanunu m. 5 uyarınca karşılıksız çek keşide etme suçları.
Yargılama Usulü, Yetki ve Kanun Yolu Kuralları
- İcra Mahkemesine arz edilen hususlar ivedi işlerden sayılır ve basit yargılama usulüne göre incelenir; hâkim takdir ederse şikâyetleri duruşma açmaksızın dosya üzerinden de karara bağlayabilir (İİK m. 18).
- İcra takibinin yapıldığı icra dairesinin bağlı bulunduğu İcra Mahkemesi kesin yetkilidir (İİK m. 4).
- İcra Hukuk Mahkemesi kararlarına karşı istinaf ve temyiz süresi, 7864/7499 sayılı Kanun değişiklikleri ve İİK m. 363-364 hükümleri uyarınca tebliğden itibaren 2 haftadır.
- İcra Ceza Mahkemesinde şikâyet hakkı, fiilin öğrenildiği tarihten itibaren 3 ay ve her halde fiilin işlendiği tarihten itibaren 1 yıl geçmekle düşer (İİK m. 347).
Sık Sorulan Sorular
İcra müdürlüğünün yaptığı yanlış bir hacze kaç gün içinde şikâyet edilir?
İİK m. 16/1 uyarınca icra dairesinin kanuna veya hadiseye uygun olmayan işlemlerine karşı işlemin öğrenildiği tarihten itibaren 7 gün içinde İcra Hukuk Mahkemesine şikâyet yoluna başvurulmalıdır. Bir hakkın yerine getirilmemesi, sebepsiz sürüncemede bırakılması veya kamu düzenine aykırılık hallerinde ise şikâyet süresizdir (İİK m. 16/2).
Kambiyo (çek veya senet) takibine itiraz icra dairesine mi mahkemeye mi yapılır?
Genel haciz yoluyla ilamsız takipte itiraz 7 gün içinde icra dairesine yapılırken; çek, bono veya poliçeye dayalı kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla takipte borca ve imzaya itiraz ödeme emrinin tebliğinden itibaren 5 gün içinde doğrudan İcra Hukuk Mahkemesine dilekçeyle yapılmalıdır (İİK m. 168/4-5).
Nafaka ödemeyen borçluya tazyik hapsi hangi mahkemeden istenir?
İİK m. 344 uyarınca nafaka kararının gereğini yerine getirmeyen borçlunun, alacaklının şikâyeti üzerine 3 aya kadar tazyik hapsine mahkûm edilmesi icra takibinin yapıldığı yer İcra Ceza Mahkemesinden talep edilir. Şikâyet tarihinden geriye doğru en az bir aylık cari nafaka borcunun ödenmemiş olması gerekir.
İcra Mahkemesi İle İlgili Kanunlar, Davalar, Dilekçeler ve Hesaplamalar
İlgili Temel Kanunlar
Görev Alanındaki Dava Rehberleri
- İcra İhalesinin Feshi Şikâyeti ve Sıra Cetveline İtiraz Davası (İİK m. 134, 142)
- Hacizde İstihkak İddiası ve İstihkak Davası (İİK m. 96-99)
- İcra İhalesinin Feshi Şikâyeti ve Sıra Cetveline İtiraz Davası (İİK m. 134, 142)
- Kira Bedelinin Ödenmemesi (Temerrüt) ve İki Haklı İhtar Nedeniyle Tahliye (TBK m. 315, 352/2)
İlgili Dilekçe Şablonları
- İlamsız İcra Takibine (Ödeme Emrine) İtiraz Dilekçesi Rehberi (İİK m. 62)
- Kambiyo Senetlerine Özgü Takipte İcra Mahkemesine İtiraz Dilekçesi Rehberi (İİK m. 168-170)
- Haczedilmezlik (Emekli Maaşı / Meskeniyet) Şikâyet Dilekçesi Rehberi (İİK m. 82, 5510 s. K. m. 93)
- İlamsız İcra Takibine (Ödeme Emrine) İtiraz Dilekçesi Rehberi (İİK m. 62)