Bozulmuş veya Değiştirilmiş Gıda veya İlaçların Ticareti Suçu (TCK m. 186-187)

Suçun Hukuki Tanımı, Korunan Değer ve Unsurları

5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun "Kamunun Sağlığına Karşı Suçlar" bölümünde yer alan 186 ve 187. maddeleri, toplumun beslenme ve tedavi güvenliğini tehdit eden hileli, bozuk veya tehlikeli gıda ve ilaç ticaretini ağır yaptırımlara bağlar. TCK m. 186/1 uyarınca kişilerin hayatını ve sağlığını tehlikeye sokacak biçimde bozulmuş, değiştirilmiş her türlü yenilecek veya içilecek şeyleri veya ilaçları satan, tedarik eden, bulunduran kimseye 1 yıldan 5 yıla kadar hapis ve 1.500 güne kadar adlî para cezası verilir.

TCK m. 187/1 ise bozulma veya sonradan değiştirilme şartı aramaksızın, başlangıçtan itibaren kişilerin hayatını ve sağlığını tehlikeye sokacak biçimde ilaç üreten veya satan kimseyi 1 yıldan 5 yıla kadar hapis ve adlî para cezası ile cezalandırır. Her iki maddede de suçun resmi izne dayalı olarak yürütülen bir meslek ve sanatın icrası kapsamında (kasap, fırın, restoran, gıda fabrikası, ilaç deposu vb.) ya da TCK m. 187/2’de tabip veya eczacı tarafından işlenmesi halinde verilecek ceza üçte bir oranında artırılır (1 yıl 4 aydan 6 yıl 8 aya kadar hapis).

Uygulamada en önemli ayrım, 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu kapsamındaki idari kabahatler ile TCK m. 186 suçu arasındaki sınırdır: Bir gıdada sadece "taklit ve tağşiş" yapılması (örneğin zeytinyağına tohum yağı karıştırılması, balda glikoz şurubu kullanılması) veya son tüketim tarihinin geçmiş olması tek başına TCK m. 186 suçunu oluşturmaz; suçun oluşması için söz konusu bozulma veya değiştirmenin "kişilerin hayatını ve sağlığını tehlikeye sokacak biçimde" olduğunun laboratuvar analizi ve hekim/adli tıp raporuyla kanıtlanması şarttır.

Temel Şekli, Nitelikli Halleri ve Ceza Hükümleri

Yargıtay Uygulama İlkeleri ve İspat Kriterleri

• Gıda Laboratuvar Analizi ve Adli Tıp / Hekim Bilirkişi Raporu Zorunluluğu: Yargıtay 20. ve 8. / 10. Ceza Dairesi yerleşik içtihatlarına göre; Tarım ve Orman Bakanlığı laboratuvar analiz raporunda ürünün Türk Gıda Kodeksine aykırı veya bozuk çıkması tek başına TCK m. 186’dan mahkûmiyet için yeterli değildir! Dosyanın Adli Tıp Kurumu ilgili ihtisas dairesine veya tıp fakültesi halk sağlığı / farmakoloji / toksikoloji öğretim üyelerinden oluşan bilirkişi heyetine gönderilerek, tespit edilen bozulma veya yabancı maddenin "kişilerin hayatını ve sağlığını tehlikeye sokacak nitelikte olup olmadığının" açıkça belirlenmesi şarttır.
• Son Kullanma Tarihi Geçmiş Ürünlerin Raflarda Bulundurulması: Market veya eczane denetiminde son tüketim tarihi (STT) geçmiş gıda veya ilaçların ele geçirilmesi halinde; ürünün kimyasal/mikrobiyolojik analizinin yapılarak fiilen bozulup bozulmadığı ve insan sağlığını tehlikeye sokacak düzeye ulaşıp ulaşmadığı araştırılır; tehlike boyutu yoksa eylem idari kabahat kapsamında kalır.
• Gıda Takviyelerine ve Bitkisel Ürünlere İlaç Etken Maddesi Katılması: Zayıflama çayı, kahve, macun, çikolata veya enerji içeceği adı altında satılan bitkisel ürünlerin içerisine Tarım ve Orman Bakanlığı tebliğlerine aykırı olarak sildenafil, tadalafil veya sibutramin gibi kalp-damar sağlığını tehdit eden sentetik ilaç etken maddelerinin katılması Yargıtay kararlarında doğrudan TCK m. 186 kapsamında suç sayılmaktadır.
• TCK m. 185 (Zehirli Madde Katma) ile TCK m. 186 Ayrımı: İçme sularına veya yenilecek/içilecek şeylere "zehirli madde" (örneğin tarım ilacı, fare zehri, siyanür) katan kişi hakkında TCK m. 186 değil, 2 yıldan 15 yıla kadar hapis öngören TCK m. 185 (zehirli madde katma) suçu uygulanır.

Ceza Muhakemesi Süreci: Soruşturmadan Kanun Yoluna

Sık Sorulan Sorular

Bu sayfada yer alan ceza hukuku bilgileri 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu ve ilgili özel ceza kanunları hükümleri çerçevesinde genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Her ceza soruşturması ve kovuşturması somut olayın delil durumuna göre değerlendirilir.