Güveni Kötüye Kullanma Suçu ve Hizmet Nedeniyle Nitelikli Hali (TCK m. 155)

Suçun Hukuki Tanımı, Korunan Değer ve Unsurları

5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 155. maddesinde düzenlenen güveni kötüye kullanma suçu; başkasına ait olup da muhafaza etmek veya belirli bir şekilde kullanmak üzere zilyetliği kendisine devredilmiş olan mal üzerinde, kendisinin veya başkasının yararına olarak zilyetliğin devri amacı dışında tasarrufta bulunulması ya da bu devir olgusunun inkâr edilmesidir. Hırsızlık suçundan en temel farkı, malın başlangıçta mağdurun rızasıyla ve hukuken geçerli bir güven ilişkisi çerçevesinde faile teslim edilmiş olmasıdır.

Suçun oluşabilmesi için failin mal üzerinde "feri (bağımlı) zilyet" konumunda bulunması, yani malı belirli bir sınır ve amaç dahilinde elinde bulundurup iade yükümlülüğü taşıması gerekir. Mülkiyetin devredildiği tüketim ödüncü (karz) veya vadeli satış sözleşmelerinde borcun ödenmemesi ceza hukuku anlamında güveni kötüye kullanma suçunu oluşturmaz; salt hukuki uyuşmazlık sayılır.

Kanun koyucu TCK m. 155/2’de suçun; meslek ve sanat, ticaret veya hizmet ilişkisinin ya da hangi nedenden doğmuş olursa olsun başkasının mallarını yönetmek yetkisinin gereği olarak tevdi ve teslim edilmiş eşya hakkında işlenmesini nitelikli hal (1 yıldan 7 yıla kadar hapis ve 3.000 güne kadar adlî para cezası) olarak düzenlemiştir. TCK m. 155/2 şikâyete tabi olmasa da, CMK m. 253/1-b-8 hükmü uyarınca hem TCK m. 155/1 hem de TCK m. 155/2 uzlaştırma kapsamındadır; ayrıca TCK m. 167 şahsi cezasızlık ve TCK m. 168 etkin pişmanlık hükümleri uygulanır.

Temel Şekli, Nitelikli Halleri ve Ceza Hükümleri

Yargıtay Uygulama İlkeleri ve İspat Kriterleri

• Feri Zilyet ile Zilyetlik Yardımcısı Ayrımı (Yargıtay CGK ve 15./2. CD): Şirket tahsildarının müşterilerden şirket adına tahsil ettiği parayı veya şoförün şehirlerarası nakliye için kendisine teslim edilen yükü mal edinmesi, mal üzerinde denetim dışı feri zilyetlik kurulduğundan TCK m. 155/2 (hizmet nedeniyle güveni kötüye kullanma) suçunu oluşturur; buna karşılık işyerinin içinde işverenin doğrudan gözetimi altındaki eşyanın çalışan tarafından alınması hırsızlık (TCK m. 142/2-h) suçunu oluşturur.
• Kiralanan Araçların (Rent a Car) İade Edilmemesi: Kiralama sözleşmesi başlangıçta gerçek iradeyle kurulmuş, kira bedeli ödenmiş ancak kira süresi bittikten sonra oluşan kasıtla araç iade edilmeyip satılmış veya parçalanmışsa TCK m. 155/1 (güveni kötüye kullanma) oluşur; ancak fail en baştan sahte kimlik/ehliyet kullanarak hileli davranışlarla aracı teslim almışsa TCK m. 157-158 (dolandırıcılık) suçu oluşur.
• Apartman veya Site Yöneticisinin Aidat Paralarını Mal Edinmesi: Kat malikleri kurulunca seçilen apartman veya site yöneticisinin, topladığı aidat ve yakıt paralarını apartman giderleri yerine kendi kişisel borçları için harcaması TCK m. 155/2 ("başkasının mallarını yönetmek yetkisinin gereği olarak tevdi edilmiş eşya") kapsamındadır.
• Hukuki Uyuşmazlık Sınırı: Taraflar arasında süregelen ticari cari hesap ilişkisinde bakiye borcun ödenmemesi veya emanet bırakılan malın alacak-verecek mahsubu iddiasıyla (hapis hakkı) iade edilmemesi hallerinde suç kastı bulunmadığından hukuki uyuşmazlık nedeniyle beraat kararı verilmelidir.

Ceza Muhakemesi Süreci: Soruşturmadan Kanun Yoluna

Sık Sorulan Sorular

Bu sayfada yer alan ceza hukuku bilgileri 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu ve ilgili özel ceza kanunları hükümleri çerçevesinde genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Her ceza soruşturması ve kovuşturması somut olayın delil durumuna göre değerlendirilir.