Almanya, Fransa, İsviçre, Avusturya, Hollanda, Belçika ve İngiltere başta olmak üzere yurt dışında yaşayan çok sayıda Denizlili gurbetçi vatandaşın Türkiye’deki nüfus kayıtları, aile hukuku statüleri, emeklilik işlemleri ve Denizli’deki taşınmaz/miras hakları, 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun (MÖHUK) ile 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu hükümleri çerçevesinde yürütülmektedir.
Yabancı bir ülke mahkemesi tarafından verilen boşanma, velayet, nafaka veya alacak kararları Türkiye’de kendiliğinden hüküm ve sonuç doğurmaz. Yabancı mahkeme kararının Türkiye’de kesin hüküm veya kesin delil kuvveti kazanabilmesi için "tanıma" (MÖHUK m. 58), Türkiye’de icra edilebilirlik kazanabilmesi için ise "tenfiz" (MÖHUK m. 50) kararı alınması ya da sadece boşanma kararları bakımından şartları varsa Nüfus Müdürlüğüne (veya Konsolosluğa) "idari tescil" başvurusu yapılması gerekir.
Bu rehberde; Denizli Aile ve Asliye Hukuk Mahkemelerinde açılan tanıma ve tenfiz davalarının şartları, Nüfus Hizmetleri Kanunu m. 27/A uyarınca mahkemesiz boşanma tescili, Apostil şerhi ve konsolosluk vekâletnamesi ile Türkiye’ye gelmeden dava açma usulleri açıklanmaktadır.
Yabancı Mahkeme Boşanma Kararlarının Tanıma ve Tenfizi (MÖHUK m. 50-59)
Almanya, İsviçre, Fransa veya başka bir yabancı ülke mahkemesinde boşanan bir Türk vatandaşı, bu kararı Türkiye’de tanıtmadığı sürece Türk nüfus kayıtlarında hâlâ "evli" görünmeye devam eder; yeniden evlenemez ve vefat halinde eski eşi yasal mirasçı sıfatını korur. Taraflardan birinin idari tescil için birlikte başvuruya yanaşmaması, yabancıya ulaşılamaması veya kararda velayet, iştirak/yoksulluk nafakası ve tazminat gibi Türkiye’de icrası gereken hükümler bulunması halinde Denizli Aile Mahkemesinde "tanıma ve tenfiz davası" açılması zorunludur.
5718 sayılı MÖHUK m. 51 uyarınca tanıma ve tenfiz kararları hakkında görevli mahkeme Asliye Mahkemesi (aile hukukuna ilişkin kararlarda 4787 s.K. gereği Aile Mahkemesi); yetkili mahkeme ise kendisine karşı tenfiz istenen kişinin Türkiye’deki yerleşim yeri, yoksa sakin olduğu yer mahkemesi, Türkiye’de yerleşim yeri veya sakin olduğu bir yer mevcut değilse Ankara, İstanbul veya İzmir mahkemelerinden biridir (davacının Türkiye’de yerleşim yeri Denizli ise aile hukuku yetki kurallarıyla birlikte değerlendirilir).
- Tanıma ve Tenfiz İçin Gerekli Belgeler (MÖHUK m. 53): Yabancı mahkeme ilamının o ülke makamlarınca usulüne göre onanmış aslı (veya onanmış örneği) ve "Apostil (Tasdik Şerhi)", ilamın kesinleştiğini gösteren ve üzerinde Apostil bulunan kesinleşme şerhi ile bu belgelerin Türkiye’de yeminli tercüman tarafından yapılmış ve noter veya konsoloslukça onaylanmış Türkçe tercümeleri.
- Savunma Hakkına Riayet Şartı (MÖHUK m. 54/1-ç): Yabancı mahkemede kendisine karşı tenfiz istenen kişinin o yer kanunları uyarınca usulüne uygun şekilde mahkemeye çağrılmış (tebligat yapılmış) olması veya gıyabında verilen karara itiraz edilmemiş olması şarttır.
- Mal Rejimi ve Miras Etkisi: Yabancı boşanma kararının Türkiye’de tanınmasıyla birlikte karar, yabancı mahkeme hükmünün kesinleştiği andan itibaren Türkiye’de hüküm ifade eder (MÖHUK m. 59); ardından Türkiye’deki taşınmazlar için Denizli Aile Mahkemesinde mal rejiminin tasfiyesi davası açılabilir.
Nüfus Müdürlüğünde Mahkemesiz Boşanma Tescili (5490 s.K. m. 27/A)
5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu’nun 27/A maddesi uyarınca; yabancı ülke adli veya idari makamlarınca boşanmaya, evliliğin butlanına, iptaline veya mevcut olup olmadığının tespitine ilişkin olarak verilen kararlar; bizzat veya vekilleri aracılığıyla "tarafların birlikte" veya "taraflardan birinin" (diğer tarafın yabancı uyruklu olması, vefat etmiş olması veya birlikte başvuru istisnaları kapsamında) başvurması, verildiği devlet kanunlarına göre konusunda yetkili adli veya idari makam tarafından verilmiş ve usulen kesinleşmiş olması ve Türk kamu düzenine açıkça aykırı bulunmaması şartlarıyla nüfus kütüğüne idari yoldan tescil edilebilir.
Ancak her iki eş de sağ ve Türk vatandaşı (veya mavi kartlı) olup eski eşlerden biri Nüfus Müdürlüğüne ya da Dış Temsilciliğe (Konsolosluğa) başvuru yapmaya rıza göstermiyorsa (veya 90 günlük birlikte başvuru süresi içinde başvurmazsa) idari tescil yapılamaz; bu durumda tek taraflı olarak Aile Mahkemesinde "boşanmanın tanınması davası" açılması gerekir.
- Başvuru Mercii: Yurt dışında Türkiye Cumhuriyeti Başkonsoloslukları, Türkiye’de ise taraflardan birinin yerleşim yeri İl Nüfus ve Vatandaşlık Müdürlüğü (Denizli İl Nüfus ve Vatandaşlık Müdürlüğü).
- Sadece Boşanma Kısmı Tescil Edilir: Nüfus Müdürlüğünce yapılan idari tescil işlemi yalnızca "boşanma" hükmünü nüfusa işler; yabancı kararda yer alan velayet, nafaka, tazminat veya mal paylaşımı hükümlerinin Türkiye’de icra edilebilmesi için mutlaka Aile Mahkemesinde "tenfiz davası" açılması şarttır (5490 s.K. m. 27/A-3).
- Ret Kararına İtiraz: Nüfus Müdürlüğünce tescil talebinin reddedilmesi halinde kararın Türkiye’de tanınması genel hükümlere göre Aile Mahkemesinden talep edilir.
Konsolosluk Vekâletnamesi, Apostil ve Yurt Dışı Tebligat Usulü
Yurt dışında yaşayan Türk vatandaşlarının veya yabancı uyruklu kişilerin Denizli’deki mahkemelerde (boşanma, tanıma-tenfiz, miras, ortaklığın giderilmesi, tapu iptal, kira tahliye veya ticari alacak) dava açabilmeleri ya da kendilerine karşı açılan davalarda savunma yapabilmeleri için bizzat Türkiye’ye gelmelerine gerek yoktur. Türkiye Cumhuriyeti Başkonsoloslukları noterlik yetkisine sahip olduğundan, konsolosluktan düzenlenen vekâletname doğrudan Türkiye’deki avukata gönderilebilir.
Bulunduğu yerde Türk Konsolosluğu uzak olan veya yabancı ülke vatandaşı olan kişiler ise o ülkenin yerel noterinde vekâletname düzenletip, 5 Ekim 1961 tarihli Lahey Sözleşmesi uyarınca yetkili makamdan "Apostille (Apostil)" şerhi alarak Türkiye’ye gönderebilirler; bu vekâletname Türkiye’de yeminli tercümanca Türkçeye çevrilip noterce onaylandığında resmi geçerlilik kazanır.
- Boşanma ve Tanıma-Tenfiz Vekâletnamesi (HMK m. 74): Boşanma, tanıma ve tenfiz davaları şahsa sıkı sıkıya bağlı haklardan olduğundan, düzenlenecek vekâletnamenin "fotoğraflı" olması ve içinde "boşanma / yabancı mahkeme boşanma kararının tanıma ve tenfizi davası açmaya" özel yetkisinin açıkça yer alması zorunludur.
- Yurt Dışı Tebligat (7201 s.K. m. 25-25/a): Davalı yurt dışında yaşıyorsa ve Türkiye’deki bir avukata vekâletname vermemişse, mahkeme tebligatları Türk vatandaşı muhataplara Dışişleri Bakanlığı / Konsolosluk kanalıyla (TK m. 25/a), yabancı uyruklu muhataplara ise Adalet Bakanlığı ve Lahey Tebligat Sözleşmesi hükümlerine göre yapılır.
- Teminat (Cautio Judicatum Solvi - MÖHUK m. 48): Türkiye’de mutad meskeni bulunmayan davacılardan mahkemece yargılama giderleri için teminat istenebilir; ancak Lahey Hukuk Usulü Sözleşmesi’ne taraf ülkelerin vatandaşları ile karşılıklılık anlaşması bulunan ülkeler bu teminattan muaftır.
Sık Sorulan Sorular
Almanya veya İsviçre’de boşanan bir kişi Türkiye’de tanıma işlemi yapmazsa ne gibi sorunlarla karşılaşır?
Yabancı mahkeme boşanma kararı Türkiye’de tanınmadığı veya nüfusa tescil edilmediği sürece kişi Türk hukukuna göre evli sayılır. Bu nedenle Türkiye’de yeniden evlenemez, nüfus kayıtlarında medeni hali değişmez ve vefatı halinde (veya Türkiye’deki taşınmazların miras intikalinde) yurt dışında boşandığı eski eşi Türkiye’deki malvarlığı üzerinde yasal mirasçı olarak hak sahibi görünür.
Eski eş yabancı uyrukluysa ve adresi bilinmiyorsa tanıma davası nasıl sonuçlanır?
5490 sayılı Kanun m. 27/A uyarınca diğer eşin yabancı uyruklu olması ve şartların sağlanması halinde tek taraflı idari tescil başvurusu değerlendirilebilir; mahkemede açılan tanıma davasında ise davalının yabancı ülkedeki adresine uluslararası tebligat kurallarına göre tebligat çıkarılır, tüm araştırmalara rağmen adresi tespit edilemezse 7201 sayılı Tebligat Kanunu m. 28-31 uyarınca ilanen tebligat yapılarak dava karara bağlanır.
Tanıma ve tenfiz davası için davacının Denizli’deki duruşmaya bizzat katılması gerekir mi?
Hayır. Türkiye’deki bir avukata fotoğraflı ve özel yetkili (tanıma ve tenfiz yetkisi içeren) vekâletname verildiği takdirde, davacının Türkiye’ye gelmesine veya duruşmaya katılmasına gerek olmaksızın dava vekil aracılığıyla açılıp kesinleştirilebilir. Ayrıca karşı taraf da Türkiye’deki başka bir avukata vekâletname verirse, aylarca süren yurt dışı tebligat prosedürüne gerek kalmadan dava çok kısa sürede sonuçlanır.
Yurt dışında yaşayan gurbetçiler Denizli’deki kiracısının tahliyesi veya miras kalan taşınmazın satışı için nasıl işlem yapabilir?
Bulundukları ülkedeki Türkiye Cumhuriyeti Başkonsolosluğundan genel dava vekâletnamesi (veya taşınmaz satışı/intikali gerekiyorsa düzenleme şeklinde fotoğraflı özel vekâletname) çıkartarak Türkiye’ye göndermeleri yeterlidir. Vekil, Denizli Arabuluculuk Bürosu başvurularını ve Denizli Sulh/Asliye Hukuk Mahkemelerindeki kira tahliye, kira tespit ve ortaklığın giderilmesi davalarını müvekkili adına yürütür.
İlgili Mevzuat, İçtihat ve Hesaplama Rehberleri
İlgili Temel Kanunlar
Emsal Yüksek Mahkeme Kararları
Bu sayfa Denizli Adliyesi mahkeme teşkilatı ve yürürlükteki mevzuat hakkında genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut uyuşmazlıklar için hukuki görüş niteliği taşımaz.