Ticari veya mesleki olmayan amaçlarla hareket eden gerçek veya tüzel kişinin (tüketicinin) taraf olduğu tüketici işlemleri ile tüketiciye yönelik uygulamalardan doğan uyuşmazlıklar, 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun (TKHK) hükümleri çerçevesinde çözümlenir. Denizli merkez yargı çevresinde bu davalara bakmak üzere Denizli Adalet Sarayı bünyesinde müstakil Denizli Tüketici Mahkemesi görev yapmaktadır.
Tüketici hukukunda görevli merci, uyuşmazlığın parasal değerine göre belirlenir. Her yıl yeniden değerleme oranında güncellenen parasal sınırın altında kalan uyuşmazlıklarda Tüketici Hakem Heyetlerine başvuru zorunludur ve bu sınırın altındaki işler için doğrudan Tüketici Mahkemesinde dava açılamaz. Parasal sınırın üzerindeki uyuşmazlıklarda ise TKHK m. 73/A uyarınca Denizli Tüketici Mahkemesinde dava açmadan önce arabulucuya başvurulması dava şartıdır.
Bu rehberde; Denizli İl ve İlçe Tüketici Hakem Heyetlerine başvuru usulü, Denizli Tüketici Mahkemesinin görev alanı, ayıplı mal (sıfır/ikinci el araç, elektronik eşya, mobilya), ayıplı konut ve müteahhit sözleşmeleri ile tüketici harç muafiyeti kuralları incelenmektedir.
Denizli Tüketici Hakem Heyetleri ve Başvuru Usulü
6502 sayılı TKHK m. 68 uyarınca değeri kanunda belirlenen yıllık parasal sınırın altında bulunan tüketici uyuşmazlıklarında Tüketici Hakem Heyetine başvuru zorunludur. Denizli’de Ticaret İl Müdürlüğü bünyesinde Denizli İl Tüketici Hakem Heyeti ile Merkezefendi ve Pamukkale Kaymakamlıkları bünyesinde İlçe Tüketici Hakem Heyetleri faaliyet göstermektedir; diğer ilçelerde yapılan başvurular da koordinasyon çerçevesinde yetkili hakem heyetince karara bağlanır.
Tüketiciler başvurularını yerleşim yerinin bulunduğu veya tüketici işleminin yapıldığı yerdeki Tüketici Hakem Heyetine bizzat dilekçeyle ya da e-Devlet üzerinden "Tüketici Bilgi Sistemi (TÜBİS)" aracılığıyla harçsız ve masrafsız olarak yapabilirler. Tüketici Hakem Heyeti kararları tarafları bağlar ve İcra ve İflas Kanunu’nun ilamların yerine getirilmesi hakkındaki hükümlerine göre (ilamlı icra yoluyla) doğrudan icra edilir.
- Hakem Heyeti Kararına İtiraz (TKHK m. 70/3): Taraflar, Tüketici Hakem Heyeti kararlarına karşı tebliğ tarihinden itibaren 2 hafta içinde Tüketici Hakem Heyetinin veya tüketicinin yerleşim yerinin bulunduğu yerdeki Denizli Tüketici Mahkemesine itiraz edebilir.
- İtirazda Arabuluculuk Muafiyeti: Tüketici Hakem Heyeti kararlarına karşı Tüketici Mahkemesinde açılacak itiraz davalarında zorunlu arabuluculuk dava şartı uygulanmaz (TKHK m. 73/A-1-b).
- Nispi Vekâlet Ücreti İstisnası (TKHK m. 70/6): Tüketici Hakem Heyeti kararının tüketici aleyhine iptaline karar verilmesi halinde, tüketici aleyhine Avukatlık Asgari Ücret Tarifesine göre nispi tarifeye göre vekâlet ücretine hükmedilir; ancak mevcut olduğu halde hakem heyetine sunulmayan bir bilgi veya belgenin mahkemeye sunulması nedeniyle karar iptal edilmişse tüketici aleyhine yargılama gideri ve vekâlet ücretine hükmedilemez.
Denizli Tüketici Mahkemesi, Zorunlu Arabuluculuk ve Harç Muafiyeti
Parasal görev sınırının üzerindeki tüketici işlemlerinde (örneğin sıfır/ikinci el otomobil satışı, konut satış ve maketten/ön ödemeli konut sözleşmeleri, paket tur, özel okul/hastane sözleşmeleri, tüketici kredileri, kasko/konut sigortaları ve tüketicinin taraf olduğu eser, taşıma, simsarlık ve vekâlet sözleşmelerinde) görevli mahkeme Denizli Tüketici Mahkemesidir. Davadan önce Denizli Arabuluculuk Bürosuna başvurulması zorunludur.
TKHK m. 73/5 uyarınca tüketici mahkemeleri her türlü tüketici iş ve işlemlerinden doğan davalara bakar. Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’un tüketicilere sağladığı en önemli usuli güvencelerden biri, TKHK m. 73/2 uyarınca tüketicilerin Tüketici Mahkemelerinde açacakları davaların her türlü harçtan (başvurma harcı, peşin karar ve ilam harcı, istinaf/temyiz harcı) muaf olmasıdır; tüketici sadece tebligat ve bilirkişi gider avansını yatırır.
- Yetkili Mahkeme (TKHK m. 73/5): Tüketici davaları, davalının yerleşim yeri veya işlemin yapıldığı yer mahkemesinin yanı sıra, tüketicinin kendi yerleşim yeri (Denizli) mahkemesinde de açılabilir.
- Tüketici Arabuluculuğu Ücreti (TKHK m. 73/A-3, 4): Arabuluculuk faaliyeti sonunda taraflara ulaşılamaması, taraflar katılmadığı için görüşme yapılamaması veya tarafların anlaşmaları ya da anlaşamamaları halinde tüketicinin ödemesi gereken arabuluculuk ücreti Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanır. Ayrıca tüketici ilk toplantıya mazeretsiz katılmasa dahi yargılama giderlerinin tamamından sorumlu tutulma yaptırımından muaftır (TKHK m. 73/A-2).
- Mülhakat İlçeler: Acıpayam, Çivril, Tavas, Sarayköy, Buldan, Çal, Çameli ve Çardak ilçelerinde tüketici davalarına "Tüketici Mahkemesi sıfatıyla" ilgili ilçe Asliye Hukuk Mahkemesi bakar.
Ayıplı Mal, Ayıplı Araç ve Ayıplı Konut Davalarında Seçimlik Haklar
6502 sayılı TKHK m. 8 uyarınca ayıplı mal, tüketiciye teslimi anında, taraflarca kararlaştırılmış olan örnek ya da modele uygun olmaması ya da objektif olarak sahip olması gereken özellikleri taşımaması nedeniyle sözleşmeye aykırı olan maldır. Teslim tarihinden itibaren 6 ay içinde ortaya çıkan ayıpların, teslim tarihinde var olduğu kabul edilir (TKHK m. 10/1).
Malın ayıplı olduğunun anlaşılması durumunda tüketici TKHK m. 11 uyarınca dört seçimlik haktan birini kullanabilir: Satılanı geri vermeye hazır olduğunu bildirerek sözleşmeden dönme (bedel iadesi), satılanı alıkoyup ayıp oranında satış bedelinden tenzil (azaltım) isteme, aşırı bir masraf gerektirmediği takdirde bütün masrafları satıcıya ait olmak üzere satılanın ücretsiz onarılmasını isteme veya imkân varsa satılanın ayıpsız bir misli ile değiştirilmesini isteme.
- Ayıplı Sıfır/İkinci El Araç Davaları: Sıfır kilometre araçlarda üretim hatası (gizli ayıp) veya ikinci el araçlarda kilometre düşürülmesi/ağır hasar gizlenmesi halinde sözleşmeden dönme, misliyle değişim veya bedel azaltımı talepleri.
- Ayıplı Konut ve Müteahhit Uyuşmazlıkları: Oturum amaçlı satın alınan dairelerdeki eksik ve ayıplı imalatlar, ortak alan eksiklikleri ve geç teslim nedeniyle kira tazminatı davaları (Taşınmaz satışlarında ayıp zamanaşımı teslim tarihinden itibaren 5 yıldır - TKHK m. 12/2).
- Zamanaşımı Süresi (TKHK m. 12): Kanunlarda veya taraflar arasındaki sözleşmede daha uzun bir süre belirlenmediği takdirde, ayıplı maldan ve ayıplı hizmetten sorumluluk, ayıp daha sonra ortaya çıkmış olsa bile malın teslimi veya hizmetin ifası tarihinden itibaren 2 yıllık zamanaşımına tabidir; ancak ayıp ağır kusur ya da hile ile gizlenmişse zamanaşımı hükümleri uygulanmaz.
Sık Sorulan Sorular
Denizli Tüketici Mahkemesinde dava açarken tüketici harç öder mi?
Hayır. 6502 sayılı TKHK m. 73/2 uyarınca tüketiciler, tüketici örgütleri ve Bakanlık tarafından Tüketici Mahkemelerinde açılacak davalar 492 sayılı Harçlar Kanunu’nda düzenlenen harçlardan (başvurma harcı, nispi peşin harç, istinaf ve temyiz harçları) muaftır. Tüketici dava açarken yalnızca tebligat, müzekkere ve bilirkişi incelemesi için gereken gider avansını yatırır.
Tüketici Hakem Heyeti sınırının altında kalan bir alacak için doğrudan Tüketici Mahkemesinde dava açılabilir mi?
Hayır. Yıllık parasal sınırın altında kalan tüketici uyuşmazlıklarında Tüketici Hakem Heyetine başvurulması zorunludur. Bu sınırın altındaki bir uyuşmazlık için arabulucuya başvurularak dahi doğrudan Tüketici Mahkemesinde dava açılamaz; açılırsa dava şartı yokluğundan (hukuki yarar yokluğundan) usulden reddedilir.
İkinci el araç alım satımında aracın kilometresinin düşürüldüğü veya ağır hasarlı olduğu sonradan anlaşılırsa hangi mahkeme görevlidir?
Eğer alıcı aracı ticari amaçla değil şahsi/ailevi kullanım amacıyla almışsa ve satıcı oto galeri veya araç alım satımını meslek edinmiş bir kişi/şirket ise işlem "tüketici işlemi" sayılır ve Denizli Tüketici Mahkemesi görevlidir. Ancak her iki taraf da tacir/galerici değilse (iki sade vatandaş arasındaki satışsa) uyuşmazlık genel hükümlere (TBK m. 219 vd.) tabi olup görevli mahkeme Denizli Asliye Hukuk Mahkemesidir.
Sıfır alınan araçta veya elektronik eşyada gizli ayıp çıktığında satıcı sadece onarım dayatabilir mi?
Hayır. TKHK m. 11 uyarınca seçimlik hakların hangisinin kullanılacağını belirleme yetkisi satıcıya veya üreticiye değil tüketiciye aittir. Ücretsiz onarım veya malın ayıpsız misli ile değiştirilmesi hakları üretici veya ithalatçıya karşı da kullanılabilir. Yalnızca misliyle değişim veya ücretsiz onarımın satıcı için orantısız güçlükler beraberinde getirecek olması halinde tüketici sözleşmeden dönme veya ayıp oranında bedelden tenzil (azaltım) haklarından birini kullanabilir.
İlgili Mevzuat, İçtihat ve Hesaplama Rehberleri
İlgili Temel Kanunlar
Emsal Yüksek Mahkeme Kararları
Bu sayfa Denizli Adliyesi mahkeme teşkilatı ve yürürlükteki mevzuat hakkında genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut uyuşmazlıklar için hukuki görüş niteliği taşımaz.