Tekstil ihracatı, mermer, kablo, makine imalatı, tarım ve lojistik sektörleriyle Türkiye’nin önde gelen sanayi ve ticaret merkezlerinden biri olan Denizli’de, ticari işletmeler ve şirketler arasındaki hukuki uyuşmazlıklar 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (TTK) hükümlerine tabidir. Denizli merkez yargı çevresinde bu davalara bakmak üzere Denizli Adalet Sarayı bünyesinde müstakil Denizli Asliye Ticaret Mahkemesi görev yapmaktadır.
6102 sayılı TTK m. 4 ve m. 5 uyarınca Asliye Ticaret Mahkemesi ile Asliye Hukuk Mahkemesi ve diğer hukuk mahkemeleri arasındaki ilişki "görev ilişkisi" olup, ticari davalarda Asliye Ticaret Mahkemesi görevlidir. Ayrıca TTK m. 5/A uyarınca konusu bir miktar para ödenmesi olan alacak, tazminat, itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davalarında dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır.
Bu rehberde; Denizli Asliye Ticaret Mahkemesinin görev alanına giren mutlak ve nispi ticari davalar, zorunlu ticari arabuluculuk prosedürü, anonim ve limited şirket uyuşmazlıkları, çek/bono davaları ile ihtiyati haciz ve konkordato süreçleri mevzuat çerçevesinde açıklanmaktadır.
Denizli Asliye Ticaret Mahkemesinin Görev Alanı (Mutlak ve Nispi Ticari Davalar)
TTK m. 4 uyarınca her iki tarafın da ticari işletmesiyle ilgili hususlardan doğan hukuk davaları (nispi ticari davalar) ile tarafların tacir olup olmadıklarına ve işin bir ticari işletmeyi ilgilendirip ilgilendirmediğine bakılmaksızın TTK’da ve kanunda sayılan maddelerde düzenlenen hususlardan doğan davalar (mutlak ticari davalar) ticari dava sayılır.
Denizli Adalet Sarayı bünyesindeki Denizli Asliye Ticaret Mahkemesi; kanun gereği heyet (başkan ve iki üye) halinde görülmesi zorunlu olan ağır ticari davaları (konkordato, iflas, şirket feshi, genel kurul kararlarının iptali ve konusu kanuni sınırın üzerindeki davalar) heyet halinde, diğer davaları ise tek hâkimle yürütmektedir. Mülhakat ilçelerde ise bu davalara "Asliye Ticaret Mahkemesi sıfatıyla" ilgili ilçe Asliye Hukuk Mahkemesi bakar.
- Ticari Alım-Satım ve Fason Üretim: Tacirler arasındaki kumaş, iplik, mermer, hammadde satışı, fason işçilik ve cari hesap/fatura alacaklarından doğan itirazın iptali ve alacak davaları.
- Kambiyo Senetleri (Çek, Bono, Poliçe): Kambiyo senetlerinden kaynaklanan menfi tespit, istirdat, senedin iptali (zayi belgesi) ve ödeme yasağı davaları.
- Şirketler ve Kooperatifler Hukuku: Anonim ve limited şirketlerde genel kurul kararlarının iptali, ortaklıktan çıkarma/çıkma, şirketin haklı sebeple feshi, yönetim kurulu/müdür sorumluluk davaları ve 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu’ndan doğan davalar.
- Sigorta, Taşıma ve Rekabet: Ticari ve bireysel sigorta sözleşmelerinden (kasko, trafik, yangın, nakliyat sigortası), yurt içi/uluslararası eşya taşımacılığından (CMR) ve haksız rekabetten doğan davalar.
Zorunlu Ticari Arabuluculuk ve Ticari Defterlerle İspat
TTK m. 5/A uyarınca ticari davalardan, konusu bir miktar para ödenmesi olan alacak, tazminat, itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davalarında Denizli Asliye Ticaret Mahkemesinde dava açılmadan önce Denizli Adliyesi Arabuluculuk Bürosuna başvurulması dava şartıdır. Arabulucu, yapılan başvuruyu görevlendirildiği tarihten itibaren 6 hafta içinde sonuçlandırır; zorunlu hallerde bu süre en fazla 2 hafta uzatılabilir.
Ticari yargılamada ispat kuralları sıkı şekil şartlarına bağlıdır. 6100 sayılı HMK m. 222 uyarınca ticari defterlerin ticari davalarda delil olarak kabul edilebilmesi için; defterlerin kanuna uygun olarak eksiksiz ve usulüne uygun tutulmuş olması, açılış ve kapanış onaylarının (veya e-defter beratlarının) süresi içinde yaptırılmış olması ve defter kayıtlarının birbirini doğrulaması şarttır.
- Faturaya İtiraz Süresi (TTK m. 21/2): Bir faturayı alan kişi, aldığı tarihten itibaren 8 gün içinde faturanın içeriği hakkında bir itirazda bulunmamışsa bu içeriği kabul etmiş sayılır (ancak faturanın tebliğ edildiğini ve temel akdi ilişkiyi/mal teslimini ispat yükü faturayı düzenleyene aittir).
- Ayıp İhbar Süresi (TTK m. 23/1-c): Tacirler arası ticari satışlarda malın ayıplı olduğu teslim sırasında açıkça belli ise 2 gün içinde, açıkça belli değilse malı teslim aldıktan sonra 8 gün içinde incelenerek veya incelettirilerek satıcıya ayıp ihbarında bulunulması zorunludur.
- Ticari Temerrüt Faizi: Ticari işlerde temerrüt faizi oranı, sözleşmede aksi kararlaştırılmamışsa 3095 sayılı Kanun m. 2/2 uyarınca TCMB avans faiz oranı üzerinden hesaplanır.
İhtiyati Haciz, İhtiyati Tedbir ve Konkordato Süreçleri
Ticari alacakların tahsil güvenliğini sağlamak amacıyla, vadesi gelmiş ve rehinle temin edilmemiş para alacaklarında (özellikle karşılıksız çek ve protestolu bonolarda) İcra ve İflas Kanunu m. 257 uyarınca Denizli Asliye Ticaret Mahkemesinden "ihtiyati haciz" kararı talep edilebilir. İhtiyati haciz taleplerinde zorunlu arabuluculuk şartı aranmaz; mahkemece uygun görülen teminat (%10-%15 nakit veya kesin banka teminat mektubu; kambiyo senedine dayalı bazı hallerde takdir mahkemeye aittir) yatırıldıktan sonra borçlunun malvarlığına derhal geçici haciz konulur.
Mali yapısı bozulan ancak faaliyetini sürdürme potansiyeli bulunan sermaye şirketleri ve tacirler ise İİK m. 285 ve devamı maddeleri uyarınca Denizli Asliye Ticaret Mahkemesine başvurarak "konkordato" (3 aylık geçici mühlet ve 1 yıllık kesin mühlet) talep edebilirler. Mahkemece konkordato komiseri atanır ve mühlet içinde borçlu aleyhine icra takibi yapılamaz.
- İhtiyati Haczi Tamamlama (İİK m. 264): İhtiyati haciz kararı uygulanmasından (veya gıyapta uygulanmışsa tutanağın tebliğinden) itibaren 7 gün içinde icra takibi başlatılması veya dava/arabuluculuk yoluna başvurulması zorunludur.
- İhtiyati Hacze İtiraz (İİK m. 265): Borçlu, kendisi dinlenmeden verilen ihtiyati haczin dayandığı sebeplere, mahkemenin yetkisine ve teminata karşı 7 gün içinde mahkemeye itiraz edebilir.
- Çek Zayi ve Ödeme Yasağı (TTK m. 757): Çekin rıza dışında elden çıkması (çalınma, kaybolma) halinde Denizli Asliye Ticaret Mahkemesinden bankaya ödemeden men talimatı verilmesi ve çekin iptali talep edilir.
Sık Sorulan Sorular
Şirketin düzenlediği faturaya karşı taraf itiraz etmezse borç kesinleşmiş olur mu?
TTK m. 21/2 uyarınca faturayı tebellüğ eden tacir 8 gün içinde itiraz etmezse faturanın "içeriğini" (birim fiyat, adet vb.) kabul etmiş sayılır. Ancak Yargıtay yerleşik içtihatlarına göre tek başına fatura düzenlenmesi akdi ilişkiyi ve malın/hizmetin teslim edildiğini kanıtlamaz; satıcının öncelikle taraflar arasındaki sözleşmeyi ve malı alıcıya teslim ettiğini (sevk irsaliyesi, teslim tutanağı, ticari defter kayıtları ile) ispatlaması gerekir.
Ticari alacağın tahsili için doğrudan Denizli Asliye Ticaret Mahkemesinde dava açılabilir mi?
Hayır. TTK m. 5/A uyarınca konusu bir miktar para ödenmesi olan ticari alacak, tazminat, itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davalarında dava açmadan önce arabulucuya başvurulması dava şartıdır. Alacaklı dilerse doğrudan arabulucuya başvurup anlaşmama halinde alacak davası açabilir, dilerse önce Denizli İcra Dairesinde ilamsız takip başlatıp borçlunun itirazı üzerine arabuluculuk sürecini tamamlayarak Asliye Ticaret Mahkemesinde itirazın iptali davası açabilir.
İki ortaklı (%50 - %50 paylı) bir limited şirkette ortaklar anlaşamıyorsa ve şirket kilitlenmişse ne yapılabilir?
Ortaklar arasında derin görüş ayrılığı nedeniyle genel kurul toplanamıyor, karar alınamıyor ve şirket organları işlevsiz kalmışsa (kilitlenme/deadlock), TTK m. 636/3 uyarınca ortaklardan her biri şirket merkezinin bulunduğu yerdeki Denizli Asliye Ticaret Mahkemesinde "haklı sebeple şirketin feshi" davası açabilir. Mahkeme fesih yerine davacı ortağa payının gerçek değerinin ödenerek şirketten çıkarılmasına veya duruma uygun düşen ve kabul edilebilir diğer bir çözüme de karar verebilir.
Ticari olarak satın alınan kumaş, makine veya hammaddenin ayıplı çıkması halinde kaç gün içinde ihbar yapılmalıdır?
Her iki tarafın da tacir olduğu ticari satışlarda TTK m. 23/1-c hükmü çok sıkı süreler öngörmüştür: Teslim sırasında açıkça belli olan ayıpların 2 gün içinde, açıkça belli olmayanların ise malın tesliminden itibaren 8 gün içinde incelenerek veya incelettirilerek (örneğin Sulh Hukuk/Ticaret Mahkemesinden delil tespiti yaptırılarak) satıcıya bildirilmesi gerekir; gizli ayıplarda ise TBK m. 223 uyarınca ayıbın ortaya çıkmasıyla birlikte "hemen" ihbar yapılmalıdır.
İlgili Mevzuat, İçtihat ve Hesaplama Rehberleri
İlgili Temel Kanunlar
Emsal Yüksek Mahkeme Kararları
Bu sayfa Denizli Adliyesi mahkeme teşkilatı ve yürürlükteki mevzuat hakkında genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut uyuşmazlıklar için hukuki görüş niteliği taşımaz.