Orman Suçları: İzinsiz Ağaç Kesme, Ormandan İşgal ve Faydalanma, Orman Yangını (6831 s. K. m. 91-110)

Suçun Hukuki Tanımı, Korunan Değer ve Unsurları

Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın 169. maddesi, Devlet ormanlarının korunmasına özel bir anayasal statü tanımış; ormanlara zarar verebilecek hiçbir faaliyet ve eyleme müsaade edilemeyeceğini, yanan ormanların yerinde yeni orman yetiştirileceğini ve "orman suçları için genel ve özel af çıkarılamayacağını, ormanları yakmak, ormanı yok etmek veya daraltmak amacıyla işlenen suçların genel ve özel af kapsamına alınamayacağını" emredici biçimde hükme bağlamıştır. Bu anayasal direktif doğrultusunda 6831 sayılı Orman Kanunu’nun 91 ilâ 114. maddelerinde orman varlığını koruyan özel ceza normları düzenlenmiştir.

Uygulamada en sık karşılaşılan orman suçları üç ana grupta toplanır: Birincisi, 6831 sayılı Kanun m. 14/A-B’de yasaklanan dikiliden ağaç kesme, kökünden sökme veya boğma fiillerini cezalandıran "izinsiz ağaç kesme suçu"dur (m. 91/1: 3 aydan 5 yıla kadar hapis ve 1.000 güne kadar adlî para cezası; motorlu testere veya araç kullanılırsa bir kat artırılır). İkincisi, Devlet ormanları içinde izinsiz tarla açma, sürme, ekme, bina/ağıl/sera yapma veya yerleşme fiillerini cezalandıran "ormandan işgal ve faydalanma (veya açma) suçu"dur (m. 93/1-2: 6 aydan 2 yıla kadar hapis). Üçüncüsü ise "orman yangını suçları"dır (m. 110: ormanda izinsiz ateş yakma 1-3 yıl hapis; taksirle orman yangınına sebebiyet verme 3-10 yıl hapis; kasten orman yakma 10 yıldan az olmamak üzere hapis; örgüt faaliyeti çerçevesinde yakma ağırlaştırılmış müebbet hapis).

Kovuşturma usulü açısından 24 Kasım 2016 tarihli 6763 sayılı Kanun ve 17 Ekim 2019 tarihli 7188 sayılı Kanun ile 5237 sayılı TCK m. 75/1-b’de yapılan değişiklik büyük önem taşır: 6831 sayılı Orman Kanunu’nun 91/1. fıkrasının ikinci cümlesi (konunun münhasıran yakacak nitelikte emval veren ağaç olması), 91/3, 4, 5. fıkraları, 92. maddesi, 93. maddesinin birinci fıkrası (işgal ve faydalanma) ve 94. maddesinde yer alan suçlar "önödeme" kapsamına alınmıştır! Şüpheli soruşturma aşamasında savcılıkça tebliğ edilen önödeme tutarını (ve varsa tazminat/ağaçlandırma giderini) öderse kamu davası açılmaz.

Temel Şekli, Nitelikli Halleri ve Ceza Hükümleri

Yargıtay Uygulama İlkeleri ve İspat Kriterleri

• Alanının Hukuken "Orman" Niteliğinde Olup Olmadığının Keşifle Tespiti (Yargıtay 19. ve 7. CD): Ormandan işgal ve faydalanma (m. 93) veya ağaç kesme (m. 91) suçlarında; suç yeri başında orman yüksek mühendisi ve harita/fen bilirkişisi marifetiyle keşif yapılarak, memleket haritası, hava fotoğrafları ve kesinleşmiş orman tahdit/kadastro haritası uygulanmalı, taşınmazın Devlet ormanı sınırları içinde kalıp kalmadığı duraksamaya yer vermeyecek şekilde saptanmalıdır.
• 2/B Arazisi İddiası ve Hukuki Yanılma (TCK m. 30): Taşınmaz hakkında 6831 s. Kanun m. 2/B uyarınca orman sınırları dışına çıkarma işlemi yapılıp yapılmadığı araştırılmalı; kadastro veya tapu kayıtlarıyla orman haritası arasında çelişki varsa sanığın "hata" (TCK m. 30) hükümlerinden yararlanıp yararlanamayacağı değerlendirilmelidir.
• TCK m. 75/1-b Önödeme Kapsamındaki Orman Suçları: 6831 s. Kanun m. 93/1’de düzenlenen basit işgal ve faydalanma suçu (m. 93/2’deki kesinleşmiş orman kadastrosu içinde veya yanmış ormanda ya da yeniden tarla açmak suretiyle işlenme nitelikli halleri bulunmamak kaydıyla) ve m. 91/1-c.2 (yakacak ağaç kesme) suçu TCK m. 75/1-b uyarınca önödemeye tabidir. Önödeme ihtarı yapılmadan iddianame düzenlenemez.
• Motorlu Testere ve Nakil Vasıtalarının Müsaderesi (6831 s. K. m. 91 ve TCK m. 54): Orman suçunun işlenmesinde kullanılan motorlu testere, balta gibi suç aletlerinin TCK m. 54 uyarınca müsaderesine karar verilir; kaçak orman emvalinin naklinde kullanılan araçların (traktör, kamyon vb.) müsaderesinde ise aracın değeri ile suç konusu emvalin miktar ve değeri arasındaki "orantılılık" (TCK m. 54/3) ve iyiniyetli üçüncü kişi mülkiyeti dikkate alınır.

Ceza Muhakemesi Süreci: Soruşturmadan Kanun Yoluna

Sık Sorulan Sorular

Bu sayfada yer alan ceza hukuku bilgileri 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu ve ilgili özel ceza kanunları hükümleri çerçevesinde genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Her ceza soruşturması ve kovuşturması somut olayın delil durumuna göre değerlendirilir.