Konsolosluk ve Apostilli Yabancı Noter Vekâletnamesi, Dövizle Askerlik (7179 s. K. m. 39) ve CRS Otomatik Finansal Bilgi Paylaşımı Rehberi

Yurt dışında yerleşik Türk vatandaşları, çifte vatandaşlar ve 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu m. 28 kapsamındaki Mavi Kart sahipleri açısından Türkiye’deki hukuki, idari ve mali süreçlerin Türkiye’ye seyahat etmeye gerek kalmaksızın yürütülmesinin temel aracı usulüne uygun düzenlenmiş vekâletnamedir. Bunun yanı sıra yurt dışında yaşayan genç ve yetişkin erkek vatandaşlarımızın askerlik erteleme (7179 sayılı Kanun m. 38) ve dövizle askerlik (m. 39) yükümlülükleri ile Türkiye bankalarındaki mevduat hesaplarının OECD Ortak Bildirim Standardı (CRS — Common Reporting Standard) kapsamında ikamet edilen ülkenin vergi ve sosyal yardım makamlarına otomatik bildirilmesi, diasporanın en çok merak ettiği üç temel konuyu oluşturmaktadır.

Bu kapsamlı rehberde; 1512 sayılı Noterlik Kanunu, 6100 sayılı HMK m. 74, 1961 Lahey Apostil Sözleşmesi, 1976 Viyana CIEC Çok Dilli Nüfus Belgeleri Sözleşmesi (Formül A, B, C), 7179 sayılı Askeralma Kanunu ve Çok Taraflı Yetkili Makam Anlaşması (CRS) hükümleri çerçevesinde konsolosluk ve yabancı noter vekâletnameleri, özel yetki gerektiren işlemler, dövizle askerlik gün hesabı ve CRS otomatik finansal bilgi paylaşımının kapsamı tüm ayrıntılarıyla incelenmektedir.

1. Yurt Dışından Türkiye’deki Avukata Vekâletname Verme: İki Resmi Yöntem

Yurt dışında yaşayan bir kişi (Türk vatandaşı, Mavi Kart sahibi veya yabancı ülke vatandaşı), Türkiye’deki bir avukata veya yakınına vekâletname verirken bulunduğu ülkeye, konsolosluk mesafesine ve vatandaşlık statüsüne göre iki resmi yoldan birini seçebilir:

2. Hangi İşlemler İçin "Özel Yetki" ve "Fotoğraf" Zorunludur? (6100 s. HMK m. 74 ve TBK m. 504)

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun "Vekâletnamede özel yetki verilmesini gerektiren hâller" başlıklı 74. maddesi uyarınca; avukata verilen standart "Genel Dava Vekâletnamesi" pek çok hukuk, icra, miras (veraset ilamı), kira ve ceza davasını yürütmek için yeterli olmakla birlikte, kanunda sayılan şu işlemlerin yapılabilmesi için vekâletnamede açıkça özel yetki bulunması şarttır:

1. Boşanma, Tanıma-Tenfiz ve Nüfus Tescili (NHK m. 27/A): Kişiye sıkı sıkıya bağlı haklardan olduğundan vekâletnamenin mutlaka fotoğraflı olması ve "boşanma davası açmaya, yabancı mahkeme boşanma kararının tanınması ve tenfizi davası açmaya, Nüfus Müdürlüklerinde idari tescil başvurusu yapmaya" ilişkin açık ibare taşıması zorunludur.
2. Mirasın Reddi (Reddi Miras — TMK m. 605): 3 aylık süre içinde Sulh Hukuk Mahkemesinde gerçek reddi miras yapılabilmesi için vekâletnamede "mirası reddetmeye (reddi miras yapmaya)" özel yetkisi bulunmalıdır.
3. Ortaklığın Giderilmesi (İzale-i Şüyu) ve Açık Artırmada Pey Sürme: Miras kalan taşınmazların satış ihalesine mirasçı adına katılıp teklif verilebilmesi için "ortaklığın giderilmesi davası açmaya ve satış ihalelerine katılıp pey sürmeye/alacaklarına mahsuben satın almaya" yetkisi yer almalıdır.
4. Sulh Olma, Kabul, Feragat, İbra ve Arabuluculuk (HMK m. 74 ve HUAK): Avukatın müvekkili adına zorunlu veya ihtiyari arabuluculuk toplantılarında anlaşma belgesi imzalayabilmesi, davadan feragat edebilmesi, davayı kabul veya karşı tarafı ibra edebilmesi için bu yetkilerin vekâletnamede tek tek yazılı olması gerekir.
5. Ahzu Kabz (Tahsil) ve Alternatif Uyuşmazlık / Uzlaştırma: İcra dairesinden veya mahkeme veznesinden para çekilebilmesi (ahzu kabz) ve ceza dosyalarında CMK m. 253 uzlaştırma görüşmelerinin yürütülebilmesi için ilgili yetkiler standart avukat vekâletnamesi şablonunda yer alır.
6. Tapuda Taşınmaz Alım, Satım ve İpotek (TBK m. 504/3): Tapu Müdürlüğünde taşınmaz satışı veya alımı yapılacaksa, avukat dava vekâletnamesinden ayrı olarak fotoğraflı, düzenleme şeklinde ve taşınmazın ada/parsel bilgilerini içeren "Tapu Satış/Alım Vekâletnamesi" çıkarılmalıdır.

3. Ülkelere Göre Apostil Makamları (1961 Lahey Sözleşmesi) ve Çok Dilli Nüfus Belgeleri (Formül A, B, C)

5 Ekim 1961 tarihli Lahey Yabancı Resmî Belgelerin Tasdiki Mecburiyetinin Kaldırılması Sözleşmesi uyarınca, bir üye ülkede düzenlenen noter senedi, mahkeme kararı veya idari belgenin Türkiye’de resmi belge olarak kabul edilmesi için o ülkenin yetkili makamınca Apostil (Apostille) şerhi vurulması zorunludur:

• Almanya: Noter belgeleri ve mahkeme kararları için ilgili Eyalet Mahkemesi Başkanlığı (Präsident des Landgerichts / Amtsgerichts); idari ve nüfus belgeleri için Eyalet Valiliği veya İçişleri birimi (Regierungspräsidium / Bezirksregierung / Landesverwaltungsamt).
• Fransa: İstinaf Mahkemeleri (Cour d'appel) veya 2025–2026 reformu kapsamında yetkili Noterler Odası (Chambre des notaires) elektronik Apostil sistemi.
• Hollanda ve Belçika: Hollanda’da Bölge Mahkemeleri (Rechtbank) kalemi; Belçika’da Dışişleri Bakanlığı (SPF Affaires étrangères / FOD Buitenlandse Zaken) elektronik Apostil (e-Apostille) sistemi.
• Avusturya, İsviçre, İngiltere ve ABD: Avusturya’da Landesgericht veya Bundesministerium; İsviçre’de Kanton Şansölyeliği (Staatskanzlei / Chancellerie d'État); İngiltere’de FCDO Legalisation Office; ABD’de ise belgenin düzenlendiği eyaletin Secretary of State makamı.
• Apostil ve Tercüme Gerektirmeyen Belgeler — Formül A, B ve C (1976 Viyana CIEC Sözleşmesi): Türkiye, Almanya, Fransa, Hollanda, Belçika, Avusturya, İsviçre, İtalya, İspanya ve Lüksemburg’un taraf olduğu 8 Eylül 1976 tarihli Viyana Sözleşmesi uyarınca belediyelerden alınan Çok Dilli Doğum Belgesi (Formül A), Çok Dilli Evlenme Belgesi (Formül B) ve Çok Dilli Ölüm Belgesi (Formül C) üzerinde Türkçe açıklamalar da yer aldığından, Türkiye’deki mahkemelerde ve nüfus müdürlüklerinde Apostil ve tercüme aranmaksızın doğrudan geçerlidir.

4. Yurt Dışında Yaşayanlar İçin Askerlik Erteleme (7179 s. K. m. 38) ve Dövizle Askerlik (m. 39)

26 Haziran 2019 tarihinde yürürlüğe giren 7179 sayılı Askeralma Kanunu, yurt dışında oturma veya çalışma izniyle bulunan ya da çok vatandaşlık hakkına sahip olan Türk vatandaşlarının askerlik işlemlerini iki temel madde altında düzenlemiştir:

4.1. 35 Yaş Sonuna Kadar Yurt Dışı Askerlik Ertelemesi ve "184 Gün" Kuralı (7179 s. K. m. 38)

• Erteleme Yaş Sınırı: Yabancı ülkelerde oturma veya çalışma izni alarak işçi, işveren, meslek veya sanat mensubu statüsünü haiz olanlar ile yabancı ülke vatandaşlığı bulunan (çifte vatandaş) yükümlülerin askerlikleri, T.C. Başkonsolosluklarına başvurmaları halinde 35 yaşını tamamladıkları yılın sonuna (31 Aralık tarihine) kadar ertelenir (7179 s. K. m. 38/1).
• Bir Takvim Yılında 184 Gün Türkiye’de Kalma Yasağı (m. 38/2): Yurt dışı askerlik ertelemesi yapılan yükümlülerden, bir takvim yılı içinde (1 Ocak – 31 Aralık arasında) toplam 184 gün ve daha fazla süreyle Türkiye’de bulunanların ertelemeleri iptal edilir. Bu nedenle askerliği yurt dışı işçi veya oturum statüsüyle erteli olan kişilerin bir takvim yılı içinde Türkiye’de kaldıkları toplam gün sayısının 183 günü aşmamasına dikkat etmeleri gerekir.

4.2. Dövizle Askerlik Şartları, 1095 Gün Hesabı ve Üst Yaş Sınırının Bulunmaması (7179 s. K. m. 39)

7179 sayılı Askeralma Kanunu’nun 39. maddesi uyarınca, Türkiye’ye gelip kışlada fiili askerlik yapmaksızın Dövizle Askerlik hizmetinden yararlanma şartları şunlardır:

1. Kimler Başvurabilir? Yabancı ülkelerde oturma veya çalışma izni alarak işçi, işveren ya da bir meslek veya sanat mensubu sıfatını haiz olanlar (veya yabancı bandıralı gemilerde gemi adamı statüsünde çalışanlar) ile çok vatandaşlık (çifte vatandaşlık) hakkına sahip olanlar.
2. Net 3 Yıl (1095 Gün) Yurt Dışında Bulunma Şartı: Yükümlülerin, Türkiye’de geçirdikleri süreler hariç olmak üzere en az 3 yıl (toplam 1095 gün) süreyle fiilen yabancı ülkede (veya yabancı bandıralı gemilerde) bulunmuş olmaları şarttır. (Türkiye’de izin veya tatil amacıyla geçirilen günler pasaport giriş-çıkış kayıtlarından düşülerek net 1095 gün hesaplanır).
3. Üst Yaş Sınırı Yoktur (Yoklama Kaçağı ve Bakayalar Dahil): Dövizle askerlikte 35 veya 38 yaş gibi bir üst yaş sınırı yoktur. 1095 gün şartını sağlayan ve oturum/çalışma izni veya çifte vatandaşlığı devam eden kişiler, daha önce Türkiye’de yoklama kaçağı veya bakaya kalmış olsalar dahi dövizle askerliğe başvurabilirler.
4. Uzaktan Eğitim ve Ödeme: Yükümlü önce dovizle.msb.gov.tr portalı üzerinden Milli Savunma Bakanlığınca verilen uzaktan eğitimi (online dersleri) tamamlar; ardından o dönem geçerli olan dövizle askerlik bedelini (240.000 gösterge rakamının memur aylık katsayısı ile çarpımı sonucu bulunan TL tutarının Merkez Bankası döviz alış kuruna göre Euro/döviz karşılığını) peşin olarak T.C. Başkonsolosluğu aracılığıyla ödeyerek muvazzaf askerlik hizmetini yerine getirmiş sayılır.

5. OECD Ortak Bildirim Standardı (CRS) ve Türkiye’deki Banka Hesaplarının Otomatik Bilgi Paylaşımı

Türkiye’nin de imzacısı olduğu Vergi Konularında Karşılıklı İdari Yardımlaşma Sözleşmesi ve Finansal Hesap Bilgilerinin Otomatik Değişimine İlişkin Çok Taraflı Yetkili Makam Anlaşması (CRS — Common Reporting Standard) uyarınca, Türkiye’deki bankalar ve finansal kuruluşlar, vergisel açıdan yurt dışında yerleşik (mukim) olan kişilerin finansal hesap bilgilerini yılda bir kez Gelir İdaresi Başkanlığı (GİB) aracılığıyla ilgili ülkenin mali makamlarına (Almanya, Fransa, Hollanda, Belçika, Avusturya, İsviçre, İngiltere, İsveç, Norveç, Danimarka, Avustralya vb.) elektronik ortamda bildirmektedir.

5.1. CRS Kapsamında Hangi Bilgiler Paylaşılır, Hangileri Paylaşılmaz?

5.2. Avrupa’da Sosyal Yardım (Bürgergeld, Bijstandsuitkering, RSA) ve Vergi İncelemelerinde Hukuki Savunma

CRS verilerinin Avrupa makamlarına ulaşması sonrasında iki tür inceleme gündeme gelebilmektedir:

1. Vergi Dairesi (Finanzamt / Belastingdienst) Faiz Geliri İncelemesi: Türkiye’deki vadeli mevduat hesabından elde edilen faiz gelirinin ikamet edilen ülkedeki yıllık gelir vergisi beyannamesinde beyan edilip edilmediği sorulur. Çifte Vergilendirmeyi Önleme Anlaşmaları uyarınca Türkiye’de kesilen stopaj (tevkifat) belgelendirilerek çifte vergilendirme mahsubu talep edilir; ayrıca Türk Lirasındaki kur değişimi nedeniyle anaparanın Euro bazında eridiği banka hesap özetleriyle ortaya konulur.
2. Sosyal Yardım Kurumu (Jobcenter / Sozialamt / Gemeente) Malvarlığı Soruşturması: İkamete dayalı sosyal yardım alan kişinin Türkiye’deki banka hesabında yüksek bakiye görünmesi halinde yardımın iadesi (Rückforderung) istenebilir. Eğer Türkiye’deki banka hesabı yaşlı anne ve babanın parası olup kişi hesaba sadece vekâleten veya ortak hesap sahibi olarak eklenmişse, paranın gerçek ekonomik kaynağının (wirtschaftliches Eigentum) emekli maaşı, miras veya üçüncü kişiye ait olduğu Türkiye’deki resmi banka dekontları ve tapu/veraset kayıtlarıyla kanıtlanmalıdır.

6. Yurt Dışında Düzenlenen Belgelerin Türkiye’de Kullanımında Yeminli Tercüme, Noter Tasdiki ve Vekilin Azli (TBK m. 512) Usulleri

Yabancı bir ülkede düzenlenen vekâletname, mahkeme kararı, mirasçılık veya ikamet belgesinin Türkiye’deki mahkemelerde, Tapu Müdürlüklerinde veya SGK’da geçerli olabilmesi için tercüme ve onay zincirinin doğru tamamlanması, ayrıca geçmişte verilen vekâletnamelerin gerektiğinde güvenli şekilde sonlandırılması (azil) büyük önem taşır:

• Tercüme ve Noter Onayı İki Farklı Yolla Yapılabilir: Apostil şerhi alınmış yabancı dildeki bir belge, ya bulunduğu ülkedeki T.C. Başkonsolosluğuna kayıtlı yeminli tercüman tarafından Türkçeye çevrilip Başkonsolosluk Noterlik Servisince tasdik edilir ya da doğrudan kargo ile Türkiye’deki avukata gönderilerek Türkiye’deki noter yeminli tercüman tarafından çevrilip Türkiye noterliğince onaylanır. Uygulamada tercümenin Türkiye’deki noterlikte yaptırılması hem süre hem de mahkeme ve Tapu Müdürlüğü uyumu açısından çok daha pratiktir.
• Geçmişte Verilen Vekâletnamelerin Sorgulanması ve Azilname (6098 s. TBK m. 512): Yurt dışında yaşayan vatandaşlarımız, geçmiş yıllarda Türkiye’de veya konsoloslukta kimlere vekâletname verdiklerini e-Devlet kapısı üzerinden "Türkiye Noterler Birliği — Kişi Vekâletnameleri Sorgulama" ekranından görebilirler. Güven ilişkisinin sona erdiği veya işlemin tamamlandığı durumlarda, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 512 uyarınca T.C. Başkonsolosluğundan (veya Türkiye’deki herhangi bir noterlikten) düzenlenecek Azilname ile vekil her zaman tek taraflı olarak azledilebilir; azil bilgisi Türkiye Noterler Birliği (TNB) ve WebTapu sistemine elektronik ortamda işlenerek vekilin işlem yapma yetkisi derhal durdurulur.

7. Sıkça Sorulan Sorular

Mavi Kart sahibiyim; Türkiye Başkonsolosluğundan Türkçe vekâletname çıkarabilir miyim?

Evet. 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu m. 28 ve Noterlik Kanunu uyarınca Mavi Kart sahipleri, geçerli Mavi Kartları (veya yabancı ülke kimlikleri + Mavi Kart sistem kaydı) ile T.C. Başkonsolosluklarının noterlik servislerinden tıpkı Türk vatandaşları gibi doğrudan Türkçe vekâletname düzenletebilirler.

Avukatıma verdiğim vekâletname ile avukatım benim adıma Türkiye’deki evimi satabilir mi veya bankadan kredi çekebilir mi?

Standart "Genel Dava Vekâletnamesi" yalnızca mahkemelerde, icra dairelerinde ve resmi kurumlarda haklarınızı savunmak içindir; bu vekâletnamede taşınmaz satışı veya banka kredisi çekme yetkisi yer almaz. Avukatınız sizin açık yazılı talimatınız ve özel tapu vekâletnameniz olmadan hiçbir taşınmazınızı satamaz.

Çifte vatandaşım (örneğin hem Alman hem Türk vatandaşıyım); CRS bildiriminde "sadece Alman vatandaşıyım" diyerek Türkiye’deki hesabımı kapsam dışı tutabilir miyim?

Hayır. CRS (Ortak Bildirim Standardı) sisteminde kriter vatandaşlık değil, vergisel mukimliktir (ikametgahtır — Tax Residency). Kişi Türk vatandaşı, çifte vatandaş veya Mavi Kartlı olmasına bakılmaksızın, yılın 183 günden fazlasını ve hayat merkezini Almanya, Hollanda veya Fransa’da geçiriyorsa vergisel mukimliği o ülkedir ve Adres Kayıt Sistemi (MERNİS) ya da banka iletişim kayıtlarında yurt dışı adresi veya telefonu bulunduğunda hesap CRS kapsamına girer.

Dövizle askerlik başvurusu yaptıktan sonra Türkiye’de kalma süresi sınırı devam eder mi?

Hayır. 184 gün sınırı yalnızca askerlik ertelemesi (7179 s. K. m. 38) devam eden yükümlüler için geçerlidir. Dövizle askerlik şartlarını (1095 gün) tamamlayıp ödemesini yaparak kesin terhis belgesini alan kişiler askerlik hizmetini tamamlamış sayılırlar; bundan sonra Türkiye’de diledikleri kadar kalabilir veya Türkiye’ye kesin dönüş yapabilirler.

Vekâletname verdiğim avukatı sonradan azledebilir miyim veya vekâletnameye süre sınırı koyabilir miyim?

Evet. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 512 uyarınca vekâlet veren, vekili her zaman tek taraflı irade beyanıyla azledebilir (T.C. Başkonsolosluğu veya Türkiye noterliği aracılığıyla azilname göndererek vekâlet ilişkisini sonlandırabilir). Ayrıca vekâletname düzenlenirken metne "işbu vekâletname .../.../2027 tarihine kadar geçerlidir" şeklinde belirli bir süre sınırı eklenmesi de mümkündür.