Avrupa ülkelerinde, Kuzey Amerika’da veya dünyanın farklı bölgelerinde yaşayan Türk vatandaşları, çifte vatandaşlar ve 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu m. 28 kapsamındaki Mavi Kart sahipleri açısından Türkiye’de kalan mirasın (taşınmaz mallar, banka mevduatları, hisseler ve borçların) yönetimi ve paylaşımı, hem milletlerarası özel hukuk hem de Türk eşya ve miras hukuku kurallarının bir arada uygulanmasını gerektirir. Mirasbırakanın (murisin) yurt dışında veya Türkiye’de vefat etmesi üzerine Türkiye’deki tapu ve banka kayıtlarının mirasçılara intikali kendiliğinden gerçekleşmez.
Ayrıca yurt dışında yaşayan mirasçıların Türkiye’den uzakta bulunması nedeniyle; Türkiye’deki diğer mirasçıların taşınmazları yıllarca tek başına kullanması, kira gelirlerini paylaşmaması, muris sağlığında malların muvazaalı (danışıklı) olarak devredilmesi veya murisin bilmediği borçları nedeniyle icra takipleriyle karşılaşılması sıkça yaşanan hukuki sorunlardır. Bu kapsamlı rehberde; 5718 sayılı MÖHUK m. 20 uyarınca uygulanacak hukuk, Mavi Kartlı ve yabancı uyruklu mirasçılar için Sulh Hukuk Mahkemesinden veraset ilamı alınması, Veraset ve İntikal Vergisi (VİV) ve tapu intikali, 31 Temmuz 2026 tarihli 7589 sayılı Kanun ile değişen İİK m. 114 mirasçılar arası birinci artırma kuralı, muris muvazaası, tenkis ve reddi miras süreçleri tüm detaylarıyla açıklanmaktadır.
1. Miras Uyuşmazlıklarında Uygulanacak Hukuk (MÖHUK m. 20) ve Yabancı Veraset Belgelerinin Durumu
5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun’un (MÖHUK) "Miras" başlıklı 20. maddesinin birinci fıkrası Türk milletlerarası miras hukukunun temel kuralını koymuştur: "Miras ölenin millî hukukuna tâbidir. Türkiye’de bulunan taşınmazlar hakkında Türk hukuku uygulanır."
Bu emredici hüküm (lex rei sitae ilkesi) ve 6100 sayılı HMK m. 12’deki taşınmazın aynına ilişkin kesin yetki kuralı uyarınca:
- Mirasbırakan vefat ettiği sırada Alman, Fransız, Hollanda, Belçika veya ABD vatandaşı olsa ve son yerleşim yeri yurt dışında bulunsa dahi, Türkiye sınırları içindeki tüm taşınmaz malların (konut, arsa, tarla, işyeri) miras paylaşımı, saklı pay oranları ve intikali mutlak surette Türk Medeni Kanunu’na tabidir.
- Yabancı ülke mahkemelerinden veya noterlerinden alınan mirasçılık belgeleri —örneğin Almanya’da Tereke Mahkemesinden (Nachlassgericht) alınan Erbschein, Fransa veya Belçika’da noterden alınan Acte de notoriété / Akte van bekendheid, Hollanda’da düzenlenen Verklaring van erfrecht, İngiltere ve ABD’deki Grant of Probate / Letters of Administration veya AB üyesi ülkelerde düzenlenen Avrupa Miras Sertifikası (Europäisches Nachlasszeugnis)— Türkiye’deki Tapu Müdürlüklerinde veya Türkiye bankalarında doğrudan intikal belgesi olarak kullanılamaz.
- Türkiye’deki malvarlığı üzerinde işlem yapılabilmesi için mutlaka Türkiye Cumhuriyeti mahkemelerinden (Sulh Hukuk Mahkemesi) veya şartları varsa Türkiye noterliklerinden Türk Hukukuna göre Mirasçılık Belgesi (Veraset İlamı / TMK m. 598) alınması zorunludur.
2. Yurt Dışında Yaşayanlar ve Mavi Kartlılar İçin Veraset İlamı (Mirasçılık Belgesi) Nasıl Alınır?
Tüm mirasçılar Türk vatandaşı ise ve ölüm kaydı Türkiye nüfus kütüğüne eksiksiz işlenmişse, tek bir mirasçının (veya avukatının) başvurusuyla Türkiye’deki herhangi bir noterlikten aynı gün içinde veraset ilamı alınabilir. Ancak 1512 sayılı Noterlik Kanunu m. 71/B uyarınca, dosyada "yabancılık unsuru" veya "nüfus kayıtlarında kapalılık/eksiklik" bulunması halinde noterler veraset ilamı düzenleyemez; bu durumda Sulh Hukuk Mahkemesinde hasımsız veraset ilamı davası açılması şarttır:
- Mavi Kartlı Mirasçılar (5901 s. TVK m. 28): Doğumla Türk vatandaşı olup çıkma izni alarak yabancı ülke vatandaşlığına geçen Mavi Kart sahiplerinin Türkiye aile nüfus kütüğündeki kayıtları "Vatandaşlıktan Çıkma" şerhiyle kapatılıp elektronik ortamda Mavi Kartlılar Kütüğüne aktarıldığından, noter ekranında "yabancılık unsuru / kapalı kayıt" uyarısı verir. Sulh Hukuk Mahkemesi ise Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğünden Mavi Kartlılar Kütüğünü celbederek Mavi Kartlı mirasçının yasal payını kısıtlamasız olarak veraset ilamına işler.
- Yurt Dışında Doğan ve Hiç Türk Vatandaşlığı Olmayan Altsoy (Çocuk/Torun) veya Yabancı Eş: Mirasçılardan biri Türkiye nüfus kütüğünde hiç kayıtlı değilse, ilgili yabancı ülkeden alınan çok dilli doğum belgesi (Formül A / Geburtsurkunde / Acte de naissance) ve evlenme belgesi (Formül B) veya Apostilli nüfus kayıtları mahkemeye sunularak soybağı kanıtlanır ve yabancı uyruklu mirasçının da payı veraset ilamında gösterilir.
- Murisin Yurt Dışında Vefat Etmiş Olması: Mirasbırakan yurt dışında vefat etmiş ve ölüm bilgisi henüz Türkiye nüfusuna bildirilmemişse, öncelikle çok dilli ölüm belgesi (Formül C — 1976 Viyana Sözleşmesi) veya Apostilli ölüm belgesi ile T.C. Başkonsolosluğu ya da Nüfus Müdürlüğü üzerinden ölüm tescili yapılır; ardından veraset ilamı çıkarılır.
3. Veraset ve İntikal Vergisi (VİV) Beyannamesi, Süreler ve Tapu/Banka İntikali
Veraset ilamı alındıktan sonra tapuda intikal yapılabilmesi ve murisin Türkiye’deki banka hesaplarında bulunan paraların çekilebilmesi için 7338 sayılı Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu (VİVK) uyarınca vergi dairesinden "Veraset ve İntikal Vergisi İlişiksiz Yazısı (Temiz Kağıdı)" alınması yasal zorunluluktur (VİVK m. 17 ve m. 19).
| Ölüm Yeri ve Mirasçıların Bulunduğu Yer (VİVK m. 9) | Kanuni VİV Beyanname Verme Süresi | Yetkili Vergi Dairesi ve Başvuru Yöntemi |
|---|---|---|
| Ölüm Türkiye’de gerçekleşmiş ve mirasçılar Türkiye’de ise | Ölüm tarihini takip eden 4 ay içinde | Murisin Türkiye’deki son ikametgahının bulunduğu yer Vergi Dairesi (veya İnteraktif Vergi Dairesi) |
| Ölüm Türkiye’de gerçekleşmiş, mirasçılar yabancı bir ülkede (Avrupa/ABD vb.) ise | Ölüm tarihini takip eden 6 ay içinde | Avukat aracılığıyla vekâleten veya İnteraktif Vergi Dairesi üzerinden verilir |
| Ölüm yabancı bir ülkede gerçekleşmiş ve mirasçılar Türkiye’de ise | Ölüm tarihini takip eden 6 ay içinde | Murisin Türkiye’deki son ikametgahı veya malların bulunduğu yer Vergi Dairesi |
| Ölüm yabancı bir ülkede ve mirasçılar da ölümün olduğu ülkede ise | Ölüm tarihini takip eden 4 ay içinde | Konsolosluk veya Türkiye’deki vekil (avukat) aracılığıyla Vergi Dairesine sunulur |
| Ölüm yabancı bir ülkede, mirasçılar ise başka bir yabancı ülkede ise | Ölüm tarihini takip eden 8 ay içinde | Türkiye’deki vekil (avukat) aracılığıyla Vergi Dairesine sunulur |
Not: Yukarıdaki süreler geçirilmiş olsa dahi mirasçılık hakkı kesinlikle kaybolmaz; yalnızca 213 sayılı Vergi Usul Kanunu uyarınca cüzi bir usulsüzlük cezası ve varsa vergi matrahı üzerinden gecikme faizi tahakkuk eder. Ayrıca her bir mirasçıya (eş ve çocukların her birine ayrı ayrı) her yıl yeniden değerleme oranında artırılan yüksek tutarlı veraset istisnası (VİVK m. 4/b) uygulandığından, pek çok konut ve arsa intikalinde ödenecek vergi çıkmamakta veya çok düşük oranlarda (%1’den başlayan dilimlerle) 3 yılda 6 taksitte ödenmektedir.
4. Mirasçılar Anlaşamazsa: Ortaklığın Giderilmesi (İzale-i Şüyu) ve 7589 Sayılı Kanun İİK m. 114 Mirasçılar Arası İlk Artırma
Yurt dışında yaşayan mirasçıların Türkiye’de en sık karşılaştığı sorun, miras kalan taşınmazların (daire, yazlık, tarla, işyeri) Türkiye’deki bir mirasçı tarafından tek başına kullanılması ve diğer hissedarların ne taşınmazı satmaya ne de rayiç bedelden pay satın almaya yanaşmamasıdır. 4721 sayılı TMK m. 642 ve m. 698 uyarınca her mirasçı, her zaman terekenin paylaşılmasını ve ortaklığın giderilmesini talep edebilir:
- Dava Şartı Zorunlu Arabuluculuk (6325 s. HUAK m. 18/B): 1 Eylül 2023 tarihinden itibaren ortaklığın giderilmesi (izale-i şüyu) davalarında dava açmadan önce arabulucuya başvurulması dava şartıdır. Yurt dışındaki mirasçıyı avukatı arabuluculuk toplantısında temsil eder; anlaşma sağlanırsa mahkemeye gerek kalmadan paylaşım sözleşmesi imzalanır.
- Sulh Hukuk Mahkemesinde Ortaklığın Giderilmesi Davası: Arabuluculukta anlaşma olmazsa taşınmazın bulunduğu yer Sulh Hukuk Mahkemesinde (HMK m. 12 kesin yetki) dava açılır. Taşınmazın aynen bölünmesi (taksimi) imar mevzuatı veya niteliği gereği mümkün değilse mahkeme satış suretiyle ortaklığın giderilmesine karar verir.
- 31 Temmuz 2026 Tarihli 7589 Sayılı Kanun Yeniliği — Mirasçılar Arasında Birinci Artırma (İİK m. 114/2 ve 114/7-8): 31 Temmuz 2026 tarihli ve 33326 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 7589 sayılı Kanun’un 1. maddesi ile 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu’nun 114. maddesinde mirasçıları koruyan çok önemli bir değişiklik yapılmıştır:
- Sadece Mirasçılar Arası İlk İhale: Tüm maliklerin miras yoluyla edindikleri ve mirasçılar dışında üçüncü kişilerin mülkiyet hakkının bulunmadığı taşınmazlarda ortaklığın satış suretiyle giderilmesine karar verilmesi halinde, açık artırmada birinci artırma bir defaya mahsus olmak üzere SADECE MALİK OLAN MİRASÇILAR ARASINDA yapılır. Böylece dışarıdan üçüncü kişilerin (emlak spekülatörlerinin) ilk artırmaya girmesi engellenmiş ve aile yadigarı taşınmazın mirasçılarda kalması önceliklendirilmiştir.
- %100 Muhammen Kıymet Alt Sınırı: Sadece malik olan mirasçılar arasında yapılan bu birinci artırmada elektronik satış portalında verilecek tekliflerin, taşınmazın bilirkişice belirlenen muhammen kıymetinin yüzde yüzünü (%100’ünü) ve paraya çevirme ile paylaştırma masraflarını geçmesi şarttır (İİK m. 114/7-8). Birinci artırmada mirasçılardan alıcı çıkmazsa, ikinci artırma genel hükümlere göre (%50 alt sınırla) herkese açık olarak yapılır.
- İhale Bedelini Yatırmayanlara Ağır Yaptırım (İİK m. 114/7-9): Ortaklığın giderilmesi ihalesinde en yüksek teklifi verip ihalesi yapılan ancak süresi içinde ihale bedelini yatırmayan alıcının yatırdığı teminat iade edilmez (paydaşlara payları oranında ödenir) ve ayrıca teklif ettiği bedelin %5’i oranında idari para cezası kesilir.
5. Yurt Dışındaki Mirasçılardan Mal Kaçırma: Muris Muvazaası (Tapu İptal) ve Tenkis (Saklı Pay) Davaları
Mirasbırakan (anne veya baba) vefat etmeden önce Türkiye’deki taşınmazlarını yurt dışında yaşayan çocuklarından veya kız çocuklarından kaçırmak amacıyla Türkiye’deki bir mirasçıya ya da üçüncü kişiye tapuda "satış" veya "ölünceye kadar bakma sözleşmesi" göstererek devretmişse, yurt dışındaki mirasçılar şu iki davayı (çoğunlukla kademeli/terditli olarak aynı dilekçede) açabilirler:
- Muris Muvazaasına Dayalı Tapu İptal ve Tescil Davası (TBK m. 19 ve 01.04.1974 t. 1/2 s. Yargıtay İBK): Mirasbırakanın gerçek iradesi bağışlamak olduğu halde tapuda satış göstermesi muvazaa nedeniyle batıldır. Bu davada saklı pay sahibi olup olmadığına bakılmaksızın tüm mirasçılar, kendi yasal miras payları oranında tapu kaydının iptali ile adlarına tescilini isteyebilir. Muris muvazaası davası, mirasbırakanın vefatından sonra hiçbir zamanaşımı veya hak düşürücü süreye tabi olmaksızın her zaman açılabilir.
- Tenkis (Saklı Payın Tamamlanması) Davası (TMK m. 506 ve m. 560–571): Eğer mirasbırakan işlemi gizlemeden tapuda doğrudan "bağış" yapmışsa veya resmi vasiyetname ile malvarlığını tek bir kişiye bırakmışsa muris muvazaası değil, tenkis davası devreye girer. TMK m. 506 uyarınca saklı pay oranları; altsoy (çocuklar ve torunlar) için yasal miras payının 1/2’si (yarısı), anne ve babadan her biri için 1/4’ü, sağ kalan eş için altsoy veya anne-baba zümresiyle birlikte mirasçı ise yasal payının tamamı (diğer hallerde 3/4’ü) olarak korunmuştur. (5650 sayılı Kanun ile 2007 yılında kardeşlerin saklı payı kaldırılmıştır). Tenkis davası, mirasçıların saklı paylarının zedelendiğini öğrendikleri tarihten başlayarak 1 yıl ve her halde vasiyetnamelerde açılma tarihinin, diğer tasarruflarda mirasın açılması (ölüm) tarihinin üzerinden 10 yıl geçmekle düşer (TMK m. 571).
6. Borçlu Terekeden Korunma: 3 Aylık Gerçek Reddi Miras ve Süresiz Hükmen Ret Davası (TMK m. 605)
TMK m. 599 uyarınca mirasçılar, murisin borçlarından kendi kişisel malvarlıklarıyla da sorumludur. Vefat eden yakının Türkiye’de banka kredisi, kefalet, vergi, SGK veya esnaf borcu bulunuyorsa iki yol izlenir:
- Mirasın Gerçek Reddi (TMK m. 605/1 ve m. 606): Ölüm tarihinden (veya mirasçı olunduğunun öğrenildiği tarihten) itibaren 3 aylık hak düşürücü süre içinde murisin son yerleşim yeri Sulh Hukuk Mahkemesine kayıtsız ve şartsız ret beyanında bulunulur. Konsolosluktan avukata verilecek vekâletnamede "mirası reddetmeye" ilişkin özel yetki bulunması ve altsoya (çocuklara/torunlara) pay geçmemesi için (TMK m. 611) çocuklar adına da ret işleminin değerlendirilmesi gerekir.
- Mirasın Hükmen Reddi / Terekenin Borca Batıklığının Tespiti (TMK m. 605/2): 3 aylık gerçek ret süresi kaçırılmış olsa dahi; murisin ölümü tarihinde ödemeden aczi (borçlarının malvarlığından fazla olduğu) açıkça belli veya resmen tespit edilmişse miras kanunen reddedilmiş sayılır. Yurt dışındaki mirasçı, terekeyi benimseyici bir işlem (tapu intikali, bankadan para çekme vb. — TMK m. 610/2) yapmamış olmak şartıyla, herhangi bir süre sınırına tabi olmaksızın her zaman Asliye Hukuk Mahkemesinde alacaklılara karşı mirasın hükmen reddi davası açabilir ve hakkındaki icra takiplerini iptal ettirebilir.
7. Sıkça Sorulan Sorular
Mavi Kart sahibiyim veya yabancı ülke vatandaşıyım; Türkiye’de miras kalan tarla ve arsalar üzerime tescil edilir mi?
5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu’nun 28. maddesi uyarınca Mavi Kart sahipleri (ve üçüncü dereceye kadar altsoyları), taşınmaz edinimi ve miras konularında Türk vatandaşlarıyla birebir aynı haklara sahiptir; askeri yasak bölge veya yüzölçümü kısıtlamasına tabi olmaksızın tarla, arsa ve konutları kendi adlarına tescil ettirebilirler. Doğumla yabancı ülke vatandaşı olanlar da kanuni mirasçı sıfatıyla mirasa hak kazanırlar.
Türkiye’deki diğer mirasçılar veraset ilamı çıkarmıyor ve vekâlet vermiyor; yurt dışından tek başıma süreci başlatabilir miyim?
Evet. Veraset ilamı (mirasçılık belgesi) almak, vergi dairesine kendi payınız için VİV beyannamesi vermek, tapuda elbirliği mülkiyeti intikali yaptırmak ve ortaklığın giderilmesi (izale-i şüyu) veya muris muvazaası davası açmak için diğer mirasçıların rızasına veya vekâletine ihtiyacınız yoktur; tek bir mirasçının avukatına vereceği vekâletname tüm bu süreçleri başlatmak için yeterlidir.
7589 sayılı Kanun ile getirilen "mirasçılar arası birinci artırma" kuralı eski ortaklığın giderilmesi dosyalarında da uygulanır mı?
7589 sayılı Kanun Geçici m. 1/1 uyarınca, İİK m. 114’te yapılan değişiklikler yürürlük tarihi olan 31 Temmuz 2026’dan önce ilanı yapılmış açık artırmalar hakkında uygulanmaz; ancak 31 Temmuz 2026 sonrasında satış ilanı yapılacak olan (daha önce açılmış derdest ortaklığın giderilmesi davaları dahil) tüm miras taşınmazı satışlarında birinci artırma yalnızca malik olan mirasçılar arasında ve %100 muhammen bedel alt sınırıyla yapılır.
Mirası reddedersem Türkiye’den veya Avrupa’dan bağlanan dul ve yetim (ölüm) aylığım kesilir mi?
Hayır. Sosyal güvenlik mevzuatı (5510 sayılı Kanun) ve Yargıtay İçtihadı Birleştirme kararları uyarınca dul ve yetim aylıkları terekeye dahil bir miras hakkı olmayıp doğrudan hak sahiplerinin şahsında doğan bir sosyal güvenlik hakkıdır; mirası reddeden eş ve çocuklar ölüm aylığını almaya devam ederler.
Muris vefat etmeden önce Türkiye bankalarındaki parasını bir mirasçının hesabına aktarmışsa veya vekâletname kötüye kullanılmışsa ne yapılabilir?
Mirasbırakanın son yıllarında yaşlılık, hastalık veya bakıma muhtaçlık durumundan yararlanılarak bir mirasçıya veya üçüncü kişiye verilen vekâletnameyle Türkiye’deki banka hesaplarının boşaltılması ya da taşınmazların rayiç değerinin çok altında devredilmesi halinde, 6098 sayılı TBK m. 506 ve m. 508 uyarınca vekâlet görevinin kötüye kullanılmasına dayalı tapu iptal-tescil ve tazminat (hesap verme) davası açılabilir. Vekâlet görevinin kötüye kullanılması davasında mahkeme, murisin vefatından önceki son 5–10 yıllık tüm banka hesap hareketlerini, ATM ve şube dekont kayıtlarını ve sağlık raporlarını celbederek vekilin çektiği paraları mirasbırakanın yararına harcadığını ispatlamasını ister; ispatlanamayan tutarların yasal faiziyle terekeye (mirasçılara payları oranında) iadesine karar verir.