Yurt Dışında Yaşayanlar İçin Türkiye’de Boşanma, Tanıma-Tenfiz, NHK m. 27/A Nüfus Tescili ve Mal Paylaşımı Rehberi

Yurt dışında (Almanya, Fransa, Hollanda, Belçika, Avusturya, İsviçre, İngiltere, İskandinav ülkeleri, ABD, Kanada ve Avustralya başta olmak üzere) yerleşik Türk vatandaşları, çifte vatandaşlar ve 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu’nun 28. maddesi kapsamındaki Mavi Kart sahipleri açısından evlilik birliğinin sona erdirilmesi ve buna bağlı malvarlığı ile velayet sonuçlarının Türkiye’de geçerli kılınması, birden fazla devletin hukuk düzenini ilgilendiren teknik bir süreçtir. Yabancı bir ülke mahkemesi veya idari makamı tarafından verilen boşanma kararı, kendiliğinden Türkiye Cumhuriyeti nüfus kayıtlarına işlenmez. Yabancı karar Türkiye’de usulüne uygun olarak tescil veya tenfiz edilmediği sürece, taraflar yaşadıkları ülkede boşanmış sayılırken Türkiye’deki resmi kayıtlarda evli görünmeye devam ederler.

Bu ikili hukuki durum (topal evlilik / limping marriage); kişinin Türkiye’de veya konsoloslukta yeniden evlenememesi, eski eşin yasal mirasçılık sıfatının devam etmesi, boşanma sonrasında Türkiye’de edinilen taşınmazlar üzerinde eski eşin mal rejimi (katılma alacağı) iddiasında bulunabilmesi ve nüfus kütüğündeki soyadı ile medeni hal kayıtlarının güncellenememesi gibi ağır sonuçlar doğurur. Bu kapsamlı rehberde; 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu (NHK) m. 27/A uyarınca idari nüfus tescili, 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun (MÖHUK) m. 50–58 uyarınca Aile Mahkemesinde tanıma ve tenfiz davaları, yabancı mahkemeye gitmeden doğrudan Türkiye’de anlaşmalı veya çekişmeli boşanma davası açılması ve Türkiye’deki taşınmazlar ile ziynet eşyalarının paylaşımı tüm kanuni dayanaklarıyla incelenmektedir.

1. Yabancı Ülkede Boşananlar İçin İki Temel Yol: İdari Tescil (NHK m. 27/A) ve Mahkemede Tanıma-Tenfiz (MÖHUK m. 50-58)

Yabancı bir ülkede boşanma kararı almış olan kişilerin bu kararı Türkiye’de geçerli kılabilmeleri için Türk hukukunda iki farklı mekanizma öngörülmüştür: 2017 yılında 690 sayılı KHK ve 7039 sayılı Kanun ile getirilen 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu m. 27/A kapsamındaki idari tescil usulü ve 5718 sayılı MÖHUK m. 50 ila 58 kapsamındaki yargısal tanıma ve tenfiz davası. Hangi yolun seçileceği; kararın içeriğine (velayet, nafaka ve tazminat hükmü bulunup bulunmadığına), eski eşin Türk vatandaşı olup olmadığına ve tarafların birlikte hareket edip etmediğine göre belirlenir.

2. 5490 Sayılı NHK m. 27/A Kapsamında Konsolosluk ve Nüfus Müdürlüğünde İdari Tescil Şartları

5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu’nun 27/A maddesi ve 07.02.2018 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan Yabancı Ülke Adlî veya İdarî Makamlarınca Verilen Kararların Nüfus Kütüğüne Tescili Hakkında Yönetmelik uyarınca; yabancı ülke mahkemeleri (örneğin Almanya’da Familiengericht, Hollanda’da Rechtbank, Fransa’da Juge aux affaires familiales, İngiltere’de Family Court, ABD’de Superior/Circuit Court) yanı sıra, kararın verildiği ülke hukukuna göre yetkili olan idari makamlar (örneğin Danimarka’da Familieretshuset, Norveç’te Statsforvalteren, Fransa’da mahkeme/noter tescilli anlaşmalı boşanma makamları, Japonya veya bazı Avrupa belediyeleri) tarafından verilen ve o ülke kanunlarına göre kesinleşmiş bulunan boşanma kararları doğrudan nüfus kütüğüne tescil edilebilir.

İdari tescil yolunun işletilebilmesi için aranan kanuni şartlar şunlardır:

• Kararın Yetkili Adli veya İdari Makamca Verilmiş ve Kesinleşmiş Olması: Kararın altında veya ayrı bir şerhte (Rechtskraftvermerk, Akte van berusting / Bewijs van inschrijving, Certificate of Non-Appeal, Final Decree / Judgment) kararın kanun yollarından geçerek veya sürelerin dolmasıyla kesinleştiğinin açıkça yazılı olması şarttır.
• Türk Kamu Düzenine Açıkça Aykırı Olmaması: Kararın savunma hakkı tanınmadan verilmemiş olması ve Türk hukukunun temel ilkelerine açık aykırılık taşımaması gerekir.
• Ortak Başvuru Kuralı ve 90 Günlük Süre: Her iki eş de Türk vatandaşı (veya biri Türk vatandaşı diğeri Mavi Kartlı) ise, başvurunun taraflarca bizzat veya özel yetkili vekilleri aracılığıyla birlikte yapılması gerekir. Taraflar aynı anda değil ayrı zamanlarda başvuracaklarsa, birinci eşin başvuru tarihi ile ikinci eşin başvuru tarihi arasındaki süre 90 günü geçemez.
• Tek Taraflı İdari Tescil İstisnası (Yabancı Uyruklu veya Vefat Etmiş Eş): Yönetmeliğin 6. maddesi uyarınca; boşanılan eski eş hiç Türk vatandaşlığı kazanmamış bir yabancı ülke vatandaşı ise (örneğin doğuştan Alman, Fransız, Hollanda veya ABD vatandaşı ise) ya da boşanma kararından sonra vefat etmişse, karşı tarafın başvurusu veya imzası aranmaksızın Türk vatandaşı olan eş tek başına (veya avukatı aracılığıyla) nüfus tescilini yaptırabilir.

İdari tescil başvurusu Nüfus Müdürlükleri bünyesindeki İl Değerlendirme Komisyonu tarafından incelenir. Komisyon başvuruyu reddederse (örneğin tebligat veya savunma hakkı eksikliği, kararın niteliğinde tereddüt bulunması veya diğer Türk vatandaşı eşin 90 gün içinde başvurmaması nedeniyle), bu durum Türkiye’de Aile Mahkemesinde tanıma ve tenfiz davası açılmasına engel teşkil etmez; aksine doğrudan mahkeme yoluna gidilir.

3. 5718 Sayılı MÖHUK m. 50–58 Uyarınca Aile Mahkemesinde Tanıma ve Tenfiz Davası

Boşanılan eski eş Türk vatandaşı (veya Mavi Kartlı) olup konsolosluğa gelmeyi reddediyorsa, eski eşin adresi bilinmiyorsa ya da yabancı mahkeme kararında sadece boşanma değil aynı zamanda müşterek çocukların velayeti, kişisel ilişki süreleri, iştirak nafakası, yoksulluk nafakası veya tazminat hükümleri yer alıyorsa; izlenmesi gereken zorunlu ve kesin yol Türkiye’de Aile Mahkemesinde tanıma ve tenfiz davası açılmasıdır.

3.1. Görevli ve Yetkili Mahkeme (MÖHUK m. 51)

Tanıma ve tenfiz davalarında görevli mahkeme Aile Mahkemesidir (Aile Mahkemesi kurulmamış olan ilçelerde Aile Mahkemesi sıfatıyla Asliye Hukuk Mahkemesi). Yetkili mahkeme ise 5718 sayılı MÖHUK m. 51 uyarınca kademeli olarak belirlenmiştir:

1. Kendisine karşı tenfiz veya tanıma istenen kişinin (davalının) Türkiye’deki yerleşim yeri mahkemesi,
2. Türkiye’de yerleşim yeri yoksa sakin olduğu (bulunduğu) yer mahkemesi,
3. Davalının Türkiye’de yerleşim yeri veya sakin olduğu bir yer mevcut değilse (örneğin her iki taraf da Almanya veya Hollanda’da yaşıyorsa ve Türkiye’de adres kaydı yoksa); Ankara, İstanbul veya İzmir mahkemelerinden birinde veya davacının Türkiye’de nüfusa kayıtlı olduğu ya da ilgili bulunduğu yer (örneğin Denizli) Aile Mahkemesinde (kesin yetki kuralı olmadığından yetki itirazı yapılmadığı sürece her yer Aile Mahkemesinde) dava açılabilir.

3.2. Tanıma ve Tenfiz Şartları (MÖHUK m. 54) ve "Revizyon Yasağı"

Türk Aile Mahkemesi hakimi, yabancı mahkeme kararını tanırken veya tenfiz ederken "esasa girme / yeniden yargılama yapma yasağına" (révision au fond yasağı) tabidir. Yani Türk hakimi; tarafların boşanmada kimin kusurlu olduğunu yeniden araştırmaz, tanık dinlemez, yabancı hakimin delilleri nasıl takdir ettiğini denetlemez. Mahkeme yalnızca MÖHUK m. 54’te sayılan şu ön şartları inceler:

• Karşılıklılık (Mütekabiliyet) — Yalnızca Tenfizde: Tenfiz davalarında Türkiye ile kararın verildiği devlet arasında akdi, kanuni veya fiili karşılıklılık bulunmalıdır. (Almanya, Fransa, Hollanda, Belçika, Avusturya, İsviçre, İngiltere, ABD vb. ülkelerle aile hukuku ilamlarında fiili ve hukuki karşılıklılık mevcuttur; üstelik tanıma davalarında MÖHUK m. 58/1 gereği karşılıklılık şartı hiç aranmaz).
• Münhasır Yetki Engeli Bulunmaması: İlamın Türk mahkemelerinin münhasır yetkisine girmeyen bir konuda verilmiş olması gerekir. Boşanma, velayet ve nafaka davaları Türk mahkemelerinin münhasır yetkisinde değildir (Ancak yabancı mahkeme Türkiye’deki bir taşınmazın tapusunun devrine karar vermişse, taşınmazın aynına ilişkin bu kısım HMK m. 12 münhasır yetki nedeniyle tenfiz edilemez).
• Kamu Düzenine Açık Aykırılık Bulunmaması (MÖHUK m. 54/1-c): Hükmün Türk kamu düzenine açıkça aykırı olmaması gerekir. Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulunun 10.02.2012 tarihli, 2010/1 E., 2012/1 K. sayılı bağlayıcı kararı uyarınca, yabancı mahkeme kararının gerekçesiz olması tek başına Türk kamu düzenine aykırılık oluşturmaz ve tanıma/tenfize engel değildir.
• Savunma Hakkına Riayet Edilmiş Olması (MÖHUK m. 54/1-ç): Kendisine karşı tenfiz istenen kişinin, hükmü veren yabancı mahkemeye o yer kanunları uyarınca usulüne uygun bir şekilde çağrılmış, dava dilekçesinin tebliğ edilmiş ve savunma hakkının kısıtlanmamış olması (veya gıyabında verilen karara itiraz etmesi halinde bu hususun incelenmesi) şarttır.

3.3. Her İki Eşin Avukatla Temsili Halinde "Tek Celsede" Tanıma-Tenfiz

Tanıma ve tenfiz davalarında süreci uzatan tek unsur, yurt dışında yaşayan eski eşe 1965 Lahey Tebligat Sözleşmesi ve 7201 sayılı Tebligat Kanunu m. 25/a uyarınca yapılan uluslararası tebligatın (4 ila 6 ay) beklenmesidir. Eğer eski eşler kendi aralarında iletişim kurabiliyorsa, davacı eş bir avukata, davalı eş ise Türkiye’deki başka bir avukata vekâletname verdiğinde; dava dilekçesi elektronik tebligatla (UETS) aynı gün davalı vekiline tebliğ edilir, davalı vekili davayı kabul beyanında bulunur ve yurt dışı tebligat beklenmeksizin dava birkaç hafta içinde tek celsede kesinleşir.

4. Ülkelere Göre Boşanma İlamlarında Dikkat Edilecek Kritik Belgeler

Her ülkenin yargı sisteminde boşanma ilamının adı, kesinleşme usulü ve Apostil makamı farklılık gösterir:

• Almanya (Amtsgericht – Familiengericht): Boşanma kararı (Scheidungsbeschluss) üzerinde mutlaka mahkeme kalemince onaylanmış kesinleşme şerhi (Rechtskraftvermerk) ve bağlı bulunulan Landgericht / Amtsgericht Başkanlığınca verilmiş Apostil şerhi bulunmalıdır. AB içi Brüksel IIb (Madde 39) sertifikası Türkiye’de tek başına yeterli değildir; asıl karar metni şarttır.
• Hollanda (Rechtbank & Burgerlijke Stand): Hollanda Medeni Kanunu (BW Art. 1:163) uyarınca mahkemenin verdiği boşanma kararı (Echtscheidingsbeschikking), kesinleşmeden itibaren 6 ay içinde belediye nüfus siciline (Registers van de Burgerlijke Stand) tescil edilmedikçe hükümsüzdür. Bu nedenle Türkiye’deki işlemlerde mahkeme kararının yanı sıra kesinleşme/feragat belgesi (Akte van berusting / Verklaring van geen hoger beroep) ve belediye tescil belgesi (Bewijs van inschrijving / Formül B) birlikte Apostilli olarak sunulmalıdır.
• Fransa (Juge aux affaires familiales & Noter Boşanmaları): Fransa’da 2017 sonrası avukatlar huzurunda imzalanıp Fransız noteri (Notaire) protokol siciline (rang des minutes) kaydedilen anlaşmalı boşanmalarda; noterlik kayıt belgesi (Attestation de dépôt), boşanma şerhi işlenmiş tam nüfus/evlilik kayıt örneği (Copie intégrale de l'acte de mariage / Formül B) ve Apostil şerhi eksiksiz hazırlanmalıdır. Çekişmeli mahkeme kararlarında ise Jugement de divorce ve Certificat de non-appel (temyiz edilmeme/kesinleşme belgesi) aranır.
• Avusturya, İsviçre ve Belçika: Avusturya’da Bezirksgericht tarafından verilen ve üzerinde Bestätigung der Rechtskraft bulunan karar; İsviçre’de Bezirksgericht / Zivilgericht kararı, Rechtskraftbescheinigung ve Kanton Şansölyeliği (Staatskanzlei) Apostili; Belçika’da Tribunal de la famille / Familierechtbank kararı, kesinleşme/nüfus (BAEC / DABS) tescil belgesi ve Dışişleri Bakanlığı elektronik Apostili (e-Apostille) gerekir.
• İngiltere (Birleşik Krallık) ve ABD: İngiltere’de geçici karar (Decree Nisi / Conditional Order) yeterli değildir; mutlaka kesin boşanma belgesi (Decree Absolute / Final Order) ve FCDO Apostili alınmalıdır. ABD’de ise Eyalet Mahkemesince verilen Final Judgment / Decree of Divorce kararının mahkeme katibince (County Clerk) onaylı örneği (Certified Copy) ve ilgili eyaletin Secretary of State makamınca düzenlenmiş Apostil şerhi ibraz edilmelidir.

5. Yabancı Mahkemede Boşanmak Yerine Doğrudan Türkiye’de Boşanma Davası Açılması (MÖHUK m. 14 ve TMK m. 168)

Yurt dışında yaşayan Türk vatandaşları ve Mavi Kart sahipleri, bulundukları yabancı ülkede boşanma davası açmak zorunda değildir. Özellikle Almanya’da 1 yıllık zorunlu ayrılık süresi (Trennungsjahr) beklemek istemeyenler, yabancı ülkedeki yüksek mahkeme ve avukat masraflarından kaçınanlar veya hem boşanmayı hem de Türkiye’deki taşınmazların ve ziynetlerin paylaşımını tek seferde çözmek isteyenler, doğrudan Türkiye’deki Aile Mahkemesinde anlaşmalı veya çekişmeli boşanma davası açabilirler.

• Uygulanacak Hukuk (MÖHUK m. 14): Boşanma ve ayrılık sebepleri ve hükümleri, eşlerin müşterek milli hukukuna (her ikisi de Türk vatandaşı ise Türk Medeni Kanunu’na) tabidir. Taraflar ayrı vatandaşlıktaysa müşterek mutad mesken hukuku, bulunmadığı takdirde Türk hukuku uygulanır.
• Doğrudan Türkiye’de Anlaşmalı Boşanma (TMK m. 166/3): Evlilik en az 1 yıl sürmüşse, eşler Türkiye’deki avukatları aracılığıyla Anlaşmalı Boşanma Protokolü hazırlatabilirler. TMK m. 184/3 uyarınca anlaşmalı boşanmada hakimin tarafları bizzat dinlemesi kanuni şart olduğundan, avukatlar davayı önceden açıp duruşma gününü eşlerin Türkiye’ye izin veya tatil için geleceği tarihe göre planlar; eşler Türkiye’ye geldiklerinde 10 dakikalık tek bir duruşmada boşanma gerçekleşir ve kesinleşme ile nüfus tescili işlemleri avukatlarca tamamlanır.
• Doğrudan Türkiye’de Çekişmeli Boşanma (TMK m. 161–166): Çekişmeli boşanma davalarında ise tarafların Türkiye’ye gelmesine veya duruşmaya bizzat katılmasına hiç gerek yoktur. Avukata verilen fotoğraflı özel boşanma vekâletnamesi ile dava açılışından tanık dinlenmesine, kusur ve tazminat tespitinden kararın kesinleşmesine kadar tüm süreç uzaktan yürütülür.

6. Yabancı Boşanma Sonrasında Türkiye’deki Ev, Arsa, Banka Mevduatı ve Düğün Altınlarının (Ziynet) Paylaşımı

Yurt dışındaki mahkemeler (örneğin Alman Familiengericht veya Hollanda Rechtbank) boşanma kararı verirken çoğunlukla yalnızca kendi ülkelerindeki emeklilik puanlarını (Versorgungsausgleich) veya yerel taşınırları denkleştirir; Türkiye’de bulunan taşınmazlar (daire, yazlık, arsa, tarla), araçlar veya Türkiye bankalarındaki vadeli/vadesiz mevduat hesapları hakkında hüküm kurmazlar.

Bu durumda yurt dışında yaşayan eşlerin Türkiye’deki malvarlığı hakları şu kurallara göre korunur:

1. Edinilmiş Mallara Katılma Rejimi ve Katılma Alacağı (TMK m. 202–241): 1 Ocak 2002 tarihinden sonra evlilik birliği içinde Türkiye’de satın alınan taşınmazlar, araçlar ve banka birikimleri (kimin adına tescilli olursa olsun, kişisel mal olduğu kanıtlanmadıkça) edinilmiş mal sayılır. Yurt dışındaki birikimlerle Türkiye’de sadece bir eşin (örneğin kocanın veya kadının) üzerine tapu alınmış olsa dahi, diğer eşin bu taşınmazın karar tarihine en yakın güncel piyasa (sürüm) değerinin yarısı (1/2 oranında katılma alacağı) ve varsa kişisel katkısı oranında değer artış payı alacağı (TMK m. 227) üzerinde kanuni hakkı vardır.
2. 31 Temmuz 2026 Tarihli 7589 Sayılı Kanun Değişikliği (HMK m. 109/4): 7589 sayılı Kanun ile belirsiz alacak davası (HMK m. 107) yürürlükten kaldırılmış ve HMK m. 109’a 4. fıkra eklenmiştir. Buna göre mal rejimi tasfiyesi davaları kısmi dava olarak düşük bir başlangıç harcıyla açılabilir; mahkemece Türkiye’deki taşınmazların güncel rayiç değeri bilirkişi raporuyla tespit edildikten sonra, tahkikat sona erinceye kadar ıslaha gerek kalmaksızın talep sonucu bir defaya mahsus artırılabilir ve zamanaşımı artırılan kısım için de ilk dava tarihinde kesilmiş sayılır.
3. 10 Yıllık Zamanaşımı Süresi ve Başlangıcı: Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun yerleşik içtihatlarına göre boşanmada mal paylaşımı davalarında zamanaşımı süresi 10 yıldır. Yabancı mahkeme kararlarında bu 10 yıllık süre, yabancı kararın kesinleşmesi veya Türkiye’de tanıma/tenfiz kararının kesinleşmesi ile işlemeye başlar; ayrıca taşınmazın üçüncü kişilere kaçırılmasını önlemek için dava dilekçesiyle birlikte tapu kaydına ihtiyati tedbir konulması talep edilir.
4. Düğün Altınları (Ziynet Eşyası Alacağı) Davası: Düğünde takılan altın ve para takılarının Türkiye’de kasada bozdurulması, ev/araç alımında kullanılması veya eşte kalması halinde; aynen iadesi, mümkün değilse dava veya fiili ödeme tarihindeki güncel altın kuru üzerinden bedelinin tahsili için Türkiye’de Aile Mahkemesinde ziynet alacağı davası açılabilir.

7. Sıkça Sorulan Sorular

Almanya veya Hollanda’da yıllar önce boşandım ama Türkiye’de tanıtmadım; eski eşim vefat ederse bana miras veya borç kalır mı?

Yabancı mahkeme boşanma kararı kesinleşmiş olmakla birlikte Türkiye’de henüz tanınmamış veya nüfusa tescil edilmemişse, kağıt üzerinde nüfus kütüğünde sağ kalan eş olarak görünürsünüz. Ancak MÖHUK m. 58/2 uyarınca "Kesin hüküm veya kesin delil etkisi yabancı mahkeme kararının kesinleştiği andan itibaren hüküm ifade eder." Dolayısıyla yabancı boşanma kararı murisin ölümünden önce kesinleşmişse, sonradan yapılacak tanıma veya tescil işlemi geçmişe etkili olarak (yabancı kararın kesinleştiği tarihten itibaren) mirasçılık sıfatını ve borç sorumluluğunu ortadan kaldırır. Vefat eden eski eş için NHK m. 27/A uyarınca tek taraflı idari tescil başvurusu yapılması mümkündür.

Yabancı mahkemenin verdiği "Ortak Velayet" (Gemeinsames Sorgerecht / Gezamenlijk Gezag) kararı Türkiye’de tenfiz edilir mi?

Evet. Türkiye’nin İnsan Hakları Avrupa Sözleşmesi Ek 7 No’lu Protokolü onaylamasının ardından Yargıtay 2. Hukuk Dairesi içtihat değişikliğine gitmiş ve yabancı mahkemelerce verilen ortak velayet kararlarının Türk kamu düzenine açıkça aykırı olmadığını kabul etmiştir. Aile Mahkemesinde açılacak tenfiz davası ile ortak velayet kararı Türkiye’de de aynen geçerli kılınabilir.

Tanıma ve tenfiz davası için konsolosluktan çıkaracağım vekâletnamede hangi özellikler bulunmalıdır?

6100 sayılı HMK m. 74 ve Nüfus Hizmetleri Yönetmeliği uyarınca boşanma, tanıma ve tenfiz işlemleri kişiye sıkı sıkıya bağlı haklardandır. Bu nedenle T.C. Başkonsolosluğundan (veya Apostilli yabancı noterden) düzenlenecek vekâletnamenin mutlaka fotoğraflı olması ve metninde "yabancı mahkeme boşanma kararının tanınması ve tenfizi davası açmaya, nüfus müdürlüklerinde tescil ettirmeye" ilişkin açık özel yetki içermesi gerekir; ayrıca varsa eski eşin de kendi avukatına vekâlet vermesi süreci birkaç haftaya indirir.

Boşanma kararımız kesinleşti ancak Türkiye’deki evimizin tapusu eski eşimin üzerinde; Türkiye’ye gelmeden mal paylaşımı davası açabilir miyim?

Evet. Yabancı boşanma kararının Türkiye’de tanınması (veya idari tescili) ile eş zamanlı ya da hemen ardından, Türkiye’ye bizzat gelmenize gerek kalmaksızın avukatınız aracılığıyla Aile Mahkemesinde ihtiyati tedbir talepli mal rejiminin tasfiyesi ve katılma alacağı davası açılabilir; mahkemece tapu kaydına devir yasağı konularak taşınmazın güncel piyasa değerinin yarısı üzerinden alacağınız hesaplanır.