Suçun Hukuki Tanımı, Korunan Değer ve Unsurları
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 135 ilâ 138. maddelerinde düzenlenen kişisel verilere karşı suçlar, Anayasa m. 20/3 ve 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK) ile güvence altına alınan kişisel verilerin korunmasını isteme hakkını ceza hukuku yaptırımlarıyla korur. Kimliği belirli veya belirlenebilir gerçek kişiye ilişkin her türlü bilgi (ad-soyad, T.C. kimlik numarası, telefon numarası, adres, kamera görüntüsü, ses kaydı, IP adresi, banka ve sağlık kayıtları, müşteri portföyü) TCK anlamında kişisel veridir.
Kanun koyucu bu kapsamda üç ayrı suç tipi ihdas etmiştir: Kişisel verilerin hukuka aykırı olarak kaydedilmesi (TCK m. 135), kişisel verilerin bir başkasına verilmesi, yayılması veya ele geçirilmesi (TCK m. 136) ve kanunların belirlediği sürelerin geçmiş olmasına karşın verileri sistem içinde yok etmekle yükümlü olanların görevlerini yerine getirmemesi (TCK m. 138).
Uygulamada en kritik husus TCK m. 139/1 hükmüdür: Haberleşmenin gizliliği (m. 132-133) ve özel hayatın gizliliği (m. 134) suçları şikâyete bağlıyken; kişisel verilerin kaydedilmesi (TCK m. 135), verileri hukuka aykırı olarak verme veya ele geçirme (TCK m. 136) ve verileri yok etmeme (TCK m. 138) suçlarının soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı değildir ve CMK m. 253 uzlaştırma kapsamı dışındadır.
Temel Şekli, Nitelikli Halleri ve Ceza Hükümleri
Kişisel Verilerin Hukuka Aykırı Kaydedilmesi (TCK m. 135/1-2)
Hukuka aykırı olarak kişisel verileri kaydeden kimseye 1 yıldan 3 yıla kadar hapis cezası verilir (m. 135/1). Kişisel verinin, kişilerin siyasi, felsefi veya dini görüşlerine, ırki kökenlerine; hukuka aykırı olarak ahlaki eğilimlerine, cinsel yaşamlarına, sağlık durumlarına veya sendikal bağlantılarına (özel nitelikli / hassas kişisel veri) ilişkin olması halinde verilecek ceza yarı oranında artırılır (m. 135/2: 1 yıl 6 aydan 4 yıl 6 aya kadar hapis).
Kişisel Verileri Verme, Yayma veya Ele Geçirme (TCK m. 136/1)
Kişisel verileri, hukuka aykırı olarak bir başkasına veren, yayan veya ele geçiren kişi, 2 yıldan 4 yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Bir kişinin telefon numarasını, fotoğrafını veya kimlik bilgilerini rızası dışında sosyal medyada paylaşmak, WhatsApp gruplarında dağıtmak veya panel/sorgu sistemlerinden ele geçirmek bu suçu oluşturur.
Cinsel Suç Mağdurunun Beyan ve Görüntülerini Yayma (TCK m. 136/2)
Suçun konusunun, CMK m. 236/5-6 uyarınca kayda alınan cinsel saldırı veya çocukların cinsel istismarı mağdurunun beyan ve görüntülerine ilişkin olması halinde verilecek ceza bir kat artırılır (4 yıldan 8 yıla kadar hapis).
Kamu Görevlisi Tarafından veya Meslek ve Sanat Kolaylığıyla İşlenme (TCK m. 137)
TCK m. 135 ve m. 136’da tanımlanan suçların; kamu görevlisi tarafından ve görevinin verdiği yetki kötüye kullanılmak suretiyle (a bendi) ya da belli bir meslek ve sanatın sağladığı kolaylıktan yararlanmak suretiyle (b bendi - ör. banka çalışanı, GSM bayisi, sigorta acentesi, hastane personeli) işlenmesi halinde verilecek ceza yarı oranında artırılır.
Verileri Yok Etmeme Suçu (TCK m. 138)
Kanunların belirlediği sürelerin geçmiş olmasına karşın verileri sistem içinde yok etmekle yükümlü olanlara görevlerini yerine getirmemeleri halinde 1 yıldan 2 yıla kadar hapis cezası verilir. Suçun konusunun CMK hükümlerine göre ortadan kaldırılması veya yok edilmesi gereken veri olması halinde ceza bir kat artırılır.
Yargıtay Uygulama İlkeleri ve İspat Kriterleri
- Telefon Numarası ve Fotoğrafın Kişisel Veri Niteliği (Yargıtay 12. CD): Bir gerçek kişiye ait cep telefonu numarası, T.C. kimlik numarası, plaka bilgisi ve kişinin yüzünün seçilebildiği fotoğraf/video görüntüleri TCK m. 136 anlamında kişisel veridir. Başkasına ait telefon numarasının eskort sitelerine veya sosyal medyaya rıza dışı yazılması TCK m. 136/1 suçunu oluşturur.
- Sahte Sosyal Medya Hesabında Başkasının Fotoğrafını Kullanma: Bir kimsenin herkese açık sosyal medya profilinde paylaştığı fotoğrafları dahi olsa, sahibinin rızası olmaksızın kopyalanarak onun adına veya başka bir isimle açılan sahte (fake) hesapta kullanılması Yargıtay Ceza Genel Kurulu ve 12. CD kararlarına göre TCK m. 136/1 (kişisel verileri ele geçirme ve yayma) suçunu oluşturur.
- Müşteri Portföyü ve Veri Tabanının Eski Çalışan Tarafından Kopyalanması: Şirketten ayrılan çalışanın işyerindeki gerçek kişi müşterilere ait telefon ve iletişim listesini kendi flash belleğine kopyalayıp yeni işyerinde kullanması halinde TCK m. 136/1 ve TCK m. 137/1-b (meslek ve sanatın sağladığı kolaylık) hükümleri uygulanır.
- Şikâyetten Vazgeçmenin Kamu Davasını Düşürmemesi: TCK m. 139/1’de kişisel veri suçları şikâyete tabi tutulmadığından, müşteki duruşmada şikâyetinden vazgeçse dahi yargılamaya resen devam olunur.
Ceza Muhakemesi Süreci: Soruşturmadan Kanun Yoluna
1. Soruşturma Aşaması (CMK m. 158-174)
Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından ihbar veya şikâyet üzerine delillerin toplanması, şüpheli ifadesinin alınması ve koruma tedbirlerinin (adli kontrol/tutuklama) değerlendirilmesi.
2. Alternatif Çözüm Yolları (CMK m. 253 / TCK m. 75)
Suçun uzlaştırma veya önödeme kapsamında olması halinde kamu davası açılmadan önce uzlaştırma bürosu veya önödeme ihtarı işlemlerinin yürütülmesi.
3. İddianamenin Değerlendirilmesi ve Kovuşturma (CMK m. 170-222)
Yeterli şüphe oluştuğunda düzenlenen iddianamenin görevli mahkemece kabulü ile kovuşturma (duruşma) aşamasına geçilmesi ve delillerin tartışılması.
4. Hüküm ve Bireyselleştirme Kurumları (CMK m. 223, 231 / TCK m. 50-51)
Yargılama sonunda beraat, mahkûmiyet, kısa süreli hapis cezasının seçenek yaptırımlara çevrilmesi, erteleme veya koşulları varsa HAGB kararı verilmesi.
5. Kanun Yolları ve İnfaz (CMK m. 272-307 / 5275 s. Kanun)
İlk derece mahkemesi kararına karşı tebliğden itibaren 2 hafta içinde Bölge Adliye Mahkemesi (İstinaf) ve koşulları varsa Yargıtay (Temyiz) denetimi.
Sık Sorulan Sorular
Başkasının telefon numarasını veya fotoğrafını izinsiz paylaşmak hangi suçu oluşturur?
Telefon numarası ve fotoğraf kişisel veri niteliğinde olduğundan, bunların sahibinin rızası dışında başkasına verilmesi veya sosyal medyada/gruplarda paylaşılması TCK m. 136/1 uyarınca 2 yıldan 4 yıla kadar hapis cezası gerektiren "kişisel verileri hukuka aykırı olarak verme veya yayma" suçunu oluşturur.
Kişisel verileri yayma veya ele geçirme suçunda şikâyetten vazgeçilirse dava düşer mi?
Hayır. TCK m. 139/1 açık hükmü uyarınca TCK m. 135, 136 ve 138’de düzenlenen kişisel veri suçları şikâyete bağlı değildir ve uzlaştırma kapsamında yer almaz; şikâyetten vazgeçilse dahi kamu davası resen yürütülür.
İnternetteki yasa dışı sorgu panellerinden (MERNİS/panel) başkasının kimlik ve adres bilgilerine bakmak suç mudur?
Evet. Yasa dışı sorgu panelleri üzerinden gerçek kişilerin kimlik, adres, aile ve telefon bilgilerini sorgulamak ve elde etmek TCK m. 136/1 uyarınca kişisel verileri hukuka aykırı olarak ele geçirme suçunu oluşturur ve birden fazla kişiye karşı işlendiğinde zincirleme suç veya mağdur sayısınca ceza gündeme gelir.
Banka veya GSM operatörü çalışanının müşteri bilgilerini üçüncü kişiye vermesinin cezası nedir?
Bu durumda TCK m. 136/1 kapsamındaki 2 yıldan 4 yıla kadar hapis cezası, TCK m. 137/1-b (belli bir meslek ve sanatın sağladığı kolaylıktan yararlanma) uyarınca yarı oranında artırılarak 3 yıldan 6 yıla kadar hapis cezası üzerinden tayin edilir.
İlgili Ceza Kanunları, Muhakeme Kurumları ve Başvuru Dilekçeleri
İlgili Çalışma Alanları
İlgili Ceza Mevzuatı
İlgili Dilekçe Rehberleri
- Cumhuriyet Başsavcılığı Suç Duyurusu (Şikâyet) Dilekçesi Rehberi (CMK m. 158)
- Kovuşturmaya Yer Olmadığına Dair Karara (KYOK) İtiraz Dilekçesi Rehberi (CMK m. 173)
- Tutuklama ve Adli Kontrol Kararına İtiraz Dilekçesi Rehberi (CMK m. 101, 105, 267)
- Bölge Adliye Mahkemesi (BAM) İstinaf Başvuru Dilekçesi Rehberi (HMK m. 342 / CMK m. 273)
Ceza Muhakemesi & İnfaz Kurumları
- HAGB (CMK m. 231)
- KYOK / Takipsizlik (CMK m. 172)
- Tutuklama & Adli Kontrol (CMK m. 100)
- Etkin Pişmanlık & Haksız Tahrik (TCK m. 29, 168)
- Uzlaştırma & Önödeme (CMK m. 253)
- Basit Yargılama & Seri Muhakeme (CMK m. 250-251)
- Denetimli Serbestlik & İnfaz (5275 s. K.)
- Erteleme & Seçenek Yaptırımlar (TCK m. 50-51)
Bu sayfada yer alan ceza hukuku bilgileri 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu ve ilgili özel ceza kanunları hükümleri çerçevesinde genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Her ceza soruşturması ve kovuşturması somut olayın delil durumuna göre değerlendirilir.