Suçun Hukuki Tanımı, Korunan Değer ve Unsurları
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 116. maddesinde düzenlenen konut dokunulmazlığının ihlali suçu, Anayasa m. 21 ile güvence altına alınan konut dokunulmazlığını, bireyin özel yaşam alanındaki kişisel güvenliğini ve iç huzurunu korur. Suç; bir kimsenin konutuna veya konutunun eklentilerine rızasına aykırı olarak girilmesi ya da rıza ile girildikten sonra buradan çıkılmaması (TCK m. 116/1) suretiyle işlenir.
Kanun koyucu TCK m. 116/2’de açık bir rızaya gerek duyulmaksızın girilmesi mutat (olağan) olan yerler dışında kalan işyerleri ve eklentilerini de koruma altına almıştır. Suçun cebir veya tehdit kullanılmak suretiyle ya da gece vakti (TCK m. 6/1-e uyarınca güneşin batmasından bir saat sonra başlayıp doğmasından bir saat evvele kadar devam eden süre) işlenmesi halinde (TCK m. 116/4) ceza 1 yıldan 3 yıla kadar hapistir ve suç şikâyete tabi olmaktan çıkar.
Ayrıca TCK m. 119 ortak hükmü uyarınca konut dokunulmazlığını ihlal suçunun; silahla, kişinin kendisini tanınmayacak bir hale koyması suretiyle, birden fazla kişi tarafından birlikte veya kamu görevinin sağladığı nüfuz kötüye kullanılmak suretiyle işlenmesi halinde verilecek ceza bir kat artırılır.
Temel Şekli, Nitelikli Halleri ve Ceza Hükümleri
Konut ve Konut Eklentisine Rıza Dışı Girme veya Çıkmama (TCK m. 116/1)
Bir kimsenin konutuna, konutunun eklentilerine (bahçe, garaj, kömürlük, apartman merdiven boşluğu) rızasına aykırı olarak giren veya rıza ile girdikten sonra buradan çıkmayan kişi, mağdurun şikâyeti üzerine 6 aydan 2 yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. CMK m. 253 uyarınca uzlaştırmaya tabidir.
İşyeri ve Eklentilerinin Dokunulmazlığını İhlal (TCK m. 116/2)
Açık bir rızaya gerek duyulmaksızın girilmesi mutat olan yerler (market, mağaza, restoran müşteri alanı vb.) dışında kalan işyerleri ve eklentilerine (avukatlık bürosu, doktor muayenehanesi, fabrika sahası, mağazanın personel deposu veya mesai saati dışında kilitli işyeri) rıza dışı girilmesi halinde şikâyet üzerine 6 aydan 1 yıla kadar hapis veya adlî para cezası verilir.
Evlilik Birliği ve Ortak Konutta Rıza (TCK m. 116/3)
Evlilik birliğinde aile bireylerinden ya da konutun veya işyerinin birden fazla kişi tarafından ortak kullanılması durumunda, bu kişilerden birinin (meşru bir amaç için) rıza göstermesi halinde suç oluşmaz. Ancak bunun için rıza açıklamasının meşru bir amaca yönelik olması şarttır.
Cebir, Tehdit veya Gece Vakti İşlenme Nitelikli Hali (TCK m. 116/4)
Fiilin, cebir veya tehdit kullanılmak suretiyle ya da gece vakti işlenmesi halinde, 1 yıldan 3 yıla kadar hapis cezasına hükmolunur. Bu fıkra kapsamındaki eylemler şikâyete bağlı değildir ve resen soruşturulur.
Silahla veya Birden Fazla Kişiyle Birlikte İşlenme (TCK m. 119/1)
Konut dokunulmazlığının ihlali suçunun silahla, kişinin kendisini tanınmayacak bir hale koyması suretiyle, imzasız mektupla veya özel işaretlerle, birden fazla kişi tarafından birlikte veya örgüt gücüyle işlenmesi halinde verilecek ceza bir kat artırılır.
Yargıtay Uygulama İlkeleri ve İspat Kriterleri
- Apartman Ortak Alanları ve Bahçenin "Eklenti" Niteliği (Yargıtay CGK): Etrafı duvar, çit veya tel örgü ile çevrili ev bahçesi ile dış kapısı kapalı/kilitli tutulan apartmanların koridor, sahanlık, bodrum ve çatı katları konutun eklentisi sayılır; bu alanlara izinsiz girilmesiyle TCK m. 116/1 suçu tamamlanır.
- Kiracı ile Ev Sahibi İlişkisinde Şikâyet Hakkı: Kiralanan bir konutta konut dokunulmazlığı hakkı malike (ev sahibine) değil, konutu fiilen kullanan kiracıya aittir. Ev sahibinin kiracının rızası olmaksızın yedek anahtarla kiralanan eve girmesi TCK m. 116/1 kapsamında konut dokunulmazlığının ihlali suçunu oluşturur.
- Hırsızlık Amacıyla Konuta Girilmesinde Şikâyet Aranmaması (TCK m. 142/4): Konut dokunulmazlığının ihlali suçunun hırsızlık suçunu işlemek amacıyla (gündüz vakti dahi olsa) gerçekleştirilmesi halinde, TCK m. 142/4 uyarınca bu suçtan dolayı soruşturma ve kovuşturma yapılabilmesi için mağdurun şikâyeti aranmaz.
- Terk Edilmiş veya Henüz Taşınılmamış Boş Daireler: Bir yerin konut sayılabilmesi için oranın fiilen yaşam alanı olarak özgülenmiş olması gerekir (yazlık evler kışın boş olsa da konuttur); ancak inşaat halindeki veya tamamen tahliye edilip kimsenin oturmadığı boş daireye girilmesi TCK m. 116 kapsamında konut dokunulmazlığını ihlal oluşturmaz.
Ceza Muhakemesi Süreci: Soruşturmadan Kanun Yoluna
1. Soruşturma Aşaması (CMK m. 158-174)
Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından ihbar veya şikâyet üzerine delillerin toplanması, şüpheli ifadesinin alınması ve koruma tedbirlerinin (adli kontrol/tutuklama) değerlendirilmesi.
2. Alternatif Çözüm Yolları (CMK m. 253 / TCK m. 75)
Suçun uzlaştırma veya önödeme kapsamında olması halinde kamu davası açılmadan önce uzlaştırma bürosu veya önödeme ihtarı işlemlerinin yürütülmesi.
3. İddianamenin Değerlendirilmesi ve Kovuşturma (CMK m. 170-222)
Yeterli şüphe oluştuğunda düzenlenen iddianamenin görevli mahkemece kabulü ile kovuşturma (duruşma) aşamasına geçilmesi ve delillerin tartışılması.
4. Hüküm ve Bireyselleştirme Kurumları (CMK m. 223, 231 / TCK m. 50-51)
Yargılama sonunda beraat, mahkûmiyet, kısa süreli hapis cezasının seçenek yaptırımlara çevrilmesi, erteleme veya koşulları varsa HAGB kararı verilmesi.
5. Kanun Yolları ve İnfaz (CMK m. 272-307 / 5275 s. Kanun)
İlk derece mahkemesi kararına karşı tebliğden itibaren 2 hafta içinde Bölge Adliye Mahkemesi (İstinaf) ve koşulları varsa Yargıtay (Temyiz) denetimi.
Sık Sorulan Sorular
Ev sahibi kiracının izni olmadan kiralanan eve girebilir mi?
Hayır. Kira sözleşmesi devam ettiği sürece konut üzerindeki zilyetlik ve dokunulmazlık hakkı kiracıya aittir. Ev sahibinin kiracının rızası dışında konuta veya eklentisine girmesi TCK m. 116/1 uyarınca konut dokunulmazlığını ihlal suçunu oluşturur.
Apartman bahçesine veya merdiven boşluğuna izinsiz girmek suç mudur?
Evet. Yargıtay Ceza Genel Kurulu kararlarına göre etrafı çevrili bahçe ve apartman merdiven boşluğu/bodrumu konutun "eklentisi" niteliğindedir. Buraya hak sahibinin rızasına aykırı girilmesi TCK m. 116 kapsamında suç oluşturur.
Gece vakti konut dokunulmazlığını ihlal suçunda şikâyetten vazgeçilirse dava düşer mi?
Hayır. TCK m. 116/4 uyarınca gece vakti veya cebir/tehdit kullanılarak işlenen konut dokunulmazlığını ihlal suçu takibi şikâyete bağlı bir suç değildir; mağdur şikâyetinden vazgeçse dahi kamu davası resen devam eder.
Ayrılık veya uzaklaştırma kararı olan eşin ortak konuta girmesi suç oluşturur mu?
6284 sayılı Kanun uyarınca müşterek konuttan uzaklaştırma ve konuta yaklaşmama tedbiri verilen eşin ortak konutu kullanma hakkı askıya alındığından, rıza dışında konuta girmesi konut dokunulmazlığını ihlal suçunu oluşturur.
İlgili Ceza Kanunları, Muhakeme Kurumları ve Başvuru Dilekçeleri
İlgili Çalışma Alanları
İlgili Ceza Mevzuatı
İlgili Dilekçe Rehberleri
Ceza Muhakemesi & İnfaz Kurumları
- HAGB (CMK m. 231)
- KYOK / Takipsizlik (CMK m. 172)
- Tutuklama & Adli Kontrol (CMK m. 100)
- Etkin Pişmanlık & Haksız Tahrik (TCK m. 29, 168)
- Uzlaştırma & Önödeme (CMK m. 253)
- Basit Yargılama & Seri Muhakeme (CMK m. 250-251)
- Denetimli Serbestlik & İnfaz (5275 s. K.)
- Erteleme & Seçenek Yaptırımlar (TCK m. 50-51)
Bu sayfada yer alan ceza hukuku bilgileri 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu ve ilgili özel ceza kanunları hükümleri çerçevesinde genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Her ceza soruşturması ve kovuşturması somut olayın delil durumuna göre değerlendirilir.