Miras Payı & Saklı Pay Hesaplayıcı
TMK m. 495–506 Yasal Miras Payı ve Saklı Pay Oranları Tablosu
Sağ kalan eşin bulunup bulunmamasına ve mirasçı zümresine göre tereke üzerindeki paylar.
| Mirasçı durumu | Yasal miras payı | Saklı pay oranı (tereke üzerinden) | Tasarruf edilebilir kısım |
|---|---|---|---|
| Sağ kalan eş + Çocuklar (1. Zümre) | Eş 1/4 (%25), Çocuklar 3/4 (%75) | Eş %25 + Çocuklar %37,5 = %62,5 | %37,5 (3/8) |
| Yalnızca Çocuklar (Eş yok) | Çocuklar 4/4 (%100) | Çocuklar %50 (1/2) | %50 (1/2) |
| Sağ kalan eş + Anne ve Baba (2. Zümre) | Eş 1/2 (%50), Anne-Baba 1/2 (%50) | Eş %50 + Anne-Baba %12,5 = %62,5 | %37,5 (3/8) |
| Sağ kalan eş + Kardeşler (Anne-Baba vefat) | Eş 1/2 (%50), Kardeşler 1/2 (%50) | Yalnızca Eş %50 (Kardeşlerin saklı payı yok) | %50 (1/2) |
| Yalnızca Anne ve Baba (Eş ve çocuk yok) | Anne 1/2 (%50), Baba 1/2 (%50) | Anne %12,5 + Baba %12,5 = %25 | %75 (3/4) |
| Yalnızca Kardeşler (Eş, çocuk, anne-baba yok) | Kardeşler 4/4 (%100) | %0 (Saklı pay yok) | %100 (Tamamı) |
| Sağ kalan eş + Büyükanne/Büyükbaba (3. Zümre) | Eş 3/4 (%75), 3. Zümre 1/4 (%25) | Yalnızca Eş %56,25 (9/16) | %43,75 (7/16) |
| Yalnızca Sağ Kalan Eş (Hiçbir zümrede mirasçı yok) | Eş 4/4 (%100) | Eş %75 (3/4) | %25 (1/4) |
Hesaplama Yöntemi ve Hukuki Çerçeve
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nda yasal mirasçılık "zümre (derece) sistemi" üzerine kurulmuştur. Bir önceki zümrede en az bir mirasçı hayatta olduğu sürece (mirası reddetmemiş veya mirastan çıkarılmamışsa) bir sonraki zümre mirasçı olamaz. Sağ kalan eş ise zümre mirasçısı olmayıp her zümreyle birlikte farklı oranlarda mirasçı olur (TMK m. 499).
Birinci zümre mirasbırakanın altsoyudur (çocukları, kendisinden önce ölen çocuklarının yerini alan torunları - TMK m. 495). İkinci zümre mirasbırakanın ana ve babası ile onların altsoyudur (kardeşler, yeğenler - TMK m. 496). Üçüncü zümre ise büyükana ve büyükbabalar ile onların altsoyudur (amca, hala, dayı, teyze - TMK m. 497).
Mirasbırakan vasiyetname veya miras sözleşmesiyle malvarlığının tamamını dilediği gibi dağıtamaz; belirli mirasçıların kanunen korunan "saklı payları (mahfuz hisseleri)" vardır (TMK m. 506). Altsoyun saklı payı yasal miras payının yarısı (1/2); ana ve babadan her birinin saklı payı yasal miras payının dörtte biri (1/4); sağ kalan eşin saklı payı ise 1. veya 2. zümreyle birlikte mirasçı ise yasal miras payının tamamı (4/4), tek başına veya 3. zümreyle mirasçı ise yasal miras payının dörtte üçüdür (3/4).
5650 sayılı Kanun ile 2007 yılında yapılan değişiklikle "kardeşlerin saklı payı" kaldırılmıştır. Dolayısıyla altsoyu bulunmayan mirasbırakan, anne ve babası da vefat etmişse (sağ kalan eşin saklı payı hariç) kardeşlerine kalacak miras payının tamamı üzerinde vasiyetname ile tasarruf edebilir. Saklı payları toplamı düşüldükten sonra kalan kısım mirasbırakanın "tasarruf edilebilir kısmı (tasarruf nisabı)" olup bunu aşan kazandırmalara karşı "tenkis davası" (TMK m. 560) açılabilir.
Formül ve Yasal Parametreler
1. Zümre (Altsoy) + Sağ Kalan Eş
Sağ kalan eş: 1/4 (%25, saklı payı %25) | Çocuklar toplamı: 3/4 (%75, saklı pay toplamı %37,5) | Tasarruf edilebilir kısım: %37,5.
2. Zümre (Anne-Baba) + Sağ Kalan Eş
Sağ kalan eş: 1/2 (%50, saklı payı %50) | Anne ve Baba toplamı: 1/2 (%25 + %25, saklı pay toplamı %12,5) | Kardeşlerin saklı payı: %0.
Tasarruf Edilebilir Kısım (TMK m. 505)
Net Tereke Değeri − Tüm Mirasçıların Saklı Payları Toplamı.
Sıkça Sorulan Sorular
Çocuğu olmayan kişinin mirası kime kalır, eşi tamamını alır mı?
Çocuğu (altsoyu) olmayan kişinin mirasının tamamı doğrudan eşine kalmaz. Mirasbırakanın anne veya babası ya da onların altsoyu (kardeşleri, yeğenleri - 2. zümre) hayattaysa sağ kalan eş mirasın 1/2’sini (%50), anne-baba/kardeşler diğer 1/2’sini alır. 2. zümrede kimse yoksa ve 3. zümre (büyükanne, büyükbaba, amca, hala, dayı, teyze) hayattaysa eş 3/4’ünü alır. Ancak 1., 2. ve 3. zümrede hiçbir mirasçı yoksa sağ kalan eş mirasın tamamını (4/4) tek başına alır.
Kardeşlerin saklı payı var mı, vasiyetnameye itiraz (tenkis) edebilirler mi?
Hayır. 2007 yılında yürürlüğe giren 5650 sayılı Kanun ile TMK m. 506’da yapılan değişiklikle kardeşlerin saklı pay mirasçılığı kaldırılmıştır. Bu nedenle altsoyu ve anne-babası hayatta olmayan kişi, vasiyetname ile kardeşlerine kalacak miras payının tamamını üçüncü bir kişiye veya eşine bırakabilir; kardeşler saklı pay ihlaline dayalı tenkis davası açamaz.
Boşanan eş mirasçı olabilir mi?
Boşanma kararının kesinleşmesiyle eşlerin birbirine karşı yasal mirasçılık sıfatı sona erer (TMK m. 181/1). Boşanma davası devam ederken eşlerden biri ölürse, ölen eşin mirasçılarından biri davaya devam edip sağ kalan eşin kusurunu ispatlarsa sağ kalan eş yine mirasçı olamaz (TMK m. 181/2).