Kavramın Tanımı ve Hukuki Çerçevesi
2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu (İİK) m. 89, takip borçlusunun üçüncü kişilerdeki (bankalardaki, iş yaptığı şirketlerdeki, müşterilerindeki vb.) hamiline ait olmayan veya cirosu kabil bir senede dayanmayan alacaklarının ve taşınır mallarının haczinde uygulanan çok sıkı ve kademeli bir ihbarname usulüdür. Kendisine İİK m. 89 ihbarnamesi tebliğ edilen üçüncü kişi, takip borçlusuna gerçekte bir kuruş dahi borcu olmasa bile, kanunda öngörülen kesin süreler içinde usulüne uygun itiraz etmezse borç kendi zimmetinde sayılır ve başkasının borcunu kendi malvarlığından ödemek zorunda kalır! Birinci aşamada (İİK m. 89/1-2) icra dairesi tarafından üçüncü kişiye "Birinci Haciz İhbarnamesi (89/1)" gönderilerek; borçlunun kendisinde alacağı veya malı bulunduğunun iddia edildiği, bundan böyle borcu yalnız icra dairesine ödeyebileceği (borçluya yapılan ödemenin geçersiz olacağı) ve borcu yoksa veya mal yedinde değilse yahut haciz tebliğinden önce borç ödenmiş/tüketilmişse bu durumu "haciz ihbarnamesinin kendisine tebliğinden itibaren yedi (7) gün içinde" icra dairesine yazılı veya sözlü olarak bildirmesi ihtar olunur.
Üçüncü kişi tebliğ tarihinden itibaren 7 gün içinde birinci haciz ihbarnamesine (89/1) itiraz ederse, borç zimmetinde sayılmaz ve 89/2 gönderilemez (alacaklı üçüncü kişinin gerçeğe aykırı beyanda bulunduğunu iddia ediyorsa İİK m. 89/4 uyarınca icra mahkemesinde ceza ve tazminat davası açabilir). Ancak üçüncü kişi 89/1 haciz ihbarnamesine 7 gün içinde itiraz etmezse, mal yedinde ve borç zimmetinde sayılır! Bunun üzerine ikinci aşamada (İİK m. 89/3) üçüncü kişiye "İkinci Haciz İhbarnamesi (89/2)" gönderilerek; birinci ihbarnameye süresinde itiraz etmediği için borcun zimmetinde sayıldığı, ancak bu ikinci ihbarnamenin tebliğinden itibaren "yedi (7) gün içinde" yine aynı sebeplerle icra dairesine itiraz edebileceği, itiraz etmediği takdirde zimmetinde sayılan borcu icra dairesine ödemesi veya malı teslim etmesi istenir.
Üçüncü kişi ikinci haciz ihbarnamesine (89/2) de 7 gün içinde itiraz etmezse, kendisine son şans olarak "Üçüncü Haciz İhbarnamesi (89/3 - Bildirim)" tebliğ edilir! İİK m. 89/3 uyarınca üçüncü haciz ihbarnamesinde üçüncü kişiye; "tebliğden itibaren onbeş (15) gün içinde" parayı icra dairesine ödemesi veya aynı "15 gün içinde" icra takibinin yapıldığı veya yerleşim yerinin bulunduğu yer mahkemesinde (genel mahkemede) alacaklıya karşı "menfi tespit davası" açması, aksi takdirde zimmetinde sayılan borcu ödemeye (zorla haczedilerek tahsiline) mecbur tutulacağı bildirilir. Üçüncü kişi 15 gün içinde "menfi tespit davası" açar ve "dava açıldığına dair belgeyi bildirimin yapıldığı tarihten itibaren yirmi (20) gün içinde ilgili icra dairesine teslim ederse", hakkında yürütülen cebri icra işlemleri dava sonunda verilen kararın kesinleşmesine kadar kendiliğinden durur! Bu davada üçüncü kişi, takip borçlusuna borcu olmadığını veya malın yedinde bulunmadığını ispat etmeye mecburdur; davayı kaybederse dava konusu şeyin %20'sinden aşağı olmamak üzere tazminata mahkûm edilir.
Şartları ve Uygulama İlkeleri
- Birinci haciz ihbarnamesine (89/1) ve ikinci haciz ihbarnamesine (89/2) itiraz süresi, her bir ihbarnamenin tebliğinden itibaren "7 gün"dür ve itiraz doğrudan icra dairesine yapılır (İİK m. 89/2-3).
- Hem 89/1 hem de 89/2 ihbarnamesine 7 gün içinde itiraz etmeyen üçüncü kişiye "Üçüncü Haciz İhbarnamesi (89/3)" gönderilir; bu aşamada artık icra dairesine basit dilekçeyle itiraz edilemez!
- 89/3 ihbarnamesini alan üçüncü kişi cebri icradan kurtulmak için tebliğden itibaren "15 gün içinde" genel mahkemede "menfi tespit davası" açmalı ve dava açtığına dair belgeyi tebliğden itibaren "20 gün içinde" icra dosyasına sunmalıdır (İİK m. 89/3).
- İİK m. 89/3 uyarınca süresinde açılan menfi tespit davası (İİK m. 72'deki genel menfi tespit davasından farklı olarak) teminat yatırmaya gerek olmaksızın üçüncü kişi hakkındaki icra işlemlerini kendiliğinden durdurur.
- Üçüncü kişi 89/1 veya 89/2 ihbarnamesine gerçeğe aykırı olarak itiraz etmişse, alacaklı İİK m. 89/4 ve m. 338/1 uyarınca "icra mahkemesinde" hem gerçeğe aykırı beyanda bulunma suçundan ceza hem de haksız çıkılan tutar kadar tazminat davası açabilir.
Üçüncü Kişilerdeki Hak ve Alacakların Haczi: İİK m. 89/1, 89/2 ve 89/3 Haciz İhbarnameleri Hakkında Sık Sorulan Sorular
Şirketimize hiç tanımadığımız bir borçlu için İİK m. 89/1 haciz ihbarnamesi geldi; "bizim bu kişiyle hiçbir ticari ilişkimiz yok" diyerek cevap vermesek ne olur?
En ağır hukuki hatalardan biri ihbarnameyi yanıtsız bırakmaktır. İİK m. 89 uyarınca takip borçlusunu hiç tanımasanız ve hiçbir borcunuz olmasa dahi, 89/1 ve 89/2 ihbarnamelerine 7'şer gün içinde icra dairesine itiraz etmez ve 89/3 tebliğinden itibaren 15 gün içinde menfi tespit davası açmazsanız, ihbarnamede yazılı borç miktarı kesin olarak sizin zimmetinizde sayılır ve kendi banka hesaplarınız ile mallarınız haczedilir!
Takip borçlusuyla henüz devam eden bir sözleşmemiz var ancak doğmuş bir hak edişi yok; 89/1 ihbarnamesi "ileride doğacak (müstakbel) alacakları" da haczeder mi?
Yerleşik Yargıtay içtihatlarına göre; İİK m. 89/1 haciz ihbarnamesi kural olarak ihbarnamenin üçüncü kişiye tebliğ edildiği anda "mevcut ve doğmuş olan" alacaklar ile "taraflar arasında mevcut ve süregelen bir hukuki ilişkiden (örneğin kira sözleşmesi, bayilik, POS hesabı veya eser/müteahhitlik sözleşmesinden) doğacak olan" alacakları kapsar. Buna karşılık ihbarname tebliği anında taraflar arasında hiçbir hukuki ilişki (temel sözleşme) yoksa, salt "doğacak alacakların haczi" kaydı sonuç doğurmaz.
Üçüncü kişi kusuru olmaksızın (örneğin usulsüz tebligat nedeniyle) 89/1 ve 89/2 ihbarnamelerine itiraz edememişse ne yapabilir?
Tebligat usulsüz yapılmışsa üçüncü kişi öğrenme tarihinden itibaren 7 gün içinde bir yandan İcra Mahkemesine başvurarak İİK m. 16 ve Tebligat Kanunu m. 32 uyarınca "usulsüz tebligat şikâyetinde" bulunup tebligatı öğrenme tarihine göre düzeltilmeli, aynı gün icra müdürlüğüne de haciz ihbarnamesine itiraz dilekçesini sunmalıdır (kusuru olmaksızın bir engelle süreyi kaçırmışsa İİK m. 65 kıyasen gecikmiş itiraz olanağı da bulunmaktadır).
Üçüncü Kişilerdeki Hak ve Alacakların Haczi: İİK m. 89/1, 89/2 ve 89/3 Haciz İhbarnameleri İle İlgili Kanun, İçtihat ve Hesaplama Rehberleri
İlgili Temel Kanunlar
Bu madde Türk hukuku mevzuatı çerçevesinde genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut uyuşmazlıklar için hukuki görüş niteliği taşımaz.