Kavramın Tanımı ve Hukuki Çerçevesi
Türk yargı sisteminde 20 Temmuz 2016 tarihinde Bölge Adliye Mahkemeleri (BAM) ve Bölge İdare Mahkemelerinin (BİM) faaliyete geçmesiyle üç dereceli yargılama (ilk derece, istinaf ve temyiz) sistemine geçilmiştir. "İstinaf", ilk derece mahkemelerinden verilen ve kesin olmayan nihai kararlara karşı başvurulan, hem "maddi vakıa (delil ve olgu)" hem de "hukuki uygunluk" denetimi yapan ikinci derece olağan kanun yoludur. İstinaf mahkemesi ilk derece kararını hukuka uygun bulursa istinaf başvurusunu esastan reddeder; usul hatası varsa kararı kaldırıp dosyayı geri gönderir; esasa ilişkin eksiklik veya hata varsa yeniden duruşma açarak veya dosya üzerinden ilk derece kararını kaldırıp "yeniden esas hakkında hüküm" kurabilir (HMK m. 353, CMK m. 280).
"Temyiz" ise Bölge Adliye veya Bölge İdare Mahkemesi hukuk, ceza ve idari dava dairelerinden verilen temyizi kabil nihai kararlara karşı Yargıtay veya Danıştay nezdinde başvurulan ve yalnızca "hukukun doğru uygulanıp uygulanmadığını (hukuki denetim)" inceleyen üçüncü derece olağan kanun yoludur (HMK m. 361, CMK m. 288). Malvarlığı davalarında hem istinaf hem de temyiz yoluna başvurabilmek için dava değerinin her yıl yeniden değerleme oranında güncellenen "parasal kesinlik sınırını" (HMK m. 341 ve m. 362; İYUK m. 45 ve m. 46) aşması gerekir; ancak manevi tazminat davalarında Anayasa Mahkemesi iptal kararları uyarınca miktar sınırına bakılmaksızın istinaf ve temyiz yolu açıktır.
7499 sayılı Kanun (8. Yargı Paketi) ile yapılan ve 1 Haziran 2024 tarihinde yürürlüğe giren değişikliklerle adli yargıda kanun yolu süreleri yeknesaklaştırılmıştır: Hukuk yargılamasında (HMK m. 345, m. 361), iş mahkemelerinde (7036 s. K. m. 7), icra mahkemelerinde (İİK m. 363-364) ve ceza muhakemesinde (CMK m. 273, m. 291) hem istinaf hem de temyiz başvuru süresi "gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki hafta" olarak belirlenmiştir. İdari yargıda (2577 s. İYUK m. 45-46) ise genel istinaf ve temyiz süresi kararın tebliğinden itibaren "otuz gün"dür (ivedi yargılama usulünde 15 gün).
Şartları ve Uygulama İlkeleri
- Adli yargıda (Hukuk, Ceza, İş, Ticaret, Aile ve İcra Mahkemeleri) istinaf ve temyiz süresi gerekçeli kararın tebliğinden itibaren 2 haftadır (01.06.2024 sonrası).
- İdari yargıda (İdare ve Vergi Mahkemeleri) genel istinaf ve temyiz başvuru süresi kararın tebliğinden itibaren 30 gündür (İYUK m. 45-46).
- İstinaf mahkemesi (BAM/BİM) hem delil/vakıa hem hukuk denetimi yapar; temyiz mercii (Yargıtay/Danıştay) ise yalnız hukuka uygunluk denetimi yapar.
- Hukuk davalarında başvuruda bulunan tarafın aleyhine karar bozulamaz veya değiştirilemez ("aleyhe bozma/değiştirme yasağı" - reformatio in peius); karşı taraf da kanun yoluna başvurmuşsa bu yasak kalkar.
- Kişiler hukuku, aile hukuku (boşanma vb.) ve taşınmazın aynına ilişkin ilamlar ile ceza mahkûmiyet hükümleri kesinleşmedikçe icra/infaz edilemez (HMK m. 350, m. 367; CGTİHK m. 4).
İstinaf ve Temyiz Kanun Yolları Hakkında Sık Sorulan Sorular
Duruşmada yüzüne karşı kısa karar okunan (tefhim edilen) taraf için kanun yolu süresi duruşma gününden mi başlar?
Hayır. Anayasa Mahkemesinin iptal kararları ve 7499 sayılı Kanun değişiklikleri sonucunda, hem hukuk ve iş mahkemelerinde hem de ceza ve icra mahkemelerinde istinaf ve temyiz süreleri artık kısa kararın yüzüne karşı okunmasından (tefhimden) değil, "gerekçeli kararın taraflara tebliğinden" itibaren iki hafta olarak işlemeye başlar.
Katılma yoluyla istinaf veya temyiz (mukabil kanun yolu) nedir ve hangi sürede yapılır?
HMK m. 348 ve m. 366 uyarınca istinaf veya temyiz dilekçesi kendisine tebliğ edilen taraf, başvurma hakkı bulunmasa veya başvuru süresini geçirmiş olsa bile, tebliğden itibaren iki hafta içinde vereceği cevap dilekçesiyle "katılma yoluyla" istinaf veya temyiz talebinde bulunabilir. Ancak asıl başvuru sahibi feragat ederse veya talebi usulden reddedilirse katılma yoluyla başvuru da düşer.
Bölge Adliye Mahkemesinin (İstinafın) hangi ceza kararları temyiz edilebilir?
CMK m. 286 uyarınca beş yılın üzerindeki hapis cezaları, ilk derece mahkemesinin beraat kararının kaldırılarak mahkûmiyete hükmedilmesi, cezayı artıran kararlar ile CMK m. 286/3'te sayılan (hakaret, tehdit, halkı kin ve düşmanlığa tahrik vb.) katalog suçlara ilişkin istinaf kararları Yargıtay nezdinde temyiz edilebilir.
İstinaf ve Temyiz Kanun Yolları İle İlgili Kanun, İçtihat ve Hesaplama Rehberleri
İlgili Çalışma Alanları
İlgili Temel Kanunlar
Emsal Yüksek Mahkeme Kararları
Bu madde Türk hukuku mevzuatı çerçevesinde genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut uyuşmazlıklar için hukuki görüş niteliği taşımaz.