İcra Mahkemesine Şikâyet (İİK m. 16): 7 Günlük Süre ve Süresiz Şikâyet Halleri

Kavramın Tanımı ve Hukuki Çerçevesi

İcra ve iflas hukukunda "şikâyet" (2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu - İİK m. 16-18), bir dava değil; icra ve iflas dairelerinin (icra müdürlüğünün) yaptığı işlemlerin kanuna veya olaya uygun olmaması ya da bir hakkın yerine getirilmemesi/sürüncemede bırakılması nedeniyle, işlemin iptali veya düzeltilmesi amacıyla "icra mahkemesine" başvurulan kendine özgü (sui generis) bir icra hukuku kanun yoludur. Borçlunun borca veya imzaya "itirazı" (İİK m. 62, m. 168) alacağın maddi hukuk bakımından varlığına yönelip icra dairesine (kambiyo takiplerinde icra mahkemesine) yapılırken; "şikâyet" doğrudan icra müdürünün yaptığı "usul işlemindeki sakatlığa" yönelir ve daima icra dairesinin bağlı bulunduğu "İcra Mahkemesine" yapılır. İİK m. 16/1'de dört şikâyet sebebi sayılmıştır: 1) İşlemin "kanuna muhalif (aykırı)" olması (bir kanun hükmünün hiç uygulanmaması veya yanlış uygulanması), 2) İşlemin "hadiseye (olaya) uygun olmaması" (icra müdürünün takdir yetkisi tanınan konularda takdir yetkisini somut olaya uygun kullanmaması, örneğin İİK m. 83 uyarınca maaş haczinde borçlunun geçimi için gereken miktarı yanlış takdir etmesi), 3) "Bir hakkın yerine getirilmemesi" (icra müdürünün görevine giren bir talebi haksız olarak reddetmesi), 4) "Bir hakkın sebepsiz sürüncemede bırakılması" (icra müdürünün talebi makul sürede olumlu ya da olumsuz karara bağlamaması).

İİK m. 16/1 uyarınca kural olarak şikâyet süresi, şikâyet edenin "bu muameleyi (işlemi) öğrendiği tarihten itibaren yedi (7) gündür"! Bu 7 günlük süre hak düşürücü nitelikte olup icra mahkemesince resen gözetilir. Ancak İİK m. 16/2'de çok önemli iki "süresiz şikâyet" istisnası düzenlenmiştir: 1) "Bir hakkın yerine getirilmemesinden veya sebepsiz sürüncemede bırakılmasından dolayı her zaman şikâyet olunabilir." 2) Yerleşik Yargıtay içtihatları ve doktrin uyarınca icra müdürlüğünün işlemi "kamu düzenine (emredici hukuk kurallarına)" açıkça aykırı ise, bu işleme karşı da takip sonuçlanıncaya kadar "süresiz" olarak şikâyet yoluna başvurulabilir! Örneğin; ilamlı icrada ilama aykırı icra emri düzenlenmesi, kesinleşmeden icraya konulamayacak bir ilamın (aile/kişiler hukuku veya taşınmazın aynına ilişkin ilamların) kesinleşmeden icraya konulması, devlet mallarının (İİK m. 82/1-1) veya öğrenci burslarının haczedilmesi, kambiyo senedi vasfını taşımayan (ancak bu husus İİK m. 170/a'daki özel 5 günlük süre istisnasına tabidir) veya takip talebine aykırı ödeme emri gönderilmesi ve taşkın (alacağı açıkça aşan) haciz yapılması kamu düzenine aykırı olduğundan süresiz şikâyete tabidir.

İİK m. 18 uyarınca icra mahkemesine arz olunan hususlar ivedi işlerden sayılır ve "basit yargılama usulüne" göre incelenir. İcra mahkemesi, şikâyet konusu işlemi yapan icra dairesinin açıklama yapmasına ve duruşma yapılmasına gerek olup olmadığını takdir eder; duruşma yapılmasını uygun gördüğü takdirde tarafları en kısa zamanda duruşmaya çağırır ve gelmeseler bile gereken kararı verir (İİK m. 18/3). İİK m. 22 uyarınca "Şikâyet, icra mahkemesince karar verilmedikçe icrayı durdurmaz!" Yani icra mahkemesine şikâyet dilekçesi verilmesi takibi ve haczi kendiliğinden durdurmaz; takibin geçici olarak durdurulması için icra mahkemesinden tedbir kararı istenmelidir. İİK m. 17 uyarınca şikâyet icra mahkemesince kabul edilirse şikâyet olunan muamele ya "bozulur (iptal edilir)", yahut "düzeltilir" veya memurun sebepsiz yapmadığı/geciktirdiği işlerin "icrası emrolunur" (ancak icra mahkemesi kendisini icra müdürünün yerine koyarak bizzat icra işlemi yapamaz).

Şartları ve Uygulama İlkeleri

• İcra müdürlüğü işlemlerine karşı şikâyet mercii, o icra dairesinin bağlı bulunduğu "İcra Mahkemesi"dir; genel şikâyet süresi işlemin öğrenildiği tarihten itibaren "7 gün"dür (İİK m. 16/1).
• "Bir hakkın yerine getirilmemesi", "bir hakkın sebepsiz sürüncemede bırakılması" (İİK m. 16/2) ve işlemin "kamu düzenine aykırı olması" hallerinde şikâyet 7 günlük süreye tabi olmayıp "süresizdir".
• Borçlunun kendi şahsi menfaatini korumak için konulmuş hükümlere aykırılıklar (örneğin emekli maaşı dışındaki haczedilmezlik iddiaları, meskeniyet şikâyeti - İİK m. 82/1-12, kıymet takdirine itiraz - İİK m. 128/a) kamu düzeninden sayılmaz ve "7 günlük" kesin süreye tabidir.
• İcra mahkemesine şikâyette bulunulması icra takibini kendiliğinden durdurmaz; icranın durması için mahkemece tedbir kararı verilmesi şarttır (İİK m. 22).
• Şikâyet bir dava olmadığından şikâyet dilekçesinde karşı taraf olarak icra müdürlüğü değil, takibin karşı tarafı (alacaklı veya borçlu) hasım gösterilir.

İcra Mahkemesine Şikâyet (İİK m. 16): 7 Günlük Süre ve Süresiz Şikâyet Halleri Hakkında Sık Sorulan Sorular

Bu madde Türk hukuku mevzuatı çerçevesinde genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut uyuşmazlıklar için hukuki görüş niteliği taşımaz.