Kavramın Tanımı ve Hukuki Çerçevesi
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu (İYUK) m. 2/1-b uyarınca "tam yargı davaları", idari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel (ihlal edilmiş) olanlar tarafından açılan maddi ve manevi tazminat ile geri alma (istirdat) davalarıdır. İptal davasında yeterli görülen "menfaat ihlali" koşulundan farklı olarak tam yargı davasında davacının sübjektif bir "kişisel hakkının ihlal edilmiş olması" aranır. Tam yargı davalarının dayanağı, Anayasa m. 125/son hükmünde yer alan "İdare, kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlüdür" kuralı uyarınca idarenin "hizmet kusuru" (hizmetin kötü işlemesi, geç işlemesi veya hiç işlememesi) ya da "kusursuz sorumluluk" (tehlike ilkesi, sosyal risk ve fedakârlığın denkleştirilmesi) ilkeleridir.
Zararın "idari bir işlemden" kaynaklanması halinde İYUK m. 12 uyarınca ilgililer, doğrudan doğruya tam yargı davası veya iptal ve tam yargı davalarını birlikte açabilecekleri gibi; ilk önce iptal davası açarak bu davanın karara bağlanması üzerine, bu husustaki kararın veya kanun yollarına başvurulmuş ise verilecek kararın tebliği yahut bir işlemin icrası sebebiyle doğan zararlardan dolayı icra tarihinden itibaren dava süresi (60 gün) içinde tam yargı davası açabilirler.
Zararın "idari bir eylemden" (örneğin kamu hastanesindeki tıbbi müdahaleden, yol yapım/bakım kusurundan veya güvenlik güçlerinin fiilinden) doğması halinde ise İYUK m. 13 uyarınca zorunlu "idari ön karar başvurusu" şartı geçerlidir. Buna göre idari eylemlerden hakları ihlal edilmiş olanların idari dava açmadan önce, bu eylemleri yazılı bildirim üzerine veya başka suretle öğrendikleri tarihten itibaren "bir yıl" ve her halde eylem tarihinden itibaren "beş yıl" içinde ilgili idareye başvurarak haklarının yerine getirilmesini istemeleri gereklidir (idari merci tecavüzü kuralı - İYUK m. 14/3-b, m. 15/1-e). Bu isteklerin kısmen veya tamamen reddi halinde bu konudaki işlemin tebliğini izleyen günden itibaren veya istek hakkında otuz gün içinde cevap verilmediği takdirde bu sürenin bittiği tarihten itibaren dava süresi (60 gün) içinde tam yargı davası açılabilir.
Şartları ve Uygulama İlkeleri
- Tam yargı davası açabilmek için idari işlem veya eylem nedeniyle davacının "kişisel hakkının doğrudan ihlal edilmiş olması" şarttır (İYUK m. 2/1-b).
- İdari işlemlerden doğan tam yargı davaları (İYUK m. 12), iptal davasıyla birlikte, doğrudan veya iptal davasının kesinleşmesinden itibaren 60 gün içinde açılabilir.
- İdari eylemlerden doğan tam yargı davalarında (İYUK m. 13), dava açmadan önce eylemin öğrenilmesinden itibaren 1 yıl ve her halde 5 yıl içinde idareye yazılı başvuru zorunludur.
- İdareye yapılan başvurunun reddi veya 30 gün sessiz kalınması (zımni ret) üzerine izleyen 60 gün içinde İdare Mahkemesinde tam yargı davası açılır (İYUK m. 13/1).
- 6459 sayılı Kanun ile İYUK m. 16/4'e eklenen hüküm uyarınca, tam yargı davalarında dava dilekçesinde belirtilen tazminat miktarı, bilirkişi raporu sonrası nihai karar verilinceye kadar harcı ödenerek bir defaya mahsus artırılabilir (ıslah).
Tam Yargı Davası ve İdari Ön Karar Başvurusu Hakkında Sık Sorulan Sorular
Devlet veya üniversite hastanesindeki yanlış tıbbi müdahale (malpraktis) nedeniyle tazminat davası hangi mahkemede açılır?
Kamu hastanelerinde (Sağlık Bakanlığına bağlı devlet ve şehir hastaneleri ile devlet üniversitesi hastanelerinde) kamu görevlisi hekim ve sağlık personelinin yürüttüğü tıbbi hizmet "kamu hizmeti" niteliğinde olduğundan, hizmet kusuruna dayalı tam yargı davası hekime karşı değil, İYUK m. 13 uyarınca önce ilgili idareye başvurularak doğrudan "İdare Mahkemesinde" idareye karşı açılır (Anayasa m. 129/5, 657 s. K. m. 13).
İdari eylemde idareye 1 yıllık ön başvuru yapılmadan doğrudan dava açılırsa dava tamamen reddedilir mi?
İYUK m. 13'teki 1 ve 5 yıllık başvuru süresi henüz dolmamışken doğrudan dava açılmışsa, mahkeme İYUK m. 15/1-e uyarınca "idari merci tecavüzü" nedeniyle dava dilekçesinin görevli idare merciine tevdiine (gönderilmesine) karar verir; ancak 1 veya 5 yıllık süreler geçirildikten sonra dava açılmışsa davanın süre aşımı nedeniyle reddine karar verilir.
İdari yargıda açılan tam yargı davasında bilirkişi raporundan sonra tazminat miktarı artırılabilir mi?
Evet. 6459 sayılı Kanun ile İYUK m. 16/4'e eklenen cümle uyarınca, tam yargı davalarında dava dilekçesinde belirtilen miktar, süre veya diğer usul kuralları gözetilmeksizin nihai karar verilinceye kadar, harcı ödenmek suretiyle bir defaya mahsus olmak üzere artırılabilir ve miktarın artırılmasına ilişkin dilekçe otuz gün içinde cevap verilmek üzere karşı tarafa tebliğ edilir.
Tam Yargı Davası ve İdari Ön Karar Başvurusu İle İlgili Kanun, İçtihat ve Hesaplama Rehberleri
İlgili Çalışma Alanları
İlgili Temel Kanunlar
Emsal Yüksek Mahkeme Kararları
Bu madde Türk hukuku mevzuatı çerçevesinde genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut uyuşmazlıklar için hukuki görüş niteliği taşımaz.