Kavramın Tanımı ve Hukuki Çerçevesi
4857 sayılı İş Kanunu m. 17 uyarınca belirsiz süreli iş sözleşmelerinin feshinden önce durumun diğer tarafa bildirilmesi gerekir. İş sözleşmeleri; a) İşi altı aydan az sürmüş olan işçi için bildirimin diğer tarafa yapılmasından başlayarak "iki hafta" (14 gün) sonra, b) İşi altı aydan bir buçuk yıla kadar sürmüş olan işçi için "dört hafta" (28 gün) sonra, c) İşi bir buçuk yıldan üç yıla kadar sürmüş olan işçi için "altı hafta" (42 gün) sonra, d) İşi üç yıldan fazla sürmüş olan işçi için "sekiz hafta" (56 gün) sonra feshedilmiş sayılır. Bu süreler asgari olup bireysel veya toplu iş sözleşmeleri ile artırılabilir. Bildirim şartına uymayan taraf (işçi veya işveren), bildirim süresine ilişkin ücret tutarında tazminat ("ihbar tazminatı") ödemek zorundadır (İşK m. 17/4).
Kıdem tazminatından farklı olarak ihbar tazminatı hem işçi hem de işveren lehine doğabilen çift taraflı bir tazminattır; haklı bir fesih sebebi (İşK m. 24 veya m. 25) bulunmaksızın ihbar süresini beklemeden işi bırakan (istifa eden) işçi de işverene ihbar tazminatı ödemekle yükümlü tutulabilir. Ancak iş sözleşmesini kendi iradesiyle (ister haklı ister haksız nedenle, ister emeklilik, evlilik veya askerlik sebebiyle) fesheden taraf, karşı taraftan ihbar tazminatı talep edemez. Bildirim süreleri içinde işveren, işçiye yeni bir iş bulması için iş saatleri içinde ve ücret kesintisi yapmadan günde "iki saatten az olmamak üzere" yeni iş arama izni (İşK m. 27) vermek zorundadır.
İhbar tazminatı, işçinin son giydirilmiş brüt ücreti (asıl ücrete ek olarak süreklilik arz eden yemek, yol, ikramiye vb. para ve para ile ölçülebilen menfaatlerin eklendiği ücret) üzerinden hesaplanır. Kıdem tazminatının aksine ihbar tazminatında tavan sınırı uygulanmaz; ancak ihbar tazminatından gelir vergisi ve damga vergisi kesintisi yapılır. 7036 sayılı Kanun ile İş Kanunu Ek Madde 3'e eklenen düzenleme uyarınca ihbar tazminatı alacaklarında zamanaşımı süresi fesih tarihinden itibaren "beş yıl"dır ve temerrüt tarihinden itibaren "yasal faiz" işler.
Şartları ve Uygulama İlkeleri
- İhbar süreleri kıdeme göre: 6 aydan az ise 2 hafta, 6 ay - 1,5 yıl arası 4 hafta, 1,5 yıl - 3 yıl arası 6 hafta, 3 yıldan fazla ise 8 haftadır (İşK m. 17).
- İhbar tazminatı yalnızca "belirsiz süreli" iş sözleşmelerinin bildirim süresine uyulmaksızın ve haklı neden olmaksızın feshinde doğar.
- İş sözleşmesini haklı nedenle dahi olsa kendisi fesheden işçi (veya işveren) karşı taraftan ihbar tazminatı isteyemez.
- İhbar süresi kullandırılıyorsa işçiye ücret kesintisi yapılmaksızın günde en az 2 saat "yeni iş arama izni" verilmesi zorunludur (İşK m. 27).
- Hesaplamada giydirilmiş brüt ücret esas alınır, tavan sınırı yoktur; gelir vergisi ve damga vergisi kesilir, 5 yıllık zamanaşımı ve yasal faiz uygulanır.
İhbar Süresi (Bildirim Öneli) ve İhbar Tazminatı Hakkında Sık Sorulan Sorular
Haklı nedenle iş sözleşmesini fesheden işçi kıdem tazminatı yanında ihbar tazminatı da alabilir mi?
Hayır. Yerleşik Yargıtay içtihatlarına göre İş Kanunu m. 24 uyarınca iş sözleşmesini haklı nedenle (örneğin ücretlerinin ödenmemesi, SGK primlerinin eksik yatırılması veya mobbing nedeniyle) derhal fesheden işçi, bir yıllık kıdem şartı varsa kıdem tazminatına hak kazanır; ancak feshi bizzat kendisi gerçekleştirdiği için ihbar tazminatı talep edemez.
Emeklilik, askerlik veya kadın işçinin evlenmesi nedeniyle işten ayrılmalarda ihbar süresi beklenir mi?
1475 sayılı Kanun m. 14 kapsamında emeklilik (yaş dışındaki şartların tamamlanması dahil), muvazzaf askerlik ve kadın işçinin evlendiği tarihten itibaren 1 yıl içinde işten ayrılması kanunen kıdem tazminatına hak kazandıran özel fesih halleridir. Bu hallerde işçi ihbar öneli tanımak zorunda olmadığı gibi, işveren de işçiden ihbar tazminatı isteyemez; aynı şekilde işçi de ihbar tazminatı alamaz.
İşveren ihbar süresini bölerek (bir kısmını çalıştırıp bir kısmının parasını ödeyerek) uygulayabilir mi?
Hayır. Yargıtay'ın yerleşik içtihatlarına göre ihbar önelinin bölünmezliği ilkesi geçerlidir. İşveren ya kanuni ihbar süresinin tamamını yeni iş arama izniyle birlikte eksiksiz kullandırmalı ya da ihbar süresinin tamamına ait ücreti peşin ödeyerek sözleşmeyi derhal feshetmelidir; eksik kullandırılan ihbar öneli geçersiz sayılır ve sürenin tamamı için ihbar tazminatı ödenir.
İhbar Süresi (Bildirim Öneli) ve İhbar Tazminatı İle İlgili Kanun, İçtihat ve Hesaplama Rehberleri
İlgili Çalışma Alanları
İlgili Temel Kanunlar
Emsal Yüksek Mahkeme Kararları
Bu madde Türk hukuku mevzuatı çerçevesinde genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut uyuşmazlıklar için hukuki görüş niteliği taşımaz.