Küçüklerin ve Erginlerin Evlat Edinilmesi Şartları ile Evlatlık İlişkisinin Kaldırılması (TMK m. 305-320)

Kavramın Tanımı ve Hukuki Çerçevesi

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 305-320 hükümlerinde düzenlenen evlat edinme, evlat edinen ile evlatlık arasında mahkeme kararıyla soybağı kuran hukuki bir kurumdur. TMK m. 305 uyarınca bir küçüğün evlat edinilmesi, evlat edinen tarafından bir yıl süreyle bakılmış ve eğitilmiş olması koşuluna bağlıdır ve her hâlde küçüğün yararına bulunmalı, ayrıca evlat edinenin diğer çocuklarının yararlarını hakkaniyete aykırı bir biçimde zedelememelidir. Eşler ancak birlikte evlat edinebilirler; bunun için en az beş yıldan beri evli olmaları veya otuz yaşını doldurmuş bulunmaları gerekir (TMK m. 306). Evli olmayan kişi ise otuz yaşını doldurmuş ise tek başına evlat edinebilir (TMK m. 307). Evlat edinilenin, evlat edinenden en az onsekiz yaş küçük olması şarttır (TMK m. 308).

TMK m. 309-312 uyarınca küçüğün evlat edinilmesi, ayırt etme gücüne sahipse küçüğün rızasını ve doğal ana ve babasının rızasını gerektirir; ancak kim olduğu veya nerede oturduğu bilinmeyen ya da küçüğe karşı özen yükümlülüğünü yeterince yerine getirmeyen ana ve babanın rızası aranmaz. TMK m. 313 hükmünde ise "erginlerin ve kısıtlıların evlat edinilmesi" düzenlenmiştir: Evlat edinenin altsoyunun açık muvafakatiyle ve evlat edinilenin evli olması halinde eşinin rızasıyla; bedensel veya zihinsel engeli sebebiyle sürekli olarak yardıma muhtaç ve evlat edinen tarafından en az beş yıldan beri bakılıp gözetilmekte olan ya da küçükken en az beş yıl süreyle bakılıp eğitilmiş olan veya diğer haklı sebepler mevcut olup en az beş yıldan beri aile hâlinde birlikte yaşamakta olan ergin bir kimse evlat edinilebilir.

Evlatlık ilişkisi, evlat edinenin yerleşim yeri Aile Mahkemesi kararıyla kurulur (TMK m. 315) ve bu kararla ana ve babaya ait olan haklar ve yükümlülükler evlat edinene geçer, evlatlık evlat edinenin mirasçısı olur (TMK m. 314). TMK m. 317 ve m. 318 uyarınca yasal sebep olmaksızın rıza alınmamışsa veya evlat edinme diğer esaslı noksanlıklardan biriyle sakatsa, Cumhuriyet savcısı veya her ilgili evlatlık ilişkisinin kaldırılmasını isteyebilir. Dava hakkı, evlatlık ilişkisinin kaldırılması sebebinin öğrenilmesinden başlayarak bir yıl ve her hâlde evlat edinme işleminin üzerinden beş yıl geçmekle düşer (TMK m. 319).

Şartları ve Uygulama İlkeleri

• Küçüğün evlat edinilmesi için evlat edinen tarafından en az 1 yıl bakılıp eğitilmiş olması ve evlat edinenden en az 18 yaş küçük olması şarttır (TMK m. 305, m. 308).
• Birlikte evlat edinecek eşlerin en az 5 yıldan beri evli olmaları veya 30 yaşını doldurmuş bulunmaları gerekir; bekar kişi 30 yaşını doldurmuşsa tek başına evlat edinebilir (TMK m. 306-307).
• Erginin evlat edinilebilmesi için evlat edinenin altsoyunun açık muvafakati ve kanundaki 5 yıllık bakım/birlikte yaşama şartlarından birinin gerçekleşmesi gerekir (TMK m. 313).
• Evlatlık ve altsoyu evlat edinene kan hısımı gibi mirasçı olur; evlatlığın kendi biyolojik ailesindeki mirasçılığı da devam eder (TMK m. 500).
• Esaslı noksanlık veya rıza eksikliği nedeniyle evlatlık ilişkisinin kaldırılması davası, öğrenmeden itibaren 1 yıl ve her hâlde 5 yıl içinde açılmalıdır (TMK m. 319).

Küçüklerin ve Erginlerin Evlat Edinilmesi Şartları ile Evlatlık İlişkisinin Kaldırılması (TMK m. 305-320) Hakkında Sık Sorulan Sorular

Bu madde Türk hukuku mevzuatı çerçevesinde genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut uyuşmazlıklar için hukuki görüş niteliği taşımaz.