Edinilmiş Mallara Katılma Rejimi ve Katılma Alacağı

Kavramın Tanımı ve Hukuki Çerçevesi

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 202 uyarınca eşler arasında edinilmiş mallara katılma rejiminin uygulanması asıldır. Eşler, mal rejimi sözleşmesiyle kanunda belirlenen diğer rejimlerden birini (mal ayrılığı, paylaşmalı mal ayrılığı veya mal ortaklığı) kabul etmedikçe, 1 Ocak 2002 tarihinden itibaren geçerli olan bu yasal mal rejimine tabidirler. Edinilmiş mallara katılma rejimi, her eşin edinilmiş malları ile kişisel mallarını kapsar (TMK m. 218). Edinilmiş mal, her eşin bu mal rejiminin devamı süresince karşılığını vererek elde ettiği malvarlığı değerleridir (çalışmasının karşılığı olan edimler, sosyal güvenlik ödemeleri, kişisel malların gelirleri vb. - TMK m. 219).

TMK m. 220 uyarınca eşlerden birinin yalnız kişisel kullanmaya yarayan eşyası, mal rejiminin başlangıcında eşlerden birine ait bulunan veya bir eşin sonradan miras ya da herhangi bir şekilde karşılıksız kazanma (bağış) yoluyla elde ettiği malvarlığı değerleri, manevi tazminat alacakları ve kişisel mallar yerine geçen değerler kanunen "kişisel mal" sayılır. Mal rejimi sona erdiğinde (boşanma davalarında boşanma davasının açıldığı tarihte - TMK m. 225/2), her eşin edinilmiş mallarının toplam değerinden bu mallara ilişkin borçlar çıkarıldıktan sonra kalan "artık değer" (TMK m. 231) üzerinden diğer eşin yarı oranında (1/2) "katılma alacağı" hakkı doğar (TMK m. 236).

Katılma alacağı ve eşlerden birinin diğerine ait malın edinilmesine, iyileştirilmesine veya korunmasına katkısı nedeniyle doğan "değer artış payı alacağı" (TMK m. 227) ayni bir hak (mülkiyet payı) değil, para ile ödenmesi gereken şahsi bir alacak hakkıdır. Tasfiye hesabında edinilmiş mallar, mal rejiminin sona erdiği sırada mevcut olan durumlarına (niteliklerine) göre, ancak tasfiye (karar tarihine en yakın) anındaki sürüm (rayiç) değerleriyle hesaba katılır (TMK m. 228, m. 235). Boşanmaya bağlı mal rejimi tasfiyesi davalarında zamanaşımı süresi, boşanma kararının kesinleşmesinden itibaren 10 yıldır (TMK m. 178'e ilişkin AYM iptal kararı ve Yargıtay HGK içtihatları uyarınca TBK m. 146).

Şartları ve Uygulama İlkeleri

• Miras yoluyla veya karşılıksız kazandırma (bağış) ile elde edilen mallar kişisel maldır; tasfiyede paylaşıma girmez, ancak bunların kira gibi gelirleri edinilmiş maldır (TMK m. 219-220).
• Boşanma halinde mal rejimi, boşanma davasının açıldığı tarihte sona erer; bu tarihten sonra alınan mallar tasfiyeye dahil edilmez (TMK m. 225/2).
• Malın mevcut durumu mal rejiminin sona erdiği tarihe göre, parasal değeri ise tasfiye (karara en yakın) tarihindeki rayiç bedele göre hesaplanır (TMK m. 235).
• Zina veya hayata kast nedeniyle boşanma halinde hâkim, kusurlu eşin artık değerdeki pay oranını hakkaniyete uygun olarak azaltabilir veya kaldırabilir (TMK m. 236/2).
• Katılma alacağı ve değer artış payı alacağı davalarında zamanaşımı süresi, boşanma hükmünün kesinleşmesinden itibaren 10 yıldır.

Edinilmiş Mallara Katılma Rejimi ve Katılma Alacağı Hakkında Sık Sorulan Sorular

Bu madde Türk hukuku mevzuatı çerçevesinde genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut uyuşmazlıklar için hukuki görüş niteliği taşımaz.