Kavramın Tanımı ve Hukuki Çerçevesi
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 502 uyarınca vasiyet yapabilmek için ayırt etme gücüne sahip ve onbeş yaşını doldurmuş olmak gerekir. Vasiyetname, mirasbırakanın ölümünden sonra hüküm doğurmak üzere yaptığı ve her zaman tek taraflı iradesiyle geri alabileceği (dönebileceği) şekle sıkı sıkıya bağlı ölüme bağlı bir tasarruftur. TMK m. 531 uyarınca vasiyet; resmî şekilde veya mirasbırakanın el yazısıyla ya da olağanüstü durumlarda sözlü olarak yapılabilir. Kanundaki şekil şartlarına uyulmadan düzenlenen vasiyetnameler kendiliğinden batıl olmaz; ancak ilgililerin açacağı "vasiyetnamenin iptali davası" (TMK m. 557-559) sonucunda mahkeme kararıyla iptal edilir.
Resmî vasiyetname (TMK m. 532-537), iki tanığın katılmasıyla resmî memur (sulh hâkimi, noter veya kanunla kendisine bu yetki verilmiş diğer bir görevli) tarafından düzenlenir. Okur yazar olanlar için "okunup imzalanarak" (TMK m. 533), okur yazar olmayan veya imzalayamayanlar için ise memurun vasiyetnameyi iki tanık önünde okuması ve mirasbırakanın bunu son arzularına uygun beyan etmesiyle (TMK m. 535) düzenlenir. Fiil ehliyeti bulunmayanlar, kamu hizmetinden yasaklılar, okur yazar olmayanlar ile mirasbırakanın eşi, üstsoy ve altsoy kan hısımları, kardeşleri ve bu kişilerin eşleri resmî vasiyetnamenin düzenlenmesine memur veya tanık olarak katılamazlar (TMK m. 536).
El yazılı vasiyetname (TMK m. 538), yapıldığı yıl, ay ve gün gösterilerek başından sonuna kadar mirasbırakanın el yazısıyla yazılmış ve imzalanmış olması zorunlu olan vasiyet türüdür; bilgisayarla veya daktiloyla yazılıp sadece imzalanan vasiyetnameler şekil noksanlığı nedeniyle iptale tabidir. Sözlü vasiyet (TMK m. 539-541) ise; mirasbırakanın yakın ölüm tehlikesi, ulaşımın kesilmesi, hastalık, savaş gibi olağanüstü durumlar yüzünden resmî veya el yazılı vasiyetname yapamaması halinde son arzularını iki tanığa anlatması ve tanıkların bunu derhâl yazıp imzalayarak vakit geçirmeksizin bir sulh veya asliye mahkemesine vermeleriyle kurulur; mirasbırakan için sonradan diğer şekillerde vasiyetname yapma olanağı doğarsa, bu tarihin üzerinden bir ay geçince sözlü vasiyet hükümsüz kalır.
Şartları ve Uygulama İlkeleri
- Vasiyetname yapma ehliyeti için ayırt etme gücüne sahip olmak ve 15 yaşını doldurmuş bulunmak şarttır (TMK m. 502).
- El yazılı vasiyetnamenin metni, yapıldığı yıl, ay ve gün tarihi ile imzası baştan sona bizzat mirasbırakanın kendi el yazısıyla olmalıdır (TMK m. 538).
- Resmî vasiyetnamede mirasbırakanın eşi, altsoyu, üstsoyu, kardeşleri ve bunların eşleri tanık olarak katılamaz ve tanıklara vasiyetnamede kazandırma yapılamaz (TMK m. 536).
- Sözlü vasiyet yalnızca olağanüstü hallerde yapılabilir; normal vasiyet yapma imkanı doğduktan sonra 1 ay geçmekle kendiliğinden hükümsüz kalır (TMK m. 541).
- Mirasbırakan yeni bir vasiyetname yaparak, el yazılı vasiyetnameyi yok ederek veya vasiyet edilen malı sağlararası işlemle devrederek vasiyetnameden her zaman dönebilir (TMK m. 542-544).
Resmî Vasiyetname, El Yazılı Vasiyetname ve Sözlü Vasiyet Şekil Şartları (TMK m. 531-541) Hakkında Sık Sorulan Sorular
Bilgisayarda yazılıp çıktısı alındıktan sonra mirasbırakan tarafından ıslak imzayla imzalanan vasiyetname geçerli midir?
Hayır. TMK m. 538 uyarınca el yazılı vasiyetnamenin yapıldığı yıl, ay ve gün gösterilerek başından sonuna kadar mirasbırakanın el yazısıyla yazılmış olması kurucu şekil şartıdır; bilgisayarla yazılıp sadece imzalanan belge iptal davasıyla hükümsüz kılınır.
Vasiyetnamenin iptali davası hangi sebeplerle ve hangi sürede açılabilir?
TMK m. 557 uyarınca ehliyetsizlik, irade sakatlığı (yanılma, aldatma, korkutma), hukuka veya ahlaka aykırılık ya da şekil noksanlığı sebepleriyle iptal davası açılabilir. Dava açma süresi iptal sebebinin ve hak sahipliğinin öğrenilmesinden itibaren 1 yıl ve her hâlde vasiyetnamenin açılma tarihinden başlayarak iyiniyetli davalılara karşı 10 yıl, kötüniyetli davalılara karşı 20 yıldır (TMK m. 559).
Belirli mal vasiyeti (muayyen mal vasiyeti) lehdarı mirası doğrudan kazanır mı?
Hayır. TMK m. 517 ve m. 600 uyarınca kendisine belirli bir mal vasiyet edilen kimse külli halef (mirasçı) olmayıp cüz'i haleftir; vasiyet edilen malın mülkiyetini ölümle kendiliğinden kazanamaz, ancak vasiyetname kesinleştikten sonra yasal veya atanmış mirasçılara karşı kişisel bir alacak hakkı (vasiyetnamenin tenfizi davası açma hakkı) kazanır.
Resmî Vasiyetname, El Yazılı Vasiyetname ve Sözlü Vasiyet Şekil Şartları (TMK m. 531-541) İle İlgili Kanun, İçtihat ve Hesaplama Rehberleri
İlgili Çalışma Alanları
İlgili Temel Kanunlar
Bu madde Türk hukuku mevzuatı çerçevesinde genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut uyuşmazlıklar için hukuki görüş niteliği taşımaz.