Kavramın Tanımı ve Hukuki Çerçevesi
Türk miras hukukunda saklı paylı mirasçıların (altsoy, anne-baba ve sağ kalan eşin) mirasçılık sıfatının henüz miras açılmadan veya ölüme bağlı tasarrufla sona erdirilmesi iki farklı kurumla mümkündür: "Mirastan feragat sözleşmesi" (TMK m. 528-530) ve "mirasçılıktan çıkarma / ıskat" (TMK m. 510-513). "Mirastan feragat sözleşmesi" (TMK m. 528), mirasbırakanın bir mirasçısı ile (sağlığında ve resmi vasiyetname şeklinde noterde iki tanık huzurunda) karşılıklı olarak yaptığı, mirasçının ileride doğacak beklenen miras hakkından "ivazlı (bir karşılık alarak)" veya "ivazsız (karşılıksız)" olarak vazgeçtiği iki taraflı bir miras sözleşmesidir. Feragat eden, miras açıldığında mirasçılık sıfatını kaybeder; sözleşmede aksi öngörülmedikçe "ivazlı (karşılık sağlanarak yapılan) mirastan feragat" feragat edenin altsoyunu (çocuklarını) da bağlar ve onları da mirasçı olmaktan çıkarır (TMK m. 528/3).
"Mirasçılıktan çıkarma (ıskat)" ise bir sözleşme değil, mirasbırakanın vasiyetnameyle yaptığı "tek taraflı" bir ölüme bağlı tasarruftur. TMK m. 510 uyarınca mirasbırakan yalnız kanunda sınırlı olarak sayılan iki ağır sebebin varlığı halinde saklı paylı mirasçısını mirasçılıktan çıkarabilir (cezalandırıcı ıskat): 1) Mirasçının, mirasbırakana veya mirasbırakanın yakınlarından birine karşı "ağır bir suç" işlemesi, 2) Mirasçının, mirasbırakana veya mirasbırakanın ailesi üyelerine karşı "aile hukukundan doğan yükümlülüklerini önemli ölçüde yerine getirmemesi". Ayrıca TMK m. 513'te hakkında borç ödemeden aciz belgesi bulunan altsoyun saklı payının yarısının kendi doğmuş/doğacak çocuklarına özgülenmesi suretiyle yapılan "koruyucu ıskat" düzenlenmiştir.
Mirasçılıktan çıkarılan kimse mirastan pay alamayacağı gibi tenkis davası da açamaz. Mirasbırakan başka türlü tasarrufta bulunmuş olmadıkça, mirasçılıktan çıkarılan kimsenin miras payı, o kimse "mirasbırakandan önce ölmüş gibi" varsa çıkarılanın altsoyuna (çocuklarına), yoksa mirasbırakanın diğer yasal mirasçılarına kalır; çıkarılan kimsenin altsoyu da kendi saklı payını isteyebilir (TMK m. 511). TMK m. 512 uyarınca mirasçılıktan çıkarma, mirasbırakan ancak buna ilişkin tasarrufunda "çıkarma sebebini (somut maddi olayı) belirtmişse" geçerlidir; çıkarılan kişi itiraz ederse sebebin varlığını ispat yükü çıkarmadan yararlanan mirasçıya veya vasiyet alacaklısına düşer.
Şartları ve Uygulama İlkeleri
- Mirastan feragat (TMK m. 528) mirasbırakan sağken noterde resmi miras sözleşmesi şeklinde yapılan iki taraflı bir işlemdir; mirasın reddi (TMK m. 605) ise ölümden sonra yapılan tek taraflı beyandır.
- İvazlı (bir bedel/mal karşılığı yapılan) mirastan feragat sözleşmesi, aksi kararlaştırılmadıkça feragat edenin altsoyunu (çocuklarını) da mirasçılıktan çıkarır (TMK m. 528/3).
- Mirasçılıktan çıkarma (ıskat - TMK m. 510) tek taraflı vasiyetnameyle yapılır ve yalnız "ağır suç" veya "aile yükümlülüklerinin ağır ihlali" hallerinde mümkündür.
- Mirasçılıktan çıkarma vasiyetnamesinde çıkarma sebebinin somut olarak yazılması geçerlilik şartıdır; sebep ispatlanamazsa çıkarma iptal edilir ancak mirasçının saklı payı dışındaki tasarruf korunur (TMK m. 512).
- Mirasçılıktan çıkarılan kişinin payı kendi altsoyuna (çocuklarına) geçer; ıskat altsoyu etkilemez (TMK m. 511/2).
Mirastan Feragat Sözleşmesi ve Mirasçılıktan Çıkarma (İskat) Hakkında Sık Sorulan Sorular
Mirasbırakan sağlığında bir çocuğuna mal verip "mirasımdan feragat ettim" diye adi yazılı belge imzalatırsa bu belge geçerli midir?
Hayır. TMK m. 528 ve m. 545 uyarınca mirastan feragat sözleşmesinin geçerli olabilmesi için "resmi vasiyetname şeklinde" (noterde iki tanık huzurunda) düzenlenmesi zorunludur; adi yazılı feragatnameler kesin olarak hükümsüzdür (ancak sağlığında alınan mal TMK m. 669 uyarınca mirasta denkleştirmeye tabi tutulabilir).
Çocuğun anne veya babasını yıllarca hiç arayıp sormaması, hastalıkta ilgilenmemesi mirasçılıktan çıkarma (ıskat) sebebi midir?
Somut olayın özelliklerine göre; çocuğun haklı bir sebep olmaksızın anne-babasıyla bağlarını tamamen koparması, ağır hastalık ve yaşlılık dönemlerinde bakım ve gözetim yükümlülüğünü ağır biçimde ihlal etmesi veya anne-babasına hakaret/şiddet uygulaması Yargıtay içtihatlarında TMK m. 510/1-2 kapsamında aile yükümlülüklerinin ağır ihlali kabul edilebilmektedir.
Mirastan ivazlı feragat eden kişi, mirasbırakanın alacaklılarına karşı borçlardan sorumlu olur mu?
Mirastan feragat eden kişi mirasçılık sıfatını kaybettiğinden kural olarak tereke borçlarından sorumlu olmaz. Ancak TMK m. 530 uyarınca mirasın açılması anında tereke borçları karşılayamıyorsa ve borçlar mirasçılar tarafından da ödenmiyorsa, feragat eden ve mirasçıları, alacaklılara karşı "feragat için ölümünden önceki beş yıl içinde mirasbırakandan almış oldukları karşılıktan" mirasın açılması anındaki zenginleşmeleri tutarında sorumludurlar.
Mirastan Feragat Sözleşmesi ve Mirasçılıktan Çıkarma (İskat) İle İlgili Kanun, İçtihat ve Hesaplama Rehberleri
İlgili Çalışma Alanları
İlgili Temel Kanunlar
Bu madde Türk hukuku mevzuatı çerçevesinde genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut uyuşmazlıklar için hukuki görüş niteliği taşımaz.