Kavramın Tanımı ve Hukuki Çerçevesi
Günlük ticari ve hukuki yaşamda "kapora" olarak adlandırılan ödemeler, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 177 ve m. 178 hükümlerinde "bağlanma parası" (pey akçesi) ve "cayma parası" (pişmanlık akçesi) olarak iki farklı hukuki kurum şeklinde düzenlenmiştir. TBK m. 177/1 uyarınca sözleşme yapılırken bir kimsenin vermiş olduğu bir miktar para, cayma parası olarak değil, sözleşmenin yapıldığına kanıt (bağlanma parası) olarak verilmiş sayılır. Dolayısıyla taraflar sözleşmede paranın "cayma parası" olduğunu açıkça kararlaştırmamışlarsa, verilen kapora kanuni karine gereği bağlanma parası niteliğindedir.
TBK m. 177/2 hükmüne göre aksine sözleşme veya yerel âdet olmadıkça, bağlanma parası esas alacaktan düşülür (mahsup edilir). Sözleşme geçerli şekilde kurulup ifa edildiğinde kapora toplam bedelden tenzil edilir; sözleşme hükümsüz kalırsa (örneğin tapu memuru önünde yapılmayan harici taşınmaz satışında olduğu gibi şekil noksanlığı nedeniyle batıl ise) verilen bağlanma parası sebepsiz zenginleşme hükümleri çerçevesinde aynen iade edilir. Geçerli bir sözleşmenin taraflardan birinin kusuruyla ifa edilmemesi halinde ise tazminat hükümleri işletilir ve kusurlu tarafın verdiği bağlanma parası doğan zarardan mahsup edilir.
Cayma parası (pişmanlık akçesi) ise TBK m. 178'de düzenlenmiş olup, taraflara sözleşmeden serbestçe dönme yetkisi tanıyan fer'i bir anlaşmadır. Cayma parası kararlaştırılmışsa, taraflardan her biri sözleşmeden caymaya (dönmeye) yetkili sayılır. Bu durumda parayı vermiş olan taraf sözleşmeden cayarsa verdiğini bırakır; parayı almış olan taraf sözleşmeden cayarsa aldığının iki katını geri verir. Ancak cayma parasının bu hükmü doğurabilmesi için asıl sözleşmenin hukuken geçerli biçimde kurulmuş olması şarttır; şekil noksanlığı nedeniyle geçersiz bir sözleşmede cayma parası kaydı da geçersiz olacağından iki kat iade veya paranın alıkonulması talep edilemez.
Şartları ve Uygulama İlkeleri
- Sözleşme yapılırken verilen para (kapora), aksi açıkça kararlaştırılmadıkça cayma parası değil "bağlanma parası" sayılır (TBK m. 177/1).
- Bağlanma parası, aksine anlaşma veya yerel âdet yoksa sözleşme ifa edilirken asıl borçtan düşülür (TBK m. 177/2).
- Cayma parası kararlaştırılmışsa; parayı veren cayarsa verdiğini bırakır, parayı alan cayarsa aldığının iki katını geri verir (TBK m. 178).
- Bağlanma veya cayma parası asıl sözleşmeye bağlı fer'i niteliktedir; asıl sözleşme şekil eksikliği nedeniyle geçersizse (örneğin adi yazılı taşınmaz satışı) bu kayıtlar da geçersizdir.
- Geçersiz sözleşme nedeniyle verilen kaporanın iadesinde denkleştirici adalet ilkesi ve sebepsiz zenginleşme kuralları uygulanır.
Bağlanma Parası (Kapora / Pey Akçesi) ve Cayma Parası (Pişmanlık Akçesi) (TBK m. 177-178) Hakkında Sık Sorulan Sorular
Emlakçıda veya kendi aralarında adi yazılı sözleşmeyle ev satışı için verilen kapora yanar mı?
Tapulu taşınmaz satışları ve satış vaadi sözleşmeleri resmi şekle (tapu müdürlüğü veya noter huzurunda düzenlemeye) tabidir (TMK m. 706, TBK m. 237). Adi yazılı şekilde yapılan taşınmaz satış sözleşmeleri kesin hükümsüz olduğundan, içindeki "kapora yanar" veya "iki katı ödenir" kayıtları da geçersizdir; alıcı vazgeçse dahi ödediği kaporayı geri isteyebilir.
Bağlanma parası ile cezai şart (ceza koşulu) arasındaki fark nedir?
Bağlanma parası sözleşme kurulurken fiilen ödenen ve sözleşmenin kurulduğuna kanıt oluşturan bir tutardır (TBK m. 177); ceza koşulu ise borcun hiç veya gereği gibi ifa edilmemesi halinde ileride ödenmesi taahhüt edilen ekonomik bir yaptırımdır (TBK m. 179).
Geçerli bir araç satış veya kira sözleşmesinde verilen kapora sözleşme bozulursa ne olur?
Şekle tabi olmayan veya geçerli şekilde kurulan sözleşmelerde verilen para bağlanma parası ise ve sözleşme bir tarafın kusuruyla sona ermişse, zarar gören taraf uğradığı gerçek zararı verilen kaporadan mahsup edebilir; zararı aşan kısmı ise iade etmekle yükümlüdür.
Bağlanma Parası (Kapora / Pey Akçesi) ve Cayma Parası (Pişmanlık Akçesi) (TBK m. 177-178) İle İlgili Kanun, İçtihat ve Hesaplama Rehberleri
İlgili Çalışma Alanları
İlgili Temel Kanunlar
İlgili Hesaplama Araçları
Bu madde Türk hukuku mevzuatı çerçevesinde genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut uyuşmazlıklar için hukuki görüş niteliği taşımaz.