Kavramın Tanımı ve Hukuki Çerçevesi
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (TMK) m. 669-675 hükümlerinde düzenlenen "mirasta denkleştirme (iade)", mirasbırakanın sağlığında yasal mirasçılarından birine miras payına mahsuben (avans niteliğinde) yapmış olduğu sağlararası karşılıksız kazandırmaların, mirasın paylaşılması sırasında mirasçılar arasında eşitliği sağlamak amacıyla terekeye iade edilmesi veya o mirasçının payından mahsup edilmesidir. Tenkis davası (TMK m. 560) mirasçının sadece "saklı payını" korurken, mirasta denkleştirme yasal mirasçıların "yasal miras paylarının tamamında eşitliği" sağlamayı amaçlar.
TMK m. 669 uyarınca kanun koyucu altsoy (çocuklar, torunlar) ile diğer yasal mirasçılar arasında "adi kanuni karine" yönünden ikili bir ayrım yapmıştır: 1) Altsoy yönünden karine (TMK m. 669/2): Mirasbırakanın çeyiz veya kuruluş sermayesi vermek ya da bir malvarlığını devretmek veya borçtan kurtarmak ve benzerleri gibi karşılık almaksızın altsoyuna yapmış olduğu kazandırmalar, "aksi mirasbırakan tarafından açıkça belirtilmiş olmadıkça", miras payına mahsuben yapılmış sayılır ve denkleştirmeye tabidir! 2) Altsoy dışındaki yasal mirasçılar yönünden (TMK m. 669/1): Sağ kalan eş, anne-baba veya kardeşler gibi altsoy dışındaki yasal mirasçılar ise aldıkları karşılıksız kazandırmaları ancak "mirasbırakanın bunları miras paylarına mahsuben verdiği kanıtlanırsa" terekeye geri vermekle yükümlüdürler.
Denkleştirme ile yükümlü olan mirasçı, dilerse kazandırma konusunu "aynen" terekeye geri verebilir, dilerse değerini miras payından fazla olsa bile "mahsup" ettirebilir (TMK m. 671). TMK m. 673 uyarınca denkleştirme, kazandırmanın "denkleştirme (paylaşma) anındaki değerine" göre yapılır. Çocukların eğitim ve öğrenimi için yapılan giderler (alışılmış ölçüleri aşan kısım hariç), olağan hediyeler ve evlenme sırasında yapılan geleneksel giderler ise denkleştirmeye tabi değildir (TMK m. 674-675).
Şartları ve Uygulama İlkeleri
- Altsoya (çocuklara) yapılan karşılıksız mal devri, kuruluş sermayesi ve borçtan kurtarma kazandırmalarının miras payına mahsuben yapıldığı "karine" olarak kabul edilir (TMK m. 669/2).
- Mirasbırakan, altsoya yaptığı kazandırmanın denkleştirmeye tabi olmayacağını açıkça belirtmişse (muafiyet iradesi), denkleştirme istenemez; yalnız saklı pay ihlali varsa tenkis (TMK m. 560) istenebilir.
- Denkleştirmeye tabi malın değeri kazandırma tarihine göre değil, "denkleştirme (paylaşma/karar) tarihindeki" rayiç değerine göre hesaplanır (TMK m. 673).
- Yükümlü mirasçıya "aynen iade" veya "değer üzerinden mahsup" konusunda seçimlik hak tanınmıştır (TMK m. 671).
- Denkleştirme davası yalnız yasal mirasçılar arasında açılabilir; üçüncü kişilere yapılan bağışlar denkleştirmeye değil, şartları varsa tenkise tabidir.
Mirasta Denkleştirme (İade) Yükümlülüğü Hakkında Sık Sorulan Sorular
Muris muvazaası (tapu iptal), tenkis ve mirasta denkleştirme davaları arasındaki temel fark nedir?
Muris muvazaasında mirasbırakan bağışladığı taşınmazı tapuda satış gibi gösterdiği için işlem şekil eksikliği ve muvazaa nedeniyle baştan itibaren geçersizdir ve tapu iptal edilir. Tenkiste işlem geçerlidir ancak diğer mirasçının "saklı payını" ihlal eden kısım indirilir. Mirasta denkleştirmede ise işlem yine geçerlidir (tapuda açıkça bağış veya ivazsız devir yapılmıştır) ve saklı pay ihlal edilmese dahi altsoya verilen malın yasal miras payına mahsubu sağlanır.
Mirası reddeden (veya mirasçılıktan çıkarılan) çocuk sağlığında aldığı malı denkleştirmek zorunda mıdır?
TMK m. 670 uyarınca mirasın açılmasından önce veya sonra mirasçılık sıfatını kaybeden (örneğin mirası reddeden) mirasçıya ait geri verme yükümlülüğü, onun yerini alan mirasçılara (kendi altsoyuna) miras paylarında meydana gelen artış oranında geçer.
Mirasta denkleştirme davasında zamanaşımı süresi ne kadardır ve ne zaman başlar?
Yargıtay'ın yerleşik içtihatlarına göre mirasta denkleştirme (iade) alacağı davası, mirasın paylaşılmasına kadar her zaman, miras paylaşılmışsa paylaşmanın (taksimin) kesinleştiği tarihten itibaren TBK m. 146 uyarınca 10 yıllık genel zamanaşımı süresi içinde Asliye Hukuk Mahkemesinde açılabilir.
Mirasta Denkleştirme (İade) Yükümlülüğü İle İlgili Kanun, İçtihat ve Hesaplama Rehberleri
İlgili Çalışma Alanları
İlgili Temel Kanunlar
Emsal Yüksek Mahkeme Kararları
Bu madde Türk hukuku mevzuatı çerçevesinde genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut uyuşmazlıklar için hukuki görüş niteliği taşımaz.