Kavramın Tanımı ve Hukuki Çerçevesi
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 202 uyarınca eşler arasında edinilmiş mallara katılma rejiminin uygulanması asıl (yasal mal rejimi) olmakla birlikte, eşler mal rejimi sözleşmesiyle kanunda belirlenen diğer rejimlerden (mal ayrılığı, paylaşmalı mal ayrılığı veya mal ortaklığı) birini kabul edebilirler. TMK m. 203 ve m. 205 uyarınca mal rejimi sözleşmesi, evlenmeden önce veya sonra yapılabilir; sözleşmenin geçerliliği noterde düzenleme veya onaylama şeklinde yapılmasına bağlıdır. Ancak taraflar evlenme başvurusu sırasında hangi mal rejimini seçtiklerini yazılı olarak evlendirme memuruna bildirmek suretiyle de seçimlik mal rejimini belirleyebilirler.
TMK m. 242 ve m. 243 hükümlerinde düzenlenen "mal ayrılığı" rejiminde, eşlerden her biri yasal sınırlar içerisinde kendi malvarlığı üzerinde yönetim, yararlanma ve tasarruf haklarını korur. Bu rejimde edinilmiş mal - kişisel mal ayrımı bulunmaz; evlilik birliği sona erdiğinde her eş kendi adına kayıtlı olan malları alır ve diğer eşin evlilik süresince edindiği mallar üzerinde mal rejimi hukukundan doğan bir katılma alacağı talep edemez. Ayrıca TMK m. 206 uyarınca haklı bir sebep varsa hâkim, eşlerden birinin istemi üzerine mevcut mal rejiminin mal ayrılığına dönüşmesine (olağanüstü mal rejimi) karar verebilir.
TMK m. 244 ila m. 255 arasında düzenlenen "paylaşmalı mal ayrılığı" ise mal ayrılığı ile edinilmiş mallara katılma rejimi arasında karma bir seçimlik rejimdir. Bu rejim devam ederken mal ayrılığı kuralları uygulanır; ancak mal rejimi sona erdiğinde (TMK m. 250), eşlerden biri tarafından paylaşmalı mal ayrılığı rejiminin kurulmasından sonra edinilmiş olup ailenin ortak kullanım ve yararlanmasına özgülenmiş mallar (aile konutu, ev eşyaları vb.) ile ailenin ekonomik geleceğini güvence altına almaya yönelik yatırımlar ve bunların yerine geçen değerler, mal rejiminin sona ermesi halinde eşler arasında eşit olarak (aynen) paylaşılır. Miras veya karşılıksız kazandırma yoluyla edinilen mallar ile manevi tazminat alacakları ise paylaşıma girmez.
Şartları ve Uygulama İlkeleri
- Seçimlik mal rejimi sözleşmesi, evlenme başvurusu sırasında yazılı bildirimle ya da evlenmeden önce veya sonra noterde düzenleme/onaylama şeklinde yapılabilir (TMK m. 205).
- 1 Ocak 2002 tarihinden önce kurulan evliliklerde 2002 yılına kadar olan dönem için yasal mal rejimi "mal ayrılığı" iken, 01.01.2002 sonrasında edinilmiş mallara katılma rejimidir (4722 s. Yürürlük K. m. 10).
- Mal ayrılığı rejiminde her eş kendi malvarlığının maliki ve yöneticisi kalır; boşanma veya ölüm halinde katılma alacağı doğmaz (TMK m. 242).
- Paylaşmalı mal ayrılığında, rejimin sona ermesiyle yalnızca ailenin ortak kullanımına özgülenen mallar ve ailenin ekonomik geleceğine yönelik yatırımlar eşit paylaşılır (TMK m. 250).
- Haklı sebeplerin (diğer eşin borca batık olması, malvarlığı hakkında bilgi vermekten kaçınması vb.) varlığında hâkim kararıyla mal ayrılığına geçilebilir (TMK m. 206).
Seçimlik Mal Rejimleri: Mal Ayrılığı ve Paylaşmalı Mal Ayrılığı Sözleşmesi (TMK m. 203, 242-255) Hakkında Sık Sorulan Sorular
Evlendikten yıllar sonra yapılan mal ayrılığı sözleşmesi geçmişte alınan malları da kapsar mı?
Yerleşik Yargıtay içtihatlarına göre evlilik devam ederken noterde yapılan mal ayrılığı sözleşmesi kural olarak yapıldığı tarihten geleceğe etkili olarak hüküm doğurur; ancak eşler sözleşme tarihine kadar mevcut rejimin tasfiye edildiğini veya geçmişe etkili olacağını sözleşmede açıkça kararlaştırabilirler.
Mal ayrılığı rejiminde bir eş diğer eşin aldığı taşınmaza parasal katkıda bulunmuşsa bunu talep edebilir mi?
Mal ayrılığı rejiminde katılma alacağı (TMK m. 231) doğmaz; ancak bir eş diğer eşin mal edinmesine, iyileştirmesine veya korunmasına kendi malvarlığından ivazsız ve bağışlama kastı olmaksızın katkıda bulunmuşsa genel hükümlere veya katkı payı/değer artış payı ilkelerine göre alacak talep edebilir.
Paylaşmalı mal ayrılığı rejiminde zinadan veya hayata kasttan dolayı boşanmada kusurlu eşin payı azaltılabilir mi?
Evet. TMK m. 252 uyarınca zina veya hayata kast nedeniyle boşanma hâlinde hâkim, kusurlu eşin payının hakkaniyete uygun olarak azaltılmasına veya kaldırılmasına karar verebilir.
Seçimlik Mal Rejimleri: Mal Ayrılığı ve Paylaşmalı Mal Ayrılığı Sözleşmesi (TMK m. 203, 242-255) İle İlgili Kanun, İçtihat ve Hesaplama Rehberleri
İlgili Çalışma Alanları
İlgili Temel Kanunlar
Bu madde Türk hukuku mevzuatı çerçevesinde genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut uyuşmazlıklar için hukuki görüş niteliği taşımaz.